Người trẻ có mật độ xương thấp, có phải loãng xương?

Một kết quả đo xương nói lên điều gì?

Tại Hội nghị Khoa học Quốc tế Bệnh viện Bạch Mai lần thứ 34, BS Tạ Thị Hương Trang, Viện Cơ xương khớp Bạch Mai, cho biết loãng xương ở người trẻ có thể liên quan đến việc xương chưa tích lũy đủ khối lượng trong quá trình lớn lên, mất xương sớm hoặc bất thường về cấu trúc và chất lượng xương. Những nguyên nhân cần xem xét gồm suy dinh dưỡng, dậy thì muộn, thiếu hụt hormone, bệnh nội tiết hoặc tiêu hóa, bệnh mạn tính, ít vận động do bất động kéo dài, một số loại thuốc và bệnh lý di truyền.

Ở nam giới dưới 50 tuổi và phụ nữ chưa mãn kinh, bác sĩ ưu tiên dùng Z-score, chỉ số so sánh mật độ xương của người được đo với mức mong đợi ở người cùng độ tuổi. Z-score từ -2,0 trở xuống cho thấy mật độ xương thấp hơn mức mong đợi theo tuổi. Để chẩn đoán loãng xương, bác sĩ cần xem kết quả này cùng với tiền sử gãy xương và các dấu hiệu lâm sàng.

Với trẻ em, cách đánh giá có những điểm riêng. Gãy lún đốt sống khi trẻ không gặp chấn thương mạnh có thể là dấu hiệu loãng xương và cần được tìm nguyên nhân. Nếu không có gãy lún đốt sống, bác sĩ sẽ xem xét tiền sử gãy xương cùng kết quả đo mật độ xương. Ở trẻ thấp còi hoặc chậm tăng trưởng, kết quả đo cần được hiệu chỉnh để tránh đánh giá sai.

Vì sao bác sĩ hỏi cả chuyện dậy thì, thuốc đang dùng và gãy xương trong gia đình?

Để tìm nguyên nhân, bác sĩ thường hỏi người bệnh từng gãy xương khi nào, do va chạm mạnh hay nhẹ, quá trình lớn lên và dậy thì ra sao, có bệnh nền gì và đang dùng thuốc nào. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể phối hợp đo mật độ xương bằng DXA, chụp X-quang cột sống và làm các xét nghiệm về chuyển hóa xương.

Nếu người bệnh đã gãy xương từ nhỏ, có nhiều người thân từng gãy xương hoặc có thêm dấu hiệu như lòng trắng mắt ánh xanh, bất thường ở răng hay giảm thính lực, bác sĩ cần đánh giá khả năng mắc bệnh xương di truyền.

Điều trị theo nguyên nhân, bổ sung canxi khi cần

Theo BS Tạ Thị Hương Trang, việc điều trị tùy vào nguyên nhân và nguy cơ gãy xương của từng người. Bác sĩ ưu tiên kiểm soát bệnh nền và điều chỉnh những yếu tố có thể thay đổi. Người bệnh cần ăn đủ chất đạm, canxi và vitamin D, duy trì cân nặng phù hợp và chọn cách vận động an toàn, như đi bộ hoặc tập tăng sức mạnh cơ tùy thể trạng. Việc bổ sung canxi, vitamin D cần căn cứ vào nhu cầu và hướng dẫn của nhân viên y tế.

Thuốc điều trị loãng xương được cân nhắc khi có chỉ định, nhất là ở người từng gãy xương sau chấn thương nhẹ, có nguy cơ gãy xương cao hoặc tiếp tục mất xương. Với người đang có kế hoạch mang thai, bác sĩ cần tính đến ảnh hưởng của thuốc đối với thai kỳ và kế hoạch điều trị lâu dài.

Nếu từng gãy xương sau va chạm nhẹ, gãy xương nhiều lần, đau lưng kéo dài hoặc nhận thấy mình thấp đi mà chưa rõ lý do, người trẻ nên đi khám để tìm nguyên nhân trước khi tự bổ sung canxi hay dùng thuốc loãng xương. Người mắc bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc có thể ảnh hưởng đến xương nên trao đổi với bác sĩ điều trị để được đánh giá và theo dõi phù hợp.