Vượt cạn an toàn: Nhận biết dấu hiệu chuyển dạ và lựa chọn giảm đau phù hợp

1. Năm dấu hiệu quan trọng mẹ bầu cần lưu ý để đến bệnh viện kịp thời

Những dấu hiệu nào cảnh báo mẹ bầu sắp sinh và cần đến bệnh viện ngay để không bỏ lỡ “thời điểm vàng” ạ?

ThS. Điều dưỡng Phùng Thị Thanh Vân - Hộ sinh trưởng Khoa Sanh, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Nhận biết các dấu hiệu chuyển dạ là vô cùng quan trọng để đảm bảo an toàn cho cả mẹ và bé. Có các dấu hiệu chính sau:

- Cơn co tử cung: Mẹ bầu sẽ cảm thấy các cơn đau bụng lặp đi lặp lại một cách đều đặn. Lúc đầu cơn đau có thể nhẹ nhàng, nhưng sau đó sẽ mạnh dần lên. Khi mẹ nằm nghỉ và đếm thấy có khoảng 2 đến 3 cơn đau trong vòng 10 phút, đó là lúc cần đến bệnh viện ngay.

- Ra nước ối: Nếu mẹ đang nằm hoặc ngồi mà thấy nước chảy ra từ âm đạo (vỡ ối hoặc rỉ ối), phải nhập viện ngay lập tức. Trong trường hợp này, mẹ không nên nán lại để tắm rửa mà chỉ vệ sinh sơ rồi đi ngay, vì để lâu có thể dẫn đến nguy cơ sa dây rốn, cực kỳ nguy hiểm cho thai nhi.

- Ra máu âm đạo: Nếu là nhớt hồng (dấu hiệu báo chuyển dạ), nó có thể xuất hiện trước khi sinh từ vài ngày đến một tuần. Tuy nhiên, nếu mẹ thấy ra máu đỏ tươi, đây là tình trạng khẩn cấp (có thể do nhau bám thấp hoặc các bất thường về nhau thai) và cần phải vào bệnh viện ngay.

- Thay đổi cử động thai (Thai máy yếu): Từ tuần thứ 32, mẹ cần theo dõi sát cử động của bé. Thông thường, bé sẽ máy (đạp) khoảng 4 lần trong 1 giờ. Nếu mẹ thấy bé máy ít hơn hoặc không máy sau khi đã nằm nghỉ ngơi và ăn uống để theo dõi, mẹ cần đến bệnh viện để kiểm tra sức khỏe thai nhi.

- Cảm giác mót rặn (Mắc cầu): Đây là một dấu hiệu cực kỳ quan trọng. Khi có cảm giác muốn rặn giống như đi đại tiện, có thể cổ tử cung đã mở và bé sắp chào đời. Mẹ cần được đưa đến bệnh viện ngay lập tức để tránh tình trạng "đẻ rơi" tại nhà hoặc trên đường đi, vốn tiềm ẩn nhiều rủi ro nhiễm trùng và băng huyết.

2. Chuẩn bị gì để vượt cạn nhẹ nhàng, an toàn?

Để có một cuộc vượt cạn thành công, mẹ bầu cần chuẩn bị những gì về thể chất và tinh thần? Kỹ năng thở, rặn đẻ… đóng vai trò như thế nào trong hành trình này, thưa ThS?

ThS. Điều dưỡng Phùng Thị Thanh Vân trả lời: Việc chuẩn bị cho cuộc sinh cần được thực hiện song song cả về thể chất lẫn tinh thần ngay từ khi mang thai.

Về thể chất, mẹ bầu cần xây dựng nền tảng sức khỏe thông qua chế độ ăn uống đầy đủ dưỡng chất, đặc biệt là bổ sung sắt và canxi để phòng ngừa thiếu máu, thiếu sắt. Bên cạnh đó, duy trì vận động nhẹ nhàng như đi bộ hoặc tập yoga giúp cơ thể tăng sức bền và độ dẻo dai, hỗ trợ tốt cho quá trình chuyển dạ.

Về tinh thần, sự bình tĩnh và tự tin khi bước vào cuộc sanh đóng vai trò rất quan trọng. Kỹ năng thở được xem là yếu tố then chốt giúp sản phụ giảm cảm giác đau và duy trì lượng oxy ổn định cho cả mẹ và thai nhi trong suốt các cơn co tử cung.

Song song đó, việc học và thực hành đúng kỹ thuật rặn đẻ cũng vô cùng cần thiết. Mẹ bầu cần tập cách hít sâu, nín thở và đẩy hơi xuống vùng bụng dưới để hỗ trợ em bé ra ngoài. Thông thường, mỗi cơn đau sản phụ sẽ rặn từ 2 - 3 hơi liên tục, dưới sự hướng dẫn của bác sĩ và hộ sinh, giúp cuộc sinh diễn ra thuận lợi, an toàn cho bé và tránh mất sức không cần thiết cho mẹ.

Đối với những trường hợp được giảm đau sản khoa, do cảm giác đau giảm nhiều, sản phụ có thể khó nhận biết thời điểm rặn. Vì vậy, việc lắng nghe và làm theo hướng dẫn của bác sĩ, hộ sinh là đặc biệt quan trọng.

Cuối cùng, sự đồng hành của người chồng trong suốt quá trình khám thai và tham gia các lớp học tiền sản cùng vợ được xem là chỗ dựa tinh thần vững chắc, giúp mẹ bầu thêm tự tin và có thêm năng lượng để vượt qua hành trình vượt cạn.

