Tiền đái tháo đường không chỉ là “giai đoạn cảnh báo”

Tiền đái tháo đường - Một bệnh lý cần được nhận diện và kiểm soát sớm

Theo Bộ Y tế Việt Nam, tiền đái tháo đường (TĐĐ) là tình trạng bệnh lý chuyển hóa, khi đường huyết đói, HbA1c hoặc chỉ số dung nạp glucose cao hơn mức bình thường nhưng chưa đến ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường. Cụ thể, đường huyết đói từ 5,6 đến dưới 7,0 mmol/L, HbA1c từ 5,7% đến dưới 6,5% và đường huyết sau ăn 2 giờ từ 7,8 đến 11,0 mmol/L.

BS.CK2 Trương Quang Anh Vũ - Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Thống Nhất dẫn lại nhiều nghiên cứu quốc tế chứng minh rằng các biến chứng tim mạch và mạch máu nhỏ đã bắt đầu xuất hiện ngay ở giai đoạn TĐĐ.

Năm 2010, có nghiên cứu cho thấy tổn thương mạch máu lớn và nhỏ đã hiện diện ở nhóm này. Một nghiên cứu khác cùng năm cũng ghi nhận nguy cơ tim mạch bắt đầu tăng khi đường huyết khi đói chỉ ở mức 5,6 - 6,1 mmol/L, tức là vẫn trong giới hạn của TĐĐ.

Phân tích gộp hơn 1,6 triệu bệnh nhân từ 53 nghiên cứu cho thấy TĐĐ tăng nguy cơ biến cố tim mạch, mắc bệnh mạch vành, đột quỵ và tử vong.

Không chỉ dừng ở đó, các nghiên cứu theo dõi dài hạn còn cho thấy can thiệp sớm giúp giảm nguy cơ biến chứng rõ rệt. Khi theo dõi 576 bệnh nhân TĐĐ trong 30 năm cho thấy việc thay đổi lối sống có thể giảm đến 26% nguy cơ biến cố tim mạch.

Những bằng chứng này khẳng định việc tầm soát, chẩn đoán và điều trị sớm TĐĐ là bước quan trọng để ngăn chặn tiến triển thành bệnh lý thật sự.

Ai cần được tầm soát và can thiệp tiền đái tháo đường?

Theo khuyến cáo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA 2019) và Bộ Y tế Việt Nam, các nhóm cần tầm soát và điều trị TĐĐ gồm: Phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ; người trên 45 tuổi; người thừa cân, béo phì (BMI > 23 với người Việt Nam) kèm ít nhất một yếu tố nguy cơ như có người thân bị đái tháo đường, rối loạn lipid máu, tăng huyết áp, hội chứng buồng trứng đa nang hoặc ít vận động.

Nếu kết quả bình thường, tầm soát mỗi 3 năm. Nếu chẩn đoán TĐĐ nhưng thuộc nhóm nguy cơ cao, nên xét nghiệm hằng năm để đánh giá tiến triển và hiệu quả can thiệp.

BS.CK2 Trương Quang Anh Vũ nhấn mạnh, điều trị không chỉ dừng ở tầm soát mà phải can thiệp chủ động. Tất cả bệnh nhân TĐĐ cần điều chỉnh lối sống, bao gồm giảm cân 3 - 7%, duy trì vận động ít nhất 150 phút/tuần, ăn uống lành mạnh và bỏ thuốc lá. Mục tiêu điều trị là đưa HbA1c xuống dưới 5,7%, đồng thời kiểm soát tốt huyết áp, mỡ máu và vòng eo (nữ dưới 80 cm, nam dưới 90 cm).

Điều trị tiền đái tháo đường: Lối sống là nền tảng, thuốc đúng lúc cho nhóm nguy cơ cao

Mục tiêu điều trị TĐĐ là đưa glucose về mức bình thường và kiểm soát yếu tố nguy cơ tim mạch.

Trụ cột đầu tiên là thay đổi lối sống: giảm cân 3 - 7% (ưu tiên đạt 7% trong 6 tháng đầu), giảm vòng eo (nữ dưới 80 cm, nam dưới 90 cm), tập thể lực 150 phút mỗi tuần, ăn giảm năng lượng - giảm chất béo - tăng rau quả, bỏ thuốc lá và kiểm soát huyết áp, mỡ máu.

Dữ liệu theo dõi dài hạn cho thấy can thiệp lối sống có thể giảm khoảng 26% nguy cơ biến cố tim mạch, dù hiệu quả có xu hướng giảm dần sau 5 năm, do đó nhóm nguy cơ cao cần được cân nhắc phối hợp thuốc.

Metformin là lựa chọn đầu tay, giúp tăng sử dụng glucose ở cơ, giảm tân tạo đường ở gan và giảm hấp thu ở ruột, từ đó ổn định đường huyết - HbA1c. Khuyến cáo cân nhắc Metformin sớm cho người BMI ≥ 35, dưới 60 tuổi, phụ nữ có tiền sử ĐTĐ thai kỳ hoặc có rối loạn dung nạp glucose kèm HbA1c ≥ 6%, tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, tiền sử gia đình ĐTĐ.

Điều quan trọng là cá thể hoá quyết định dùng thuốc. Nếu nguy cơ thấp (FPG dưới 110 mg/dL hoặc HbA1c dưới 6%) ưu tiên lối sống tích cực; nguy cơ cao hơn (FPG trên 110 mg/dL hoặc HbA1c trên 6%) cần phối hợp thuốc sớm bên cạnh thay đổi lối sống.

Liều khuyến cáo tối đa là 2.000 mg/ngày. Khi kiểm soát được cân nặng, giảm cân thành công và đưa đường huyết về chỉ số bình thường, có thể giảm liều Metformin và duy trì liều tối thiểu. Nếu đường huyết tiếp tục giảm, có thể ngưng Metformin và chỉ điều trị bằng can thiệp lối sống.

Với người không dung nạp thuốc, có thể thay bằng ức chế alpha-glucosidase hoặc đồng vận GLP-1. Trong trường hợp béo phì nặng (BMI > 35), phẫu thuật giảm cân có thể được cân nhắc.

Theo BS.CK2 Trương Quang Anh Vũ, tiền đái tháo đường không phải là “dấu hiệu cảnh báo”, mà là một bệnh lý thật sự cần được chẩn đoán, tầm soát và điều trị nghiêm túc. Việc can thiệp sớm, thay đổi lối sống tích cực kết hợp thuốc hợp lý sẽ giúp giảm rõ rệt nguy cơ mắc đái tháo đường típ 2 và các biến chứng tim mạch trong tương lai.

Đây cũng là thông điệp cốt lõi mà Bệnh viện Thống Nhất muốn lan tỏa tại hội nghị năm nay: chủ động dự phòng, can thiệp sớm và chăm sóc sức khỏe chuyển hóa toàn diện cho người dân.

>>> Hình ảnh học nội mạch - “Ánh sáng” của can thiệp mạch vành hiện đại

>>> Đề kháng insulin - Mắt xích trung tâm trong bệnh sinh và điều trị đái tháo đường type 2

>>> Phòng ngừa nguy cơ tim phổi ở bệnh nhân COPD: Bảo vệ trái tim từ lá phổi

>>> Một trận cúm có thể khiến sức khỏe người cao tuổi suy sụp không thể phục hồi

>>> Chiến lược điều trị suy tim hiệu quả cho người cao tuổi bắt đầu từ nội viện

>>> Tiêm chủng - Chiến lược cốt lõi trong kỷ nguyên dân số già

>>> Lọc máu không còn là đích đến duy nhất trong điều trị bệnh thận mạn