Sống gần đường lớn, hút thuốc lâu năm: Tầm soát và bảo vệ phổi thế nào?

1. Sống gần đường lớn nhiều năm có cần chụp CT liều thấp?

Khán giả Minh Anh (TPHCM) hỏi: Tôi không hút thuốc nhưng đã sống gần một trục đường lớn hơn 10 năm, lượng xe tải qua lại rất nhiều. Gần đây đọc thông tin ô nhiễm không khí có liên quan đến ung thư phổi nên tôi khá lo. Xin hỏi BS, trường hợp như tôi có cần chủ động tầm soát ung thư phổi định kỳ hay không? Những ai mới thực sự thuộc nhóm nên tầm soát bằng CT liều thấp?

PGS.TS.BS Lê Thị Tuyết Lan trả lời: Phát hiện sớm ung thư phổi là mục tiêu được nhân viên y tế, Chính phủ, cơ quan bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế quan tâm. Nếu phát hiện bệnh ở giai đoạn còn có thể phẫu thuật cắt bỏ, tiên lượng sẽ rất tốt. Hiện nay, nhiều bệnh nhân tại Việt Nam vẫn được phát hiện khi bệnh đã ở giai đoạn rất muộn.

Bước đầu tiên là khám sức khỏe định kỳ hằng năm. Nhà nước đã triển khai khám sức khỏe định kỳ, còn chụp X-quang phổi dường như chưa có trong nội dung khám. Có thể chụp X-quang phổi mỗi năm một lần. Với người sống gần đường có nhiều xe cộ, gần công trình xây dựng, đặc biệt là người làm việc ở nơi có khí hoặc hạt độc hại, có thể chụp phim phổi định kỳ 6 tháng một lần để phát hiện bất thường.

Với người có nguy cơ cao, tiền sử hút thuốc lá là một căn cứ để xem xét chỉ định tầm soát ung thư phổi. Mốc trước đây là 30 gói-năm, tương đương hút một gói mỗi ngày trong 30 năm. Hiện nay, mức 20 gói-năm, tương đương hút một gói mỗi ngày trong 20 năm, đã được xem là thuộc diện nguy cơ. Trong thực hành, người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) cũng được tầm soát.

Phụ nữ không hút thuốc vẫn có thể mắc ung thư phổi và yếu tố gen cũng cần được lưu ý. Trường hợp hít khói thuốc thụ động từ chồng hoặc làm việc trong môi trường có tác nhân gây ung thư phổi có thể được ưu tiên chụp CT liều thấp. Người làm việc trong môi trường có tác nhân gây ung thư cũng là nhóm cần lưu ý.

Với trường hợp không hút thuốc và đã sống gần đường lớn nhiều năm như khán giả Minh Anh, có thể khám sức khỏe định kỳ và chụp X-quang phổi hằng năm. Nếu xuất hiện triệu chứng, cần đi khám để bác sĩ đánh giá và chỉ định chụp CT phổi khi cần. CT liều thấp giúp giảm lượng tia khi chụp.

Người thuộc các nhóm nguy cơ cao nêu trên nên tầm soát bằng CT liều thấp. Tại Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, chi phí cho dịch vụ chụp CT phổi liều thấp khoảng 500.000 đồng. Với người ngoài các nhóm nguy cơ cao, có thể khám sức khỏe hằng năm kết hợp chụp X-quang phổi.

2. Hút thuốc nhiều năm, nên tầm soát ung thư phổi trước khi có triệu chứng

Khán giả Hoàng Nam (Bình Dương) hỏi: Ba tôi từng hút thuốc nhiều năm và hiện gia đình lại sống trong khu vực thường xuyên có bụi. Như vậy, khi một người đồng thời có nhiều yếu tố nguy cơ, nguy cơ ung thư phổi có tăng thêm hay không? Gia đình nên theo dõi sức khỏe của ba như thế nào và những dấu hiệu nào cần đưa ông đi khám sớm?

PGS.TS.BS Lê Thị Tuyết Lan trả lời: Người có nguy cơ cao do hút thuốc nhiều trong nhiều năm nên chụp CT liều thấp để tầm soát ung thư phổi. Có thể tầm soát ngay cả khi chưa có triệu chứng, vì ung thư phổi có thể diễn tiến âm thầm. Ở nhiều trường hợp, đến khi xuất hiện triệu chứng, tổn thương đã chiếm gần một nửa lá phổi.