3. Giảm đau sản khoa giúp cuộc sinh nhẹ nhàng hơn

Trong sinh thường, các phương pháp giảm đau hiện nay gồm những gì? Gây tê ngoài màng cứng và gây tê tủy sống khác nhau thế nào, có tác dụng phụ gì và thường kéo dài bao lâu, thưa BS?

Nhiều mẹ lo ngại thuốc giảm đau có thể để lại “di chứng” như đau lưng, lạnh run kéo dài. Điều này có cơ sở không, thưa BS?

ThS.BS.CK2 Phạm Thị Ý Yên - Phó Trưởng khoa Sanh, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: trong quá trình sinh thường, sản phụ hiện nay có nhiều lựa chọn để giảm đau, được chia thành hai nhóm chính là các phương pháp không dùng thuốc và các phương pháp có can thiệp y khoa.

Với nhóm không dùng thuốc, việc chuẩn bị tâm lý đóng vai trò rất quan trọng. Thai phụ nên trang bị kiến thức về chuyển dạ, thực hành các kỹ thuật thư giãn cơ, thiền hoặc nghe nhạc để giảm căng thẳng.

Bên cạnh đó, thay đổi tư thế như đi lại, lắc người, nằm chổng mông hoặc sử dụng bóng tập chuyên dụng tại phòng chờ sinh giúp giãn khung chậu và làm giảm cảm giác đau. Ở giai đoạn đầu của chuyển dạ, khi cơn đau còn nhẹ, sản phụ cũng có thể tắm nước ấm và sử dụng các thuốc giảm đau đơn giản như paracetamol nếu cần thiết.

Trong các phương pháp can thiệp y khoa, gây tê ngoài màng cứng là phương pháp giảm đau tại chỗ phổ biến và hiệu quả nhất hiện nay, do bác sĩ gây mê hồi sức thực hiện. Giảm đau sản khoa giúp sản phụ giảm đáng kể cảm giác đau, từ đó bớt lo lắng, thoải mái hơn và có trải nghiệm sinh nở tích cực.

Mọi can thiệp y khoa đều có thể có tác dụng phụ, tuy nhiên các tác dụng phụ của gây tê ngoài màng cứng thường hiếm gặp và nằm trong tầm kiểm soát. Một số sản phụ có thể gặp tình trạng tụt huyết áp, bí tiểu, lạnh run, ngứa hoặc đau lưng. Khi đó, bệnh viện sẽ truyền dịch để bù dịch, theo dõi huyết áp liên tục và xử trí kịp thời nếu có dấu hiệu bất thường.

Đối với hiện tượng lạnh run, đây có thể là tác dụng phụ của thuốc. Bác sĩ sẽ sử dụng thuốc hỗ trợ hoặc đèn sưởi để giữ ấm cho sản phụ. Các biến chứng nghiêm trọng hơn như nhiễm trùng hay tụ máu tại vị trí chích là cực kỳ hiếm gặp, do toàn bộ quy trình gây tê luôn được thực hiện trong điều kiện vô trùng nghiêm ngặt.

4. Sinh mổ ưu tiên gây tê tủy sống để mẹ tỉnh táo, chỉ gây mê khi thật sự cần thiết

Trong sinh mổ, gây tê và gây mê khác nhau thế nào? Trường hợp nào áp dụng gây tê, trường hợp nào cần gây mê? Và phương pháp giảm đau trong sinh mổ có gì khác với sinh thường ạ?

ThS.BS.CK2 Phạm Thị Ý Yên trả lời: Gây tê ngoài màng cứng chủ yếu được sử dụng để giảm đau trong quá trình theo dõi sinh thường. Trong khi đó, gây tê tủy sống và gây mê là hai phương pháp thường được áp dụng trong sinh mổ.

Trong thực hành lâm sàng, gây tê tủy sống là phương pháp được ưu tiên lựa chọn trong hầu hết các ca sinh mổ, do có ít tác dụng phụ hơn và giúp sản phụ tỉnh táo trong suốt quá trình phẫu thuật. Khi gây tê tủy sống, sản phụ vẫn hoàn toàn tỉnh, có thể trò chuyện với bác sĩ, cảm nhận khoảnh khắc em bé chào đời và thực hiện da kề da với con ngay sau sinh. Sau phẫu thuật, nếu em bé khỏe mạnh, mẹ và bé sẽ được ở cùng nhau tại phòng hồi sức, khoảng 4-6 tiếng, với sự hỗ trợ của người thân.

Gây mê toàn thân chỉ được áp dụng trong những trường hợp đặc biệt, bao gồm: sản phụ dị ứng với thuốc tê; sản phụ có tâm lý quá sợ hãi, không thể hợp tác nếu còn tỉnh táo và chủ động yêu cầu gây mê; hoặc trong các ca mổ khẩn cấp, khi tính mạng của mẹ hoặc bé bị đe dọa đột ngột, chẳng hạn như tim thai suy cấp. Trong những tình huống này, bác sĩ không còn đủ thời gian để sản phụ nằm nghiêng và thực hiện các thao tác gây tê tủy sống, nên buộc phải gây mê để can thiệp nhanh nhất.

Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.

>>> Phần 1: Góc nhìn từ phòng sinh: Từ cơn đau chuyển dạ đến những tình huống cấp cứu sản khoa không báo trước

>>> Phần 3: Sinh con an toàn, bình an sau sinh: Kiến thức giúp mẹ bầu vượt qua nỗi sợ