Lọc máu không còn là đích đến duy nhất trong điều trị bệnh thận mạn

Khi lọc máu không còn là lựa chọn duy nhất

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Bách - Trưởng khoa Nội Thận Lọc máu, Bệnh viện Thống Nhất, tỷ lệ người rất cao tuổi mắc bệnh thận mạn giai đoạn cuối ngày càng tăng, đặt ra nhiều thách thức trong lựa chọn điều trị. Trước đây, khi bệnh nhân bước vào giai đoạn 5, lọc máu gần như là chỉ định mặc định. Tuy nhiên, dữ liệu từ Úc, Nhật Bản, Bắc Mỹ và New Zealand cho thấy, thời gian sống còn của bệnh nhân cao tuổi chạy thận thấp hơn nhiều so với người trẻ. Ở nhóm ≥80 tuổi, tỷ lệ sống còn và chất lượng sống giữa điều trị lọc máu và điều trị bảo tồn nội khoa hầu như không khác biệt. Đây là bước ngoặt của thận học lão khoa, khẳng định không phải mọi bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối đều cần lọc máu.

PGS.TS.BS Nguyễn Bách nhấn mạnh, việc chọn điều trị ở người cao tuổi cần đánh giá toàn diện các yếu tố như mức độ suy yếu, bệnh đồng mắc, văn hóa, tín ngưỡng, khả năng chăm sóc và điều kiện gia đình. Quyết định lọc máu hay bảo tồn phải được thống nhất giữa bác sĩ, bệnh nhân và người thân. Sáu bước cần thiết trong quy trình gồm: xác định người ra quyết định hoặc được ủy quyền; tìm hiểu mong muốn của bệnh nhân; xem xét tín ngưỡng; đánh giá mức độ suy yếu; xác định lợi ích của điều trị bảo tồn; và đánh giá lại sau 6 tháng để điều chỉnh hướng điều trị khi cần.

Hiện nay, bốn phương pháp điều trị suy thận giai đoạn cuối: chạy thận nhân tạo, lọc màng bụng, ghép thận và điều trị bảo tồn được xem là “bốn trụ cột” có thể linh hoạt lựa chọn tùy từng người bệnh. Một số quốc gia như Hàn Quốc đã có hướng dẫn riêng cho người cao tuổi, trong đó áp dụng mô hình lọc máu “tăng tiến” (một lần/tuần hoặc hai tuần/lần, sau đó tăng dần khi cần) hoặc lọc máu tại nhà, giúp giảm gánh nặng và duy trì chất lượng sống.

Điều trị bảo tồn: cá thể hóa, chú trọng chất lượng sống và dinh dưỡng

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Bách, mục tiêu của điều trị bảo tồn không phải kéo dài sự sống bằng mọi giá, mà là kiểm soát triệu chứng, duy trì dinh dưỡng và chất lượng sống. Người bệnh phù hợp với hướng điều trị này là người có lượng nước tiểu ≥1 lít/24 giờ, không hoặc chỉ có triệu chứng ure huyết nhẹ, huyết áp kiểm soát được bằng thuốc và còn khả năng ăn uống tương đối.

Nguyên tắc điều trị là chọn thuốc phù hợp để kiểm soát bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh mạch vành, suy tim… với số lượng thuốc tối thiểu; điều chỉnh liều khi có bệnh cấp tính; duy trì chế độ ăn đáp ứng “mục tiêu kép” là không suy dinh dưỡng, không tăng ure huyết. Người bệnh nên bổ sung sữa, truyền đạm từng đợt để duy trì albumin ≥30 g/dL, huyết áp dưới 140/90 mmHg và hemoglobin khoảng 11 g/dL.

Dinh dưỡng được xem là trụ cột của điều trị bảo tồn. Bác sĩ nhấn mạnh vai trò của chế độ ăn giảm đạm (0,5-0,6g/kg/ngày) kết hợp bổ sung amino acid thiết yếu hoặc các viên ketoanalog - kinh nghiệm đã chứng minh hiệu quả tại Ý và Pháp. Ở người cao tuổi, cách phối hợp này giúp duy trì dinh dưỡng, làm chậm tiến triển bệnh và cải thiện chất lượng sống mà không làm tăng ure huyết.

PGS.TS.BS Nguyễn Bách kết luận, điều trị bảo tồn nên được ưu tiên ở bệnh nhân rất cao tuổi, tiên lượng sống còn ngắn (6-12 tháng), đa bệnh lý, chức năng suy giảm, khi lọc máu không còn lợi ích rõ rệt. Quyết định cần được thống nhất giữa bác sĩ, bệnh nhân và gia đình, lấy người bệnh làm trung tâm. Điều trị bảo tồn nội khoa với chọn thuốc phù hợp, điều chỉnh liều, chăm sóc dinh dưỡng và kiểm soát triệu chứng là lựa chọn hợp lý và nhân văn, giúp người cao tuổi sống phần đời còn lại nhẹ nhàng, thoải mái và có phẩm giá.

>>> Hình ảnh học nội mạch - “Ánh sáng” của can thiệp mạch vành hiện đại

>>> Đề kháng insulin - Mắt xích trung tâm trong bệnh sinh và điều trị đái tháo đường type 2

>>> Chiến lược điều trị suy tim hiệu quả cho người cao tuổi bắt đầu từ nội viện

>>> Tiêm chủng - Chiến lược cốt lõi trong kỷ nguyên dân số già