Vượt qua bệ phóng "con nhà nòi" và khát vọng thay đổi tư duy sức khỏe người Việt mang tên VietHope

Thưa TS.BS Lê Thị Bích Phượng, nhiều người nhận xét chị luôn trong trạng thái tất bật với công việc. Đây có phải là giai đoạn đặc biệt bận rộn khi VietHope đang phát triển nhiều hoạt động mới, hay nhịp làm việc ấy đã theo chị trong suốt hành trình làm nghề?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng - Giám đốc Chuyên môn Trung Tâm Y khoa chuyên sâu VietHope trả lời: Tôi là người không thích ngồi yên một chỗ. Càng có nhiều công việc, tôi càng cảm thấy hứng thú, giống như đó là "dopamine" của mình. Càng được làm việc, tôi càng thấy thích.

Sự bận rộn này phần nhiều là do tôi chủ động lựa chọn, chứ không hoàn toàn do công việc mang lại. Nếu chỉ là công việc, tôi vẫn có thể sắp xếp thời gian bận - rảnh. Nhưng vì yêu công việc, hay nói vui là "nghiện" công việc, nên mọi người thường thấy tôi lúc nào cũng bận.

Với tôi, đó là sự bận rộn trong niềm yêu thích và đam mê được làm việc.

Thưa TS.BS Lê Thị Bích Phượng, chị sinh ra trong một gia đình có truyền thống ngành y. Cơ duyên nào đã đưa chị đến với nghề bác sĩ? Đó là sự ảnh hưởng từ gia đình hay xuất phát từ ước mơ và lựa chọn của chính chị?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Trong nhiều gia đình Á Đông, đặc biệt ở Việt Nam, khi bố mẹ làm ngành y thì thường mong muốn con cũng theo nghề. Gia đình tôi cũng vậy.

Tuy nhiên, việc lựa chọn ngành y không đến với tôi ngay từ đầu. Hồi còn học phổ thông, tôi rất thích học Ngoại thương. Trong suy nghĩ của tôi lúc đó, con gái học Ngoại thương sẽ năng động, xinh đẹp và đó là hình mẫu mà mình muốn hướng tới.

Nhưng bố mẹ tôi đều là bác sĩ. Mẹ luôn định hướng y khoa sẽ là sự nghiệp của cả gia đình. Bố mẹ không ép buộc mà dần dần thuyết phục tôi. Trong những bữa cơm gia đình, câu chuyện thường xoay quanh bệnh viện, phòng khám, người bệnh. Cứ như vậy, suốt 3-4 năm, tôi được nuôi dưỡng bằng những câu chuyện về nghề y.

Đến khi đăng ký thi đại học, bố nói tôi có thể đăng ký cả Trường Đại học Ngoại thương và Trường Đại học Y Dược, đậu trường nào thì học trường đó. May mắn là tôi đậu cả hai. Và một lần nữa, bố mẹ lại thuyết phục tôi chọn ngành y.

Ban đầu, tôi chưa thật sự hiểu về nghề. Nghe những câu chuyện hằng ngày, tôi chỉ thấy đó là một công việc gắn với bệnh tật, đau đớn và sự vất vả. Nhưng càng học, tôi càng nhận ra ý nghĩa của ngành y.

Tôi nhận thấy bản thân là người thích cho đi, thích đứng phía sau những thành công của người khác. Vì vậy, tôi nghĩ mình phù hợp với ngành y - một nghề mang nhiều giá trị và ý nghĩa đối với cuộc sống.

Lớn lên trong một gia đình có truyền thống ngành y, chị nhớ nhất điều gì về không khí của gia đình mình? Việc là "con nhà nòi" có mang lại cho chị những lợi thế, nhưng đồng thời cũng tạo nên những áp lực vô hình trong những năm đầu theo đuổi nghề y không ạ?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Tôi nghĩ là không. Thời sinh viên, tôi cũng học tập như bao bạn bè khác.

Có lẽ vì lúc đó tôi là người khá vô tư và lạc quan nên không cảm thấy áp lực khi là "con nhà nòi". Dĩ nhiên, mỗi lần thi hay đi thực tập, mọi người đều biết bố mẹ tôi là ai nên tôi luôn cố gắng làm tốt nhất có thể.

