Trào ngược dạ dày thực quản - Mối nguy hiểm “gặm nhấm” sức khỏe của bạn

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản là tình trạng mà các chất dịch từ dạ dày như HCL, Pepsin, thức ăn thừa trào ngược lên vùng thực quản.

Trào ngược dạ dày - Bạn có biết, ở nước ta có khoảng 7 triệu người bị trào ngược dạ dày thực quản và có đến 60% người bệnh không được điều trị kịp thời? Điều này không chỉ đưa đến những biến chứng nguy hại cho sức khỏe, mà còn gây ảnh hưởng lớn đến tinh thần, bởi những khó chịu do căn bệnh mang lại.

Việt Nam có khoảng 7 triệu người bị trào ngược dạ dày thực quản

I. Trào ngược dạ dày là gì?

Trào ngược dạ dày hay trào ngược dạ dày thực quản (Gastroesophageal Reflux Disease) là một trong những vấn đề về dạ dày rất dễ gặp phải. Thực quản là phần nối từ hầu đến dạ dày, thuộc ống tiêu hóa và dài khoảng 25cm.

Quá trình trào ngược xảy ra từ dạ dày lên đến thực quản nên được gọi là trào ngược dạ dày thực quản. Do cơ thắt của thực quản hoạt động kém, không tạo đủ áp lực để đóng hoặc mở van nên axit trong dạ dày mới trào ngược lên ở một thời gian nhất định.

II. Triệu chứng trào ngược dạ dày

Một số triệu chứng điển hình mà người bệnh thường gặp, có thể kể đến như:

Xuất hiện triệu chứng ợ hơi, ợ nóng, ở chua: Triệu chứng thường gặp nhất ở người bệnh bị trào ngược dạ dày chính là các hiện tượng ợ hơi, ợ nóng (từ ổ bụng, dạ dày mang đến cảm giác nóng lên cổ), ợ chua. Các hiện tượng ợ này xảy ra sau khi người bệnh ăn no, đầy bụng khó tiêu. Thậm chí khi nằm ngủ, các cơn ợ nóng, ợ chua cũng có thể xảy ra, nhất là vào ban đêm thì tần suất càng lớn hơn. Triệu chứng của bệnh khiến khu vực thực quản trở nên nóng rát, để lại vị chua trong miệng và khó chịu vùng cổ họng.
Có cảm giác buồn nôn hoặc nôn: Nôn và buồn nôn cũng là những triệu chứng điển hình của người bị trào ngược dạ dày. Hiện tượng này xảy ra khi dịch vị và thức ăn trào ngược lên thực quản, hàm lượng axit trong dịch vụ sẽ kích thích cổ họng gây nên cảm giác buồn nôn khó chịu. Triệu chứng bệnh trào ngược dạ dày này có thể xảy ra bất kỳ thời điểm nào trong ngày. Tuy nhiên khi vào ban đêm, lúc này tư thế nằm ngang dễ khiến trào ngược xảy ra thì cảm giác buồn nôn sẽ cao hơn.

Các triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản bạn không nên chủ quan

Đau tức ngực, thượng vị: Hiện tượng này xảy ra là do axit có trong dịch vị khi trào ngược lên, tạo ra kích thích vào các đầu mút sợi thần kinh trong niêm mạc của thực quản. Từ đó cảm giác đau sẽ được sinh ra và khiến người bệnh cảm thấy đau tức ngực. Cảm giác đau tức ngực do trào ngược axit dạ dày rất dễ nhầm với triệu chứng của các bệnh liên quan đến tim mạch.
Có các triệu chứng ho, viêm họng, miệng tiết nhiều nước bọt, khàn giọng: Nguyên nhân trực tiếp gây nên tình trạng này là do axit dạ dày bị trào ngược mang lại. Khi axit dạ dày ợ lên và phản xạ tự nhiên gây tiết nhiều nước bọt, sưng tấy dây thanh quản, ho, khan tiếng,...

