Góc nhìn từ phòng sinh: Từ cơn đau chuyển dạ đến những tình huống cấp cứu sản khoa không báo trước

1. Đau chuyển dạ là một trong những cơn đau dữ dội nhất mà con người từng trải qua

Cơn đau khi chuyển dạ được nhiều người ví như “ngưỡng cửa sinh tử”, thậm chí ngang ngửa gãy hàng chục chiếc xương cùng lúc. Thưa BS, cơn đau này thực sự “kinh hoàng” đến mức nào và vì sao chuyển dạ lại đau đến như vậy?

ThS.BS.CK2 Phạm Thị Ý Yên - Phó Trưởng khoa Sanh, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Đi sanh là một trải nghiệm rất nhiều cảm xúc. Về cơ chế, đau trong chuyển dạ chia làm hai giai đoạn.

Ở giai đoạn 1 (từ khi bắt đầu đến khi cổ tử cung mở 10 phân), đau chủ yếu do việc xóa mở cổ tử cung, mở đoạn dưới tử cung và các cơn co tử cung. Ở giai đoạn 2 (từ khi mở trọn đến lúc bé ra đời), cơn đau do tổn thương mô ở vùng xương chậu và tầng sinh môn.

Về mức độ, đau chuyển dạ được ghi nhận là loại đau nhiều nhất trong các trải nghiệm đau của con người, đặc biệt là với người sinh con so (con đầu lòng). Để hình dung, cách đây 20 năm khi chưa có giảm đau sản khoa, tôi từng chứng kiến bệnh nhân đau đến mức đứng hẳn lên bàn sanh, rất cao và nguy hiểm hoặc có trường hợp sản phụ tát thẳng mặt chồng vì anh này không ký giấy đồng ý cho vợ làm giảm đau do sợ tốn tiền và rủi ro.

2. Ngưỡng chịu đau khi chuyển dạ ở mỗi sản phụ là hoàn toàn khác nhau”

Vậy có phải ai cũng đau giống nhau không, thưa bác sĩ?

ThS.BS.CK2 Phạm Thị Ý Yên trả lời: Ngưỡng chịu đau của mỗi người là khác nhau

Có những người cổ tử cung mở hết vẫn không thấy đau đáng kể và từ chối giảm đau. Ngược lại, có những người mới bắt đầu chuyển dạ đã đau không chịu nổi. Vì vậy, bệnh viện luôn linh động thực hiện giảm đau sớm nếu bệnh nhân yêu cầu, thay vì cứng nhắc đợi đến khi cổ tử cung mở đủ 3cm.

3. Một cuộc chuyển dạ có thể kéo dài từ nửa ngày đến cả ngày

Quá trình vượt cạn sẽ diễn ra qua những giai đoạn chính nào, và ở mỗi giai đoạn mẹ bầu thường phải trải qua những thay đổi gì? Một ca sinh thường kéo dài bao lâu? Từ khi có cơn gò chuyển dạ, thường sau bao lâu thì em bé sẽ chào đời ạ?

ThS. Điều dưỡng Phùng Thị Thanh Vân - Hộ sinh trưởng Khoa Sanh, Bệnh viện Hùng Vương trả lời:  Một cuộc chuyển dạ điển hình gồm 3 giai đoạn chính.

Giai đoạn 1 tính từ khi bắt đầu có cơn co chuyển dạ đến khi cổ tử cung mở trọn 10 phân. Đây là giai đoạn dài nhất và được chia làm hai pha nhỏ. Khi cổ tử cung mới mở đến khoảng 4 phân, cơn đau còn tương đối nhẹ. Thai phụ nên đi lại, thay đổi tư thế hoặc tập với bóng để giúp giãn khung chậu, hỗ trợ cuộc sinh diễn ra thuận lợi hơn.

Khi cổ tử cung mở từ 4 đến 10 phân, cơn đau tăng dần và dữ dội nhất. Lúc này, sản phụ có thể tập hít thở hoặc sử dụng giảm đau sản khoa. Đây là một trong những kỹ thuật được Bệnh viện Hùng Vương triển khai sớm, giúp nhiều sản phụ vượt cạn nhẹ nhàng hơn. Bệnh viện cũng có các phòng sinh cho phép người thân ở bên cạnh để hỗ trợ tinh thần cho sản phụ.