Bên cạnh chụp CT liều thấp, nên đo hô hấp ký để kiểm tra có mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hay không và điều trị nếu phát hiện bệnh. Khi đường thở bị tắc nghẽn, nguy cơ ung thư phổi có thể cao gấp bảy lần.

3. Cách bảo vệ đường thở cho trẻ sống gần đường lớn

Khán giả Thanh Hà (Bắc Giang) hỏi: Gia đình tôi có hai con nhỏ và đã sống nhiều năm ở khu vực gần đường lớn, lượng xe cộ qua lại đông và thường xuyên có nhiều bụi. Tôi lo việc các con phải tiếp xúc với bụi mịn từ nhỏ và kéo dài như vậy sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe sau này. Xin hỏi BS, những ảnh hưởng lâu dài nào cha mẹ cần lưu ý? Và khi chưa thể thay đổi môi trường sống, gia đình nên làm gì để giảm phơi nhiễm và bảo vệ sức khỏe hô hấp cho trẻ tốt hơn?

PGS.TS.BS Lê Thị Tuyết Lan trả lời: Trước hết, cần giảm bớt nguồn ô nhiễm mà trẻ tiếp xúc hằng ngày. Khi trẻ phải ra ngoài đi học, nên cho trẻ đeo khẩu trang. Khi về nhà, nên treo áo khoác bên ngoài, đem quần áo đi giặt và để giày dép ngoài nhà. Có thể rửa mũi cho trẻ ngay khi về và rửa thêm trước giờ ngủ để trẻ ngủ dễ chịu hơn.

Trẻ cần ăn uống đầy đủ, uống sữa, tập thể dục, phơi nắng buổi sáng và ăn các loại trái cây như cam, chanh, quýt, bưởi. Có thể cho trẻ đi ngủ lúc 21 giờ và thức dậy lúc 6 giờ để bảo đảm ngủ đủ 9 tiếng. Trẻ cũng cần được tiêm đầy đủ các vắc xin có thể tiêm để tăng cường bảo vệ sức khỏe.

Nếu trong nhà có nhiều bụi, nên lau nhà bằng khăn ướt. Khi cần, có thể trang bị thêm máy lọc không khí.

4. Cách hạn chế mang bụi từ ngoài đường vào văn phòng

Khán giả Ngọc Hân (Bắc Ninh) hỏi: Công việc khiến tôi phải di chuyển ngoài đường khá nhiều, sau đó lại trở về văn phòng làm việc cả ngày. Tôi thường lo bụi bám trên quần áo, tóc, đồ dùng rồi theo mình vào phòng. Trong trường hợp này, sử dụng máy lọc không khí LG Aero Mini tại khu vực làm việc có giúp giảm lượng bụi phát tán trong không khí mà mình tiếp tục hít phải hay không? Tôi cần làm thêm gì để hạn chế mang bụi từ ngoài đường vào không gian làm việc?

PGS.TS.BS Lê Thị Tuyết Lan trả lời: Nếu có điều kiện, nên treo áo khoác và để giày dép ở tiền sảnh trước khi bước vào nhà hoặc khu vực làm việc. Khi về nhà, có thể thay quần áo. Đeo khẩu trang khi đi ngoài đường và rửa mũi sau khi về là những biện pháp đơn giản giúp bảo vệ niêm mạc.

Máy lọc không khí có thể giúp làm sạch không khí tại nơi làm việc nếu có đủ công suất cho không gian sử dụng. Khi chọn máy, cần đọc thông số để biết máy có thể làm sạch bao nhiêu mét khối không khí và chọn loại phù hợp với thể tích phòng.

Trong quá trình sử dụng, cần bảo quản máy đúng cách và thay bộ lọc đúng thời điểm. Có thể theo dõi chất lượng không khí trong phòng để quyết định khi nào cần bật máy.

Trân trọng cảm ơn PGS.TS.BS Lê Thị Tuyết Lan và LG Việt Nam đã đồng hành cùng AloBacsi trong chương trình này.

>>> Đọc thêm phần 1: Bụi mịn có thể tàn phá 90m² bề mặt phổi, tăng nguy cơ ung thư

>>> Đọc thêm phần 2: Sống cạnh đường lớn, công trường: Làm sao giảm bụi mịn trong nhà?