III. Nguyên nhân bệnh trào ngược dạ dày

Suy yếu của cơ thắt thực quản: Cơ thắt thực quản sẽ mở ra khi đưa thức ăn xuống dạ dày và khóa chặt lại ngăn chứng trào ngược. Tuy nhiên khi cơ thắt này gặp vấn đề hay xảy ra tình trạng suy yếu cơ thắt, thức ăn và dịch vụ từ phía dưới có thể trào ngược lên trên.
Trào ngược dạ dày do tác dụng phụ của một số loại thuốc tây: Khi dùng thuốc huyết áp hoặc một số loại thuốc như Cholecystokinine, glucagon, aspirin,... tác dụng phụ trào ngược sẽ rất dễ xảy ra.
Thói quen dùng các loại đồ uống chứa chất kích thích quá nhiều: Uống cà phê, thuốc lá,...cũng được cho là nguyên nhân gây bệnh trào ngược dạ dày thực quản. Kèm theo đó là tình trạng nhiễm khuẩn H.Pylori.
Các bệnh lý liên quan đến thực quản cũng khiến cho tình trạng trào ngược xuất hiện như: Tổn thương hệ thần kinh phó giao cảm thực quản, nhiễm trùng thực quản,...
Bẩm sinh: Ở một vài người khi sinh ra đã có cơ thắt thực quản dưới yếu, cho nên họ dễ bị thoát vị cơ hoành. Sau khi lớn lên các triệu chứng bệnh có xu hướng mất dần.

Nguyên nhân gây nên bệnh trào ngược dạ dày thực quản là gì?

Béo phì: Cân nặng quá lớn cũng gây áp lực lên dạ dày và cơ thắt thực quản, vì thế người béo phì dễ bị bệnh này.
Ứ đọng thức ăn: Những bệnh nhân viêm dạ dày hoặc hẹp môn vị, ung thư thường khó chuyển thức ăn từ dạ dày xuống ruột. Do đó thức ăn bị lên men, áp lực dạ dày tăng lên gây trào ngược.
Ổ bụng bị tác động đột ngột: Do cơn ho hoặc hắt hơi bất chợt tạo lực nén xuống dạ dày nên thức ăn có xu hướng bị đẩy lên sau đó.
Nguyên nhân trào ngược dạ dày do các bệnh lý dạ dày sẵn có như: viêm loét dạ dày, trợt niêm mạc dạ dày, ung thư dạ dày hay hẹp hang môn vị dạ dày…
Thói quen ăn uống không lành mạnh: ăn quá no, ăn quá nhiều thực phẩm khó tiêu như chất đạm nhiều và đồ uống có ga,...
Ngoài ra, tình trạng căng thẳng hoặc làm việc với cường độ lớn, phụ nữ mang thai… đều có thể là nguyên nhân gây trào ngược.

Những đối tượng dễ mắc hội chứng trào ngược dạ dày thực quản nhất

IV. Các biến chứng nguy hiểm thường gặp của bệnh trào ngược dạ dày

Theo thống kê của Bộ Y tế, bệnh trào ngược dạ dày là căn bệnh phổ biến, Việt Nam có khoảng 7 triệu người mắc và 60% người bệnh không phát hiện kịp thời nên gặp phải một số biến chứng nguy hiểm. Theo thời gian, tình trạng viêm mạn tính ở thực quản do axit trào ngược lên có thể dẫn đến:

Sưng viêm thực quản: Đây là biến chứng thường thấy ở những bệnh nhân bị trào ngược dạ dày thời gian dài. Theo đó, bệnh nhân cũng cảm thấy đau khi nuốt, cơn đau chủ yếu ở phần xương ức. Ngoài ra còn có thể cảm nhận được sự nóng rát ở thực quản.
Thu hẹp thực quản: Tổn thương thực quản dưới do axit dạ dày khiến mô sẹo hình thành. Các mô sẹo thu hẹp đường dẫn thức ăn, dẫn đến các vấn đề với khả năng nuốt.
Thực quản Barrett: Có đến 5-10% bệnh nhân bị biến chứng sang thực quản Barrett. Tổn thương do axit có thể gây ra những thay đổi trong mô lót thực quản dưới. Những thay đổi này có liên quan đến việc tăng nguy cơ ung thư thực quản. Tuy nhiên, bệnh này không có biểu hiện rõ ràng ra ngoài nên khó phát hiện. Chỉ khi đi khám và làm xét nghiệm chúng ta mới biết được sự hiện diện của nó.
Loét thực quản: Axit dạ dày có thể làm mòn mô ở thực quản, khiến vết thương hở hình thành. Loét thực quản có thể chảy máu, gây đau và khó nuốt cho người bệnh. Thường bệnh sẽ kèm theo đau dạ dày, nếu nghiêm trọng hơn có thể gây xuất huyết dạ dày và dẫn đến tử vong.
Viêm đường hô hấp (viêm họng, viêm phế quản), viêm thực quản: Do dịch axit trong dạ dày trào ngược lên thực quản trong một thời gian dài, khiến niêm mạc thực quản bị tổn thương gây sưng, viêm.
Ung thư thực quản: Ung thư thực quản dễ xảy ra ở những người đã bị barrett thực quản. Tuy nhiên, khi có khối u xuất hiện ở thực quản, người bệnh có thể cảm nhận được cảm giác khó nuốt, nghẹn hoặc ho khạc thường xuyên và sụt cân. Biến chứng nguy hiểm nhất, thời gian ủ bệnh thường từ 10 năm trở lên.

