Chùm ngây, bảy lá một hoa, nấm vân chi - những dược liệu tiềm năng có hoạt tính chống ung thư mạnh

1. Thuốc Y học cổ truyền có thể tham gia vào trong tất cả mọi giai đoạn của ung thư

Chuyên gia khái quát, hiện nay có trên 100 loại ung thư ảnh hưởng cuộc sống của nhân loại và ung thư có thể gặp ở bất kỳ ai. Tế bào ung thư phát triển theo cấp số nhân, rất nhiều - rất nhanh. Các tế bào bị huỷ hoại này sẽ sinh ra viêm và lan xa theo hệ thống bạch huyết, di căn hoặc tái phát.

Trong các nguyên nhân gây ung thư, di truyền - cơ địa chỉ chiếm một phần rất thấp, khoảng 5-7%, còn lại gồm nhiều yếu tố tác động như lối sống (hút thuốc, uống rượu, thực phẩm, tiếp xúc với hóa chất), bức xạ, môi trường, nhiễm virus, vi trùng. Các yếu tố này có thể hoạt động đơn lẻ hoặc kết hợp với nhau để khởi động một tế bào bình thường trở thành ác tính.

PGS.TS.BS Nguyễn Thị Bay dẫn chứng thống kê cho thấy, khoảng 1/3 số ca ung thư tử vong có liên quan đến 5 yếu tố nguy cơ, bao gồm chỉ số khối cơ thể cao, ít dùng rau quả, ít rèn luyện thể lực, hút thuốc lá, và uống rượu. Trong đó, hút thuốc lá là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất, liên quan với khoảng 22% ca ung thư tử vong. Các bệnh nhiễm như viêm gan virus, HPV, liên quan với 25% các ca ung thư ở ở nước có thu nhập thấp đến trung bình.

Theo báo cáo năm 2015, tại Việt Nam, ung thư là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu ở những người <70 tuổi. TOP 5 loại ung thư hàng đầu tại Việt Nam bao gồm K gan, phổi, vú, dạ dày và đại tràng. May mắn là, có nhiều loại ung thư nếu được phát hiện và điều trị sớm hoàn toàn có thể chữa khỏi.

Trong Tây y, các phương pháp điều trị ung thư hiện nay gồm có phẫu thuật, xạ trị, hóa - nội tiết và các thuốc sinh học, tùy thuộc vào giai đoạn tiếp cận bệnh lý. Chủ tịch Liên chi hội Đông Tây Y kết hợp TPHCM nhìn nhận, bệnh ung thư nếu chạy theo Đông Y sẽ mất đi thời thời gian “vàng” để giải quyết dứt điểm, thay vào đó phải giải quyết có cơ chế khoa học đàng hoàng bằng Tây y.

“Chúng tôi không phủ nhận điều đó. Nhưng thuốc Y học cổ truyền có thể tham gia vào trong tất cả mọi giai đoạn của ung thư, chứ không chỉ có điều trị Tây y xong rồi mới có thể sử dụng thuốc Y học cổ truyền hoặc giai đoạn cuối cùng là chăm sóc giảm nhẹ” - PGS.TS.BS Nguyễn Thị Bay đưa ra quan điểm.

2. Có 116 dược liệu trong y học cổ truyền được sử dụng trong điều trị ung thư

Trên phương diện Y học cổ truyền, bệnh ung thư được giải nghĩa là “bệnh có biểu hiện khối cứng rắn có gốc rễ”, tương tự như thuật ngữ của Tây y, sẽ có những tên gọi như Nham (ví dụ như ung thư vú là nhũ nham, ung thư phổi là phế nham…) hoặc các tên khác như Trưng hà, Anh, Lưu, Lưu chú, Loa lịch, Thạch thư… Quan niệm điều trị ung thư của y học cổ truyền đó là tái lập sự cân bằng. Bên cạnh đó có thể có thêm các dược liệu đặc hiệu cho bệnh cảnh này.

PGS.TS.BS Nguyễn Thị Bay đưa ra một thống kê cho thấy, ngay cả các nước phát triển như Pháp, Mỹ, Canada, Úc, Anh… tần suất sử dụng thuốc y học cổ truyền trên bệnh nhân ung thư tương đối cao, trên 20%. Về khu vực, tỷ lệ sử dụng tại châu Âu chiếm 47%, châu Á (46%), châu Phi (53%)…

Xem thêm: Gạo lứt có chống ung thư được không? Cách dùng gạo lứt thế nào?

Một nghiên cứu khác năm 2015 trên 525 bệnh nhân và 165 bác sĩ lâm sàng tại 35 bệnh viện tại miền Trung của Trung Quốc cho thấy 90,74% bác sĩ lâm sàng và 72,24% bệnh nhân ung thư đã sử dụng thuốc y học cổ truyền trong quá trình điều trị ung thư. Thuốc bào chế sẵn được ưu tiên sử dụng hơn thuốc thang sắc.