Giai đoạn 2 là giai đoạn sổ thai, tính từ khi cổ tử cung mở trọn đến lúc em bé chào đời. Ở giai đoạn này, sản phụ cần phối hợp tốt, rặn sanh đúng cách để em bé ra ngoài an toàn và khỏe mạnh. Giai đoạn này thường kéo dài khoảng 2 - 3 tiếng, và những sản phụ sinh con so thường mất nhiều thời gian hơn.

Giai đoạn 3 là giai đoạn sổ nhau, thường kéo dài khoảng 30 phút. Trong giai đoạn này, bác sĩ và hộ sinh giữ vai trò rất quan trọng nhằm phòng ngừa băng huyết sau sinh. Sản phụ sẽ được chỉ định dùng thuốc giúp tử cung co hồi, đồng thời được xoa đáy tử cung định kỳ 15 phút/lần trong 2 giờ đầu sau sinh, thời điểm mà đa số các trường hợp băng huyết sau sinh có thể xảy ra.

Tổng cộng, một cuộc chuyển dạ sinh thường có thể kéo dài từ 11 đến 23 tiếng.

4. Những tình huống cấp cứu trong quá trình chuyển dạ

Những rủi ro nào mẹ bầu có thể đối diện trong quá trình vượt cạn? Việc chuẩn bị kỹ lưỡng cả về sức khỏe lẫn tâm lý trước sinh sẽ giúp giảm thiểu rủi ro ra sao, thưa BS?

ThS.BS.CK2 Phạm Thị Ý Yên trả lời: Rủi ro trong khi sanh có nhiều mức độ, từ nhẹ đến nghiêm trọng, thậm chí ảnh hưởng đến tính mạng của mẹ và bé.

Thứ nhất là nguy cơ phải mổ cấp cứu. Dù trong quá trình khám thai trước đó bác sĩ xác định chưa có chỉ định sinh mổ, nhưng khi theo dõi chuyển dạ, nếu cổ tử cung ngừng tiến triển (ví dụ dừng ở mức 4 phân), đầu thai không xuống hoặc xuất hiện tình trạng suy tim thai nguy hiểm, thì buộc phải mổ để đảm bảo an toàn.

Nguy cơ thứ hai là kẹt vai, một cấp cứu sản khoa xảy ra khi đầu em bé đã ra nhưng vai bị kẹt lại, thường do thai to hoặc tư thế thai không thuận lợi. Tình huống này có thể gây liệt cánh tay ở trẻ, để lại di chứng lâu dài, đồng thời gây tổn thương tầng sinh môn phức tạp cho mẹ.

Thứ ba là băng huyết sau sinh, khi tử cung không co hồi tốt khiến máu chảy ồ ạt. Đây là một trong những nguyên nhân tử vong mẹ hàng đầu nếu không được xử trí kịp thời.

Cuối cùng là thuyên tắc ối, một biến chứng rất hiếm gặp, với tỷ lệ khoảng 2 - 8/100.000 ca sinh, nhưng cực kỳ nguy hiểm và có thể đe dọa tính mạng ngay lập tức.

Trong thực tế theo dõi sanh, vẫn có những trường hợp phải mổ khẩn cấp như tim thai rớt đột ngột và kéo dài, hoặc nghi ngờ nhau bong non. Khi đó, toàn bộ hệ thống của bệnh viện được kích hoạt: từ nhân sự, phòng mổ, thang máy ưu tiên, đến ekip hộ sinh và bác sĩ đều sẵn sàng trong một quy trình rất nhanh nhằm đưa em bé ra ngoài sớm nhất có thể.

Những thai phụ có bệnh lý nội khoa đi kèm như thiếu máu nặng, suy tim; hoặc bệnh lý sản khoa như đa ối, thai to… thì nguy cơ trong chuyển dạ sẽ tăng lên rất nhiều.

Để giảm thiểu rủi ro, thai phụ cần khám thai đầy đủ, tuân thủ lịch theo dõi và nên tham gia các lớp học tiền sản để có kiến thức cơ bản, chuẩn bị tốt về cả thể chất lẫn tâm lý cho cuộc sanh. Đặc biệt, với các trường hợp có bệnh lý nguy cơ cao như nhau tiền đạo, nhau cài răng lược, bệnh tim nặng, thiếu máu nặng, thai phụ nên sinh tại các trung tâm sản khoa lớn, nơi có đủ năng lực và phương tiện để xử trí an toàn cho cả mẹ và bé.