Các biến chứng nguy hiểm thường gặp của bệnh trào ngược dạ dày

Ngoài ra người bệnh cũng có thể gặp phải một số vấn đề về sức khỏe khác như: tim mạch, rối loạn giấc ngủ, hôi miệng, cơ thể suy nhược, sụt cân, mệt mỏi… Rất nhiều các biến chứng của bệnh nêu trên có tính nguy hiểm khó lường, thậm chí đe dọa tính mạng. Vì thế, người bệnh nên tìm hiểu sớm các nguyên nhân để phòng tránh triệt để.

V. Trào ngược dạ dày nên và không ăn gì?

1. Bệnh nhân trào ngược dạ dày nên ăn

Bánh mì: bánh mì có khả năng thấm axit, làm giảm nồng độ axit trong dạ dày.
Bổ sung nhiều vitamin từ trái cây: chuối chín, dưa hấu hoặc dưa gang, quả bơ, đu đủ chín, ăn táo, dưa chuột, việt quất, mận khô, nước dừa, quả thanh long…
Bột yến mạch: ăn bột yến mạch vào buổi sáng giúp hấp thụ tốt lượng acid dư thừa và bổ sung năng lượng cho cơ thể.
Ăn thực phẩm dễ tiêu hóa: Trứng gà, bánh quy, cháo, súp, khoai lang, khoai tây,…
Đậu đỗ: nên ngâm mềm hạt đậu rồi mới chế biến. Như vậy khi dùng dễ tiêu hóa và giảm đầy bụng.
Các loại thực phẩm giàu chất xơ từ rau xanh như: Cải xoong, cải canh, cải ngọt, cải thìa, bí xanh, bí đao, bí ngòi, súp lơ…
Sữa: sữa giúp cung cấp chất dinh dưỡng cho cơ thể, đồng thời bão hòa axit trong dạ dày và kích thích tiêu hóa.

Chế độ ăn khoa học cho người bị bệnh trào ngược dạ dày

2. Bệnh nhân trào ngược dạ dày không nên ăn

Quả nhiều nhựa (hồng xiêm, mít, sung…): những loại quả này sẽ làm cho lớp niêm mạc bị bào mòn, ảnh hưởng đến sức khỏe dạ dày.
Các loại thực phẩm có chứa chất kích thích cafein như: cà phê, hút thuốc lá, uống bia rượu…
Đồ ăn nhiều chất béo, dầu, mỡ gây đầy bụng, khó tiêu và dễ gây ợ và trào ngược.
Thức ăn cay.
Quả lê: Trong quả lê có chứa nhiều chất xơ không hòa tan, gây trướng bụng, khó tiêu và dễ bị trào ngược.
Đồ ăn, thức uống có chứa nhiều acid (cam, chanh, quýt chua…): những món này sẽ khiến viêm loét dạ dày, rối loạn chức năng dạ dày và có thể làm tình trạng trào ngược nặng hơn.
Socola: hàm lượng chất béo và sữa trong socola khá cao, dễ gây đầy bụng và chướng bụng.

VI. Cách chữa trào ngược dạ dày

1. Chẩn đoán bệnh

Kiểm tra nồng độ axit: Một trong những lý do khiến trào ngược ngày càng nặng đó chính là lượng dịch axit trong dạ dày bị tiết ra nhiều, dư thừa và tăng nồng độ axit trong dạ dày. Do vậy, bác sĩ có thể sử dụng thiết bị y tế để đo lượng axit trong dạ dày và nồng độ axit trong dạ dày trào lên thực quản để xác định bệnh lý.
Theo dõi độ pH thực quản và trở kháng: Phương pháp này sẽ đo lượng axit trong thực quản khi cơ thể ở các trạng thái khác nhau, chẳng hạn như trong khi ăn hoặc ngủ. Tương tự với phương pháp trên, cách này sẽ giúp bác sĩ xác định nồng độ axit trong dạ dày, từ đó đưa ra kết luận về bệnh hiệu quả hơn.
Nội soi đường tiêu hóa trên (GI): Là phương pháp phổ biến và mang lại kết quả khá chính xác. Bằng cách này, bác sĩ sẽ sử dụng ống nội soi mềm có gắn thiết bị ghi lại hình ảnh rồi đưa ống vào miệng xuống thực quản và dạ dày để quan sát các vết thương tổn. Đồng thời xác định mức độ nghiêm trọng của bệnh và những vấn đề liên quan khác.