Một công bố năm 2021 nghiên cứu trên 590 người, hầu hết bệnh nhân mong đợi thuốc Y học cổ truyền sẽ tăng cường hệ miễn dịch (96%), cải thiện sức khỏe thể chất (96%), giảm các triệu chứng (94%). “Điều này cho thấy, thực tế khi bị ung thư, người bệnh gõ cửa tất cả mọi nơi với mong đợi cải thiện sức khỏe, hỗ trợ trong các phương pháp khác để điều trị ung thư chứ không hẳn là điều trị chính thức. Do đó, bệnh nhân đến và muốn từ chối tất cả các biện pháp của Tây y và chỉ muốn điều trị Đông y, chúng tôi đều khuyên nhủ cũng như giải thích để bệnh nhân phối hợp với một phương pháp điều trị của Tây Y song song kết hợp điều trị Đông Y”.

Tuy nhiên, người bệnh vẫn gặp phải không ít khó khăn như sắc sắc thuốc và tìm một bác sĩ Y học cổ truyền giỏi. Một số ít khác thì lại lo ngại rằng thuốc YHCT có thể cản trở các phương pháp điều trị thông thường (7,6%) và nhiều phương pháp điều trị YHCT không dựa trên nghiên cứu khoa học (9,1%).

Chuyên gia cho biết, những thập niên cuối của thế kỷ XX và đầu XXI, vai trò của y học cổ truyền ngày càng được thể hiện rõ hơn qua nhiều nghiên cứu. Việc kết hợp Đông - Tây y là một xu hướng ở thời đại hiện nay. Dựa trên y học thực chứng, trong 10 năm (2013 - 2023) đã có 1.926 bài báo nghiên cứu ung thư cả trên thực nghiệm và lâm sàng. Mặc dù so sánh về tỷ lệ sẽ không bằng nhiều vấn đề khác, song sự phát triển của y học thực chứng/ y học chứng cứ cho thấy, cơ sở của y học cổ truyền là nền tảng khoa học, không chỉ là kinh nghiệm hoặc suy diễn.

Chủ tịch Liên chi hội Đông Tây Y kết hợp cho biết, qua tài liệu, các chuyên gia tổng hợp được có tất cả 116 dược liệu sử dụng trong điều trị ung thư. Trong 60 bài thuốc thường dùng thì Thanh nhiệt giải độc với 46 dược liệu chiếm 45,09% (với các dược liệu quen thuộc như bạch hoa xà, Bán chi liên, Sơn đậu căn, Khổ sâm, Ngư tinh thảo, Xạ can, Bồ công anh, Tử thảo, Đạm trúc diệp, Hoàng cầm,...). Qua đó cho thấy tác dụng thanh nhiệt là một trong những phương pháp tương đối mạnh sử dụng trong điều trị chống ung thư.

Ngoài ra còn có Hành khí hoạt huyết với 22 dược liệu (Nga truật, Tam thất, Đan sâm, Hồng hoa, Nhũ hương, Ngũ linh chi,....)  chiếm 21,56%; Hóa ứ - trừ thấp 24 dược liệu (Thiên nam tinh, Bán hạ, Qua lâu, Cương tàm, Tử uyển, Thạch xương bồ, Cù mạch,....) chiếm 11,76%; Nhuyễn kiên tán kết 7 dược liệu (Hải tảo, Côn bố, Hạ khô thảo,Thạch xương bồ, Trư linh, Bách bộ, Hậu phác....) chiếm 6,86%; Bổ với 7 dược liệu (Nhân sâm, Hà thủ ô đỏ, Hoàng kỳ, Địa cốt bì, Lộc nhung,...) chiếm 8,07%.

Bên cạnh đó, các bài thuốc kinh điển hỗ trợ điều trị ung thư được nghiên cứu nhiều nhất có thể kể đến như Bổ trung ích khí thang, Thập đoàn đại bổ đều có hoạt tính sinh học là Antitumor, điều hòa miễn dịch và giảm triệu chứng mệt mỏi, giảm tác dụng phụ do hóa trị/ xạ trị. Thập đoàn đại bổ còn giúp cải thiện sự thèm ăn, tăng khả năng hoạt động thể chất.

Tương tự, với hoạt tính bảo vệ đường tiêu hóa, bài thuốc Lục quân tử thang giúp cải thiện hội chứng chán ăn do ung thư, tăng chất lượng cuộc sống ở bệnh nhân cắt dạ dày, và vài thuốc Sinh khương tả tâm thang có vai trò cải thiện biến chứng huyết học do hóa trị và độc tính trên tiêu hóa.

Một số khác được chuyên gia đề cập như bài thuốc Hoàng kỳ quế chi ngũ vật thang giúp giảm bệnh thần kinh ngoại biên do hóa trị, nhờ hoạt tính giảm đau và tê các chi; bài thuốc Bán hạ tả tâm thang giúp giảm tiêu chảy và viêm ruột do xạ trị, giảm tỷ lệ phát ban, viêm móng nhờ hoạt tính chống oxy hóa, kháng viêm, giảm đau.