5. Kích hoạt báo động đỏ để giành lại sự sống cho cả mẹ và bé

BS có thể chia sẻ thêm, trong những tình huống nguy cấp, Bệnh viện Hùng Vương sẽ xử lý như thế nào khi gặp các ca chuyển dạ đe dọa tính mạng mẹ và bé?

ThS.BS.CK2 Phạm Thị Ý Yên trả lời: Tại Bệnh viện Hùng Vương, chúng tôi có hệ thống báo động đỏ nội viện và ngoại viện. Khi hệ thống này được kích hoạt, toàn bộ ekip liên quan, từ bác sĩ sản khoa, gây mê hồi sức, nhi khoa, sẽ lập tức có mặt để phối hợp xử trí, với mục tiêu cao nhất là bắt em bé nhanh nhất có thể và hồi sức kịp thời cho người mẹ.

Ngay trong ca trực tối hôm qua, có một thai phụ đột ngột mất tri giác, mạch rất khó bắt, tim thai rời rạc. Chúng tôi lập tức kích hoạt báo động đỏ. Ngay lúc đó, các bác sĩ chia nhau nhiệm vụ rất rõ ràng: người giải thích tình trạng khẩn cấp cho gia đình, người chuẩn bị phòng mổ, người chỉ định thuốc và hồi sức, tất cả đều tập trung cho một mục tiêu là cứu sống cả mẹ và bé.

Sau khi kích hoạt báo động đỏ, ekip tiến hành hồi sức khẩn, mổ lấy thai ngay lập tức. Sau mổ, chúng tôi tiếp tục mời hội chẩn ICU với Bệnh viện Chợ Rẫy để hỗ trợ chuyên sâu. Qua đánh giá ban đầu, các bác sĩ nhận định người mẹ có khả năng bị phản ứng phản vệ, tuy chưa xác định rõ tác nhân dị nguyên.

Đến thời điểm hiện tại, tình trạng của người mẹ đã cải thiện rõ rệt và đáp ứng điều trị tương đối tốt.

Thưa BS, Bệnh viện Hùng Vương có thường xuyên phải đón những sản phụ vào viện trong tình trạng cần cấp cứu ngay không ạ?

ThS.BS.CK2 Phạm Thị Ý Yên trả lời: Thực tế, chúng tôi thường xuyên tiếp nhận những ca sản phụ trong tình trạng cấp cứu rất nặng, đặc biệt là các trường hợp được chuyển đến từ tuyến dưới.

Có những sản phụ nhập viện do thai ngoài tử cung vỡ, mất máu với số lượng rất lớn. Khi vào đến khoa Cấp cứu, không ít trường hợp đã rơi vào tình trạng ngưng tim, ngưng thở, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Trong những tình huống này, bệnh viện sẽ lập tức kích hoạt hệ thống Báo động đỏ nội viện, huy động sự hỗ trợ từ toàn bộ các chuyên khoa liên quan trong bệnh viện để tiến hành hồi sức và can thiệp khẩn cấp, với mục tiêu cao nhất là giành lại sự sống cho người bệnh.

6. Các tình huống cấp cứu sản khoa thường xảy ra đột ngột

Những dấu hiệu nào cho thấy sản phụ đang rơi vào tình huống nguy cấp này, thưa BS?

ThS.BS.CK2 Phạm Thị Ý Yên trả lời: Các tình huống cấp cứu trong sản khoa thường xảy ra rất đột ngột và khó lường trước. Chính vì vậy, hệ thống báo động đỏ nội viện được xem là một điểm mạnh trong công tác cấp cứu tại Bệnh viện Hùng Vương.

Khi kích hoạt, hệ thống sẽ đồng thời thông báo rõ tính chất ca cấp cứu (người lớn, trẻ em hay sản phụ) cũng như vị trí cụ thể của người bệnh trong bệnh viện. Nhờ đó, các ê-kíp y tế liên quan có thể nhanh chóng tiếp cận, phối hợp xử trí kịp thời.

Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.

>>> Phần 2: Vượt cạn an toàn: Nhận biết dấu hiệu chuyển dạ và lựa chọn giảm đau phù hợp

>>> Phần 3: Sinh con an toàn, bình an sau sinh: Kiến thức giúp mẹ bầu vượt qua nỗi sợ