Có thể phát hiện ra bệnh trào ngược dạ dày thông qua phương pháp nội soi

Chụp EGD (nội soi thực quản, dạ dày và ruột non hoặc nội soi đường tiêu hoá trên): Thủ thuật này sẽ cho thấy một số bất thường vật lý có thể gây ra trào ngược dạ dày thực quản.
Chụp X-quang: Với phương pháp này, bệnh nhân cần phải nuốt chất lỏng phản quang Barium để chất vào cơ thể, giúp cho việc chụp tia X-quang được hiện rõ nét, nên xác định mức độ tổn thương dạ dày sẽ dễ dàng hơn.
Đo vận động thực quản: Phương pháp này đo các cơn co thắt cơ ở thực quản trong khi người bệnh nuốt. Nó cũng có thể đo được sức mạnh của cơ thắt.
Thông qua hình học thực quản: Bệnh nhân sẽ được luồn ống dài, dẻo, linh hoạt vào thực quản, quan sát được quá trình đẩy axit lên thực quản và xác nhận bệnh lý.

2. Phác đồ điều trị

a. Thuốc trị trào ngược dạ dày thực quản:

THUỐC ĐIỀU TRỊ TRÀO NGƯỢC DẠ DÀY THỰC QUẢN
Loại thuốc		Tác dụng
Các thuốc không kê toa	Thuốc kháng axit trung hòa axit dạ dày	Giúp giảm đau nhanh chóng. Tuy nhiên, một mình thuốc kháng axit sẽ không chữa lành thực quản bị viêm do axit dạ dày. Ngoài ra, việc lạm dụng một số thuốc kháng axit có thể gây ra tác dụng phụ, chẳng hạn như tiêu chảy hoặc các vấn đề về thận.
	Thuốc làm giảm sản xuất axit (Thuốc chẹn thụ thể H2)	Bao gồm cimetidine, famotidine và nizatidine. Thuốc không hoạt động nhanh như thuốc kháng axit, nhưng chúng giúp giảm đau lâu hơn và có thể làm giảm sản xuất axit từ dạ dày trong 12 giờ. Dạng mạnh hơn của thuốc thường được chỉ định theo toa.
	Các loại thuốc ngăn chặn sản xuất axit và chữa lành thực quản	Còn được gọi là thuốc ức chế bơm proton - là chất ức chế axit mạnh hơn thuốc ức chế thụ thể H2 và cho phép thời gian để mô thực quản tổn thương lành lại. Thuốc ức chế bơm proton không kê đơn bao gồm lansoprazole và omeprazole.
Các thuốc kê toa	Thuốc ức chế thụ thể H2 kê đơn	Bao gồm famotidine theo toa và nizatidine. Những loại thuốc này thường được dung nạp tốt nhưng sử dụng lâu dài có thể làm tăng nhẹ nguy cơ thiếu vitamin B12 và gãy xương.
	Thuốc ức chế bơm proton dạng mạnh	Các thuốc này bao gồm esomeprazole, lansoprazole, omeprazole, pantoprazole, rabeprazole và dexlansoprazole. Mặc dù thường dung nạp tốt, những thuốc này có thể gây tiêu chảy, nhức đầu, buồn nôn và thiếu vitamin B12. Sử dụng lâu dài có thể làm tăng nguy cơ gãy xương hông.
	Thuốc tăng cường cơ vòng dưới của thực quản	Baclofen có thể làm giảm trào ngược bằng cách giảm tần suất thư giãn của cơ vòng dưới thực quản. Tác dụng phụ có thể bao gồm mệt mỏi hoặc buồn nôn.

Mổ nội soi tạo van chống trào ngược dạ dày thực quản

b. Phẫu thuật:

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản thường có thể được kiểm soát bằng thuốc. Tuy nhiên, nếu thuốc không giúp ích hoặc người bệnh muốn tránh sử dụng thuốc lâu dài, bác sĩ có thể đề nghị:

Phẫu thuật Nissen: Bác sĩ sẽ quấn phần trên của dạ dày xung quanh cơ vòng thực quản dưới, để thắt chặt cơ và ngăn ngừa trào ngược. Thủ thuật này thường được thực hiện với nội soi. Việc bọc phần trên của dạ dày có thể là một phần hoặc toàn bộ.

>>> Chi tiết: Phẫu thuật bao đáy vị Nissen có chữa khỏi hẳn bệnh trào ngược dạ dày không?