3. Dược liệu dù có triển vọng chống ung thư thì vẫn cần phải phối hợp trong thang thuốc

Các nghiên cứu cho thấy, khi kết hợp các bài thuốc y học cổ truyền cùng với các phương pháp điều trị, chẳng hạn như hóa trị thì thấy ức chế tế bào khối u tăng sinh, giảm đề kháng thuốc hóa trị, ức chế khối u di căn. Ngoài ra còn ghi nhận tác dụng hiệp đồng (synergic) với liệu pháp gene, liệu pháp miễn dịch và xạ trị. Đặc biệt là, khi tiếp cận phối hợp với Y học cổ truyền đã giảm liều xạ trị, giúp giảm tác dụng phụ. Thuốc y học cổ truyền làm tế bào ung thư tăng nhạy cảm hóa với quang liệu pháp (Phototherapy), tăng tỷ lệ hiệu quả và giảm tái phát khối u.

PGS.TS.BS Nguyễn Thị Bay cho biết, hai dược liệu được nghiên cứu nhiều nhất và Hoàng kỳ và Bạch truật. Đây là 2 vị chủ lực trong điều trị mệt mỏi liên quan đến ung thư (CRF). Tuy nhiên, chuyên gia nhấn mạnh rằng, hiện đại hóa Y học cổ truyền, không phải Tây y hóa Y học cổ truyền. “Hiện nay, chúng ta thấy nhan nhản các loại thực phẩm chức năng hay thuốc quảng bá chiết xuất từ thảo dược. Nhưng thực sự đó chỉ là một thành phần hoạt chất trong các dược liệu đó thôi”.

Chuyên gia dẫn chứng về vị thuốc Hoàng kỳ, trong đó có 3 thành phần chính Saponin, Flavonoid, Polysacarid. Song khi chiết xuất chỉ có Saponin, mang lại một vài tác dụng, không phải tất cả. “Nghiên cứu chỉ ra rằng, khi Hoàng Kỳ sắc 3 chén còn 8 phân uống có những tác dụng đầy đủ như kinh điển đã nêu, nhưng nếu sử dụng 1 loại viên nào đó chỉ chứa 1 thành phần chiết xuất từ Hoàng Kỳ lại không thấy tác dụng”. Do đó, chuyên gia cho rằng, điều quan trọng là phải phối hợp các dược liệu, chiết xuất ra được thành phần đã được nghiên cứu chứng minh thì mới có tác dụng.

Ngay cả những dược liệu tiềm năng với hoạt tính chống ung thư mạnh tại Việt Nam cũng vậy. Điển hình như Bảy lá một hoa (các hoạt chất polyphyllin I, polyphyllin II, polyphyllin VI và polyphyllin VII có hoạt tính chống ung thư rất mạnh đối với tế bào gan, phổi, vú…), chùm ngây (hoạt chất isothiocyanates có trong hạt và lá có hoạt tính chống ung thư mạnh đối với tế bào gan, nguyên bào thần kinh, da, đại tràng…), Nấm vân chi (các polysaccharopeptides có hoạt tính chống ung thư vú, đại trực tràng thông qua nhiều cơ chế…).

Chuyên gia đúc kết, bệnh ung thư có thể phòng ngừa được, có thể phát hiện sớm được, có thể điều trị khỏi ở giai đoạn sớm. Việc điều trị phối hợp nhiều phương pháp tùy từng cơ địa người bệnh và tùy loại ung thư. “Đừng chạy theo truyền miệng với các dược liệu như xạ can, lá đu đủ đực… Trên hết, dù là dược liệu được nghiên cứu có triển vọng thì vẫn cần phải trong một thang thuốc nào đó, nhằm phối hợp với nhau và chiết xuất được thành phần chống ung thư, không đơn thuần là mua về - sắc uống” - Chủ tịch Liên chi hội Đông Tây Y kết hợp TPHCM nhấn mạnh.

>>> Chủ tịch, Phó chủ tịch cùng các chuyên gia đầu ngành của 23 Liên chi hội chuyên khoa báo cáo tại hội nghị khoa học của Hội Y học TPHCM

>>> Những điểm mới trong điều trị tăng huyết áp, giải pháp giảm nguy cơ tim mạch ở người cao tuổi

>>> Cập nhật các phương pháp chăm sóc và điều trị tại tuyến cơ sở

>>> Rối loạn khứu giác có thể ảnh hưởng đến tính mạng người bệnh

>>> Biến chứng hàng đầu của đái tháo đường là tim mạch, thoái hóa khớp làm tăng 50% nguy cơ bị bệnh tim mạch

>>> Dân số đông dẫn đến thách thức trong nhiệm vụ phòng chống mù lòa của cả nước

>>> Mẹ sử dụng vitamin A liều cao, trẻ có nguy cơ mắc dị tật sứt môi, hở hàm ếch

>>> Hơn 60% bệnh nhân trầm cảm có ý định tự sát