Tuy nhiên, tôi nghĩ nếu không phải là "con nhà nòi", với tính cách của mình, tôi vẫn sẽ luôn cố gắng hết khả năng.

Còn áp lực là con của những người làm trong ngành y, ở thời điểm đó tôi không hình dung nhiều, cũng không tự đặt áp lực ấy lên bản thân. Có lẽ vì vậy mà quãng thời gian học đại học và thực tập lâm sàng của tôi khá thú vị và nhiều màu sắc.

Trước khi trở thành bác sĩ, chị từng là học sinh Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong - một ngôi trường có bề dày truyền thống. Nhìn lại quãng thời gian ấy, ngoài kiến thức, chị nghĩ môi trường này đã bồi đắp cho mình những giá trị, tinh thần hay kỹ năng gì để bước vào con đường y khoa sau này?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Nhắc đến Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, điều tôi nhớ nhất là tinh thần "học hết sức, chơi hết mình".

Học thì phải hết mình để đạt kết quả tốt. Trong môi trường mà các bạn đều rất giỏi, mình cũng phải nỗ lực để chứng minh bản thân. Còn khi tham gia các hoạt động, tôi cũng luôn hết mình.

Nhiều người nghĩ học sinh trường chuyên chỉ biết học, nhưng thực tế Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong rất chú trọng sự cân bằng giữa học tập và hoạt động ngoại khóa. Học sinh được tham gia văn nghệ, thể thao, các hoạt động thường niên... Ở bất kỳ hoạt động nào, thầy cô cũng luôn khuyến khích học sinh tham gia với tinh thần hết mình.

Chính tinh thần ấy theo tôi suốt những năm học y. Với mỗi bài thi, mỗi dự án hay công việc được giao, tôi đều cố gắng làm hết mình và hoàn thành tốt nhất trong khả năng của mình. Đến bây giờ cũng vậy, mỗi khi nhận một công việc, tôi luôn mong muốn hoàn thành nó một cách tốt nhất.

Khi bước vào trường y, áp lực học tập ngày càng lớn. Ở giai đoạn đó, chị có còn duy trì được sự cân bằng giữa việc học và những khoảng thời gian dành cho bản thân như khi còn học phổ thông không?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Khi bước vào môi trường đại học, tôi vẫn cảm thấy cuộc sống khá cân bằng, nhưng nếu xét về thời gian thì không. Khoảng 70-80% thời gian của tôi dành cho việc học, 20-30% còn lại là cho thể thao, các hoạt động ngoại khóa và bạn bè.

Dù vậy, bản thân tôi vẫn cảm thấy đó là một sự cân bằng. Học y đòi hỏi rất nhiều thời gian, không chỉ học trên giảng đường mà còn phải đi trực, rèn luyện kỹ năng lâm sàng. Nếu muốn học tốt và làm tốt, mình phải dành nhiều thời gian cho việc học.

Tuy nhiên, ở giai đoạn đó, tôi vẫn cảm thấy mình giữ được sự cân bằng.

Hiện nay, khi vừa đảm nhiệm công việc chuyên môn, vừa quản lý và điều hành, chị còn duy trì những sở thích ngoài công việc như âm nhạc hay thể thao không? Những hoạt động nào giúp chị cân bằng cuộc sống sau những giờ làm việc căng thẳng?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Tôi là người khá năng động. Dù công việc bận rộn, tôi vẫn luôn cố gắng dành một khoảng thời gian trong tuần cho những sở thích của mình.

Âm nhạc và thể thao không phải là thế mạnh, nhưng là sở thích của tôi. Về âm nhạc, tôi thích những bài hát mang lại sự hứng khởi. Tôi không nghe nhạc buồn, mà thường chọn những ca khúc tạo năng lượng tích cực. Đôi khi, tôi còn tự chơi lại những bài mình yêu thích trên đàn piano để giải trí.

Về thể thao, gần một năm trở lại đây tôi chơi pickleball. Tôi thấy đây là bộ môn phù hợp với thể lực, đồng thời đáp ứng sở thích được giao lưu, gặp gỡ nhiều người trong một không khí vui vẻ.

Bên cạnh công việc chuyên môn, công tác quản lý tại bệnh viện và các chi nhánh, tôi vẫn dành một phần thời gian trong tuần cho những sở thích của mình. Dù không phải lúc nào thời gian cũng được chia đều, nhưng xét về ý nghĩa cuộc sống, nhu cầu làm việc và nhu cầu giải trí, tôi cảm thấy mình vẫn giữ được sự cân bằng.

Thưa TS.BS Lê Thị Bích Phượng, vừa làm chuyên môn, vừa đảm nhiệm vai trò quản lý, chị có cho rằng phụ nữ sẽ chịu nhiều áp lực hơn nam giới trên hành trình này không? Chị đã đối diện với những áp lực đó như thế nào?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Tôi không biết nam giới làm quản lý chịu áp lực như thế nào, nhưng với tôi, làm quản lý chắc chắn có áp lực. Khi đó, mình không chỉ chịu trách nhiệm cho bản thân mà còn cho rất nhiều con người, rất nhiều "nồi cơm" của các gia đình khác. Mỗi quyết định mình đưa ra, nếu sai, sẽ ảnh hưởng đến người khác chứ không chỉ riêng mình. Chính trách nhiệm ấy tạo nên áp lực.

Tuy nhiên, tôi không đặt nặng cảm giác áp lực. Điều tôi luôn hướng đến là làm mọi việc tốt nhất có thể. Vì vậy, những áp lực trong công việc hằng ngày thường cũng trôi qua khá nhanh.

Với bản thân tôi, có những lúc trong các cuộc họp hay khi xử lý những sự việc căng thẳng, cảm xúc sẽ xuất hiện. Có lúc tôi bỗng thấy mình yếu đuối, nhút nhát hoặc mất phương hướng, dù bình thường không phải như vậy. Khi đó, tôi buộc phải vượt qua cảm xúc của mình, bình tĩnh lại, ngồi xuống với một tờ giấy và vạch ra từng việc cần làm. Từ đó, tôi mới đưa ra quyết định để giải quyết sự việc theo điều mình cho là đúng đắn.

Qua những chia sẻ của chị, cảm nhận chị là người sống rất có kế hoạch. Ngay cả khi đối diện với những tình huống khó khăn, chị cũng chọn cách bình tĩnh ngồi lại, nhìn nhận vấn đề và từng bước tìm hướng giải quyết. Vậy chị có nghĩ mình là người thận trọng, chỉn chu, thậm chí có phần cầu toàn không?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Tôi có cầu toàn.

Còn sự chỉn chu thì tùy từng trường hợp. Với công việc của một bác sĩ điều trị, sự chỉn chu và cẩn thận là điều bắt buộc. Chỉ cần bỏ sót một chi tiết nhỏ cũng có thể dẫn đến sai chẩn đoán hoặc sai kế hoạch điều trị.

Tuy nhiên, khi trưởng thành hơn và đảm nhiệm vai trò quản lý, tôi hiểu rằng có những cơ hội, có những công việc dù chưa thật sự chỉn chu nhưng mình vẫn phải bắt đầu. Có những cơ hội chưa thật sự rõ ràng, nhưng nếu không nắm lấy thì có thể sẽ không đến lần thứ hai trong sự nghiệp.

Vì vậy, có những lúc tôi chấp nhận mọi thứ chưa hoàn hảo nhưng vẫn quyết định làm. Ngược lại, cũng có những việc nhất định phải chuẩn bị thật kỹ rồi mới bắt đầu. Theo tôi, đó là sự nhạy cảm của người quản lý, cũng như sự nhạy cảm của một người phụ nữ - biết khi nào cần hành động và khi nào cần chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi hành động.

Sau 6 năm học y khoa, mỗi bác sĩ sẽ lựa chọn một chuyên ngành để theo đuổi. Với chị, điều gì đã đưa chị đến với chuyên ngành mình lựa chọn?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Ban đầu, tôi dự định theo chuyên ngành tim mạch. Đề tài tốt nghiệp của tôi là về viêm nội tâm mạc nhiễm trùng, dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Phạm Nguyễn Vinh. Trong các môn nội khoa, tim mạch là lĩnh vực tôi học nhiều nhất, cũng được thực tập tại Viện Tim nên càng yêu thích và nghĩ rằng mình sẽ theo chuyên ngành này.

Tuy nhiên, tôi là người khá thích những hướng đi mới. Trong quá trình thực tập, tôi tự hỏi nếu chọn tim mạch thì liệu mình có thể tạo được dấu ấn riêng hay không, khi trước đó đã có rất nhiều thầy cô, anh chị rất giỏi trong lĩnh vực này.

Tôi nghĩ mình nên chọn một hướng đi khác. Khi đó, tôi cân nhắc hai lĩnh vực là hỗ trợ sinh sản (IVF) và công nghệ y sinh, đặc biệt là nghiên cứu về gen.

Sau đó, mẹ đưa tôi gặp PGS.TS Trương Đình Kiệt. Thầy giới thiệu cho tôi một lĩnh vực còn khá mới lúc bấy giờ là tế bào gốc và khuyến khích tôi tìm hiểu. Thầy cũng giới thiệu tôi sang phòng thí nghiệm tế bào gốc của PGS.TS Phan Kim Ngọc tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên để thực tập.

Sau khoảng hai tháng làm việc tại phòng thí nghiệm, tôi thấy rất thú vị. Đó là một thế giới hoàn toàn khác. Nếu trước đây tôi làm việc trực tiếp với người bệnh thì nay đối tượng làm việc là những tế bào dưới kính hiển vi. Chính sự mới mẻ ấy khiến tôi muốn thử sức.

Càng tìm hiểu, tôi càng bị cuốn hút. Tôi nhận ra trên thế giới, lĩnh vực tế bào gốc đã được nghiên cứu từ rất lâu, từ nghiên cứu cơ bản đến thử nghiệm lâm sàng, thậm chí đã có những ứng dụng điều trị với các kết quả ban đầu rất khả quan. Cuối cùng, tôi quyết định theo đuổi lĩnh vực tế bào gốc.

Nhìn lại, từ dự định theo tim mạch, rồi cân nhắc IVF, đến khi dừng chân ở tế bào gốc, tôi nghĩ đó cũng là một cơ duyên.

Thời điểm chị quyết định theo đuổi lĩnh vực tế bào gốc, đây vẫn còn là một hướng đi rất mới ở Việt Nam và cũng có không ít hoài nghi. Điều gì khiến chị tin tưởng lựa chọn con đường nhiều thử thách này, thay vì theo một chuyên ngành đã có lộ trình phát triển rõ ràng như tim mạch?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Thật ra, làm ngành y, con đường mình lựa chọn phải dựa trên bằng chứng khoa học. Mọi quyết định đều phải dựa trên những kiến thức mà mình tìm hiểu và tin rằng đó là những kiến thức đúng.

Là một trong những người tiên phong theo đuổi lĩnh vực tế bào gốc tại Việt Nam, theo chị, khó khăn lớn nhất trên hành trình ấy là gì? Đó là hành lang pháp lý, áp lực phải chứng minh hiệu quả, hay sự hoài nghi từ đồng nghiệp và người bệnh?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Tôi nghĩ cũng không thể trách người bệnh khi họ đặt nhiều kỳ vọng vào tế bào gốc. Với những người mắc bệnh giai đoạn muộn hoặc đã điều trị bằng các phương pháp thông thường nhưng không hiệu quả, họ sẽ hy vọng vào những phương pháp điều trị mới như một cơ hội cứu vãn.

Tuy nhiên, bất kỳ phương pháp điều trị nào cũng có những giới hạn nhất định và tế bào gốc cũng vậy. Tôi luôn nói với bệnh nhân rằng, tế bào gốc không phải là "cây đũa thần". Không phải cứ đưa tế bào gốc vào cơ thể là ngay lập tức sẽ tạo ra một cơ quan mới hay thay thế những cơ quan đã bị tổn thương. Điều đó là