Phẫu thuật LINX: Một vòng các hạt titan nhỏ chứa từ tín được quấn quanh ngã ba của dạ dày và thực quản. Lực hút từ giữa các hạt đủ mạnh để giữ cơ vòng đóng lại với axit, nhưng đủ yếu để cho phép thức ăn đi qua. Thiết bị LINX có thể được cấy ghép bằng phẫu thuật nội soi.

VII. Mẹo chữa trào ngược dạ dày tại nhà

Giữ cân nặng phù hợp hoặc giảm cân: Nếu có quá nhiều mỡ bụng, áp lực trong ổ bụng có thể trở nên cao đến mức cơ vòng thực quản dưới bị đẩy lên trên, ra khỏi sự hỗ trợ của cơ hoành. Đây cũng là là nguyên nhân chính khiến những người béo phì và phụ nữ mang thai có nguy cơ bị trào ngược và ợ chua. Các nghiên cứu cho thấy rằng giảm cân có thể làm giảm các triệu chứng trào.
Biết rõ loại thức ăn cần tránh.
Chọn các loại thực phẩm giảm triệu chứng bệnh: Không có một loại thực phẩm kỳ diệu nào có thể điều trị dứt điểm chứng trào ngược dạ dày. Tuy nhiên, ngoài việc tránh các thực phẩm gây ợ chua, người bệnh có thể thay đổi chế độ ăn uống.
Ăn bữa nhỏ và ngồi lâu hơn: Ăn các bữa ăn nhỏ sẽ làm giảm áp lực lên dạ dày, có thể ngăn ngừa sự trào ngược của axit dạ dày. Cách ăn một lượng thức ăn nhỏ thường xuyên có thể giảm chứng ợ nóng và nhận ít calo hơn.
Nhai kẹo cao su: Bản chất kẹo cao su không có tác dụng làm giảm trào ngược nhưng một số nghiên cứu cho thấy nhai kẹo cao su làm giảm nồng độ axit trong thực quản. Kẹo cao su thường có chứa bicarbonate có tác dụng trung hòa acid. Nhai kẹo cao su làm tăng tiết nước bọt giúp làm sạch acid trong thực quản. Lưu ý, nên lựa chọn loại kẹo cao su không đường.

Nhai kẹo cao su làm giảm nồng độ axit trong thực quản

Ngưng hút thuốc lá: Hút thuốc lá gây tổn thương cơ vòng thực quản dưới (LES), bộ phận có nhiệm vụ ngăn ngừa axit dạ dày trào lên. Khi cơ của LES bị suy yếu do hút thuốc, người bệnh có thể gặp các biểu hiện như đi ngoài thường xuyên hơn.
Kê cao gối khi ngủ: Khi kê cao gối sẽ giúp giảm khả năng axit trào ngược lên thực quản khi ngủ, giúp đỡ tình trạng trào ngược vào sáng sớm, khi mới ngủ dậy.
Không nên mặc quần áo quá chật (đặc biệt là quần, váy).
Nghỉ ngơi và luyện tập cải thiện tình trạng trào ngược dạ dày: Tinh thần căng thẳng, áp lực kéo dài có liên quan đến nhiều chứng bệnh tiêu hóa, trong đó có trào ngược dạ dày. Nhất là những ai đang mắc bệnh và trong thời gian điều trị, nếu bị stress căng thẳng thì tình trạng bệnh càng trầm trọng hơn. Một số bài tập sau sẽ giúp người bệnh thư giãn, thả lỏng tâm trí, cải thiện chứng bệnh:

Ngồi thiền.

Bài tập ngồi thiền chống trào ngược dạ dày

Nghe nhạc thư giãn.
Tập yoga.
Hít thở sâu khi bị căng thẳng.
Nghỉ ngơi khi quá căng thẳng ở nơi yên tĩnh.

Đừng ăn quá nhiều: nếu ăn quá nhiều có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng trào ngược.
Hạn chế uống rượu: Uống rượu có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng bằng cách tăng axit dạ dày, làm giãn cơ vòng thực quản dưới và làm suy giảm khả năng tự đào thải axit của thực quản.
Không uống quá nhiều cà phê: Các nghiên cứu cho thấy cà phê có thể làm suy yếu cơ vòng thực quản dưới, làm tăng nguy cơ trào ngược axit
Không nên nằm ngay sau ăn: Những người bị trào ngược axit thường được khuyến cáo nên tránh ăn trong vòng ba giờ trước khi đi ngủ.
Không ngủ nghiêng bên phải: Một số nghiên cứu chỉ ra rằng ngủ nghiêng về bên phải có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng trào ngược vào ban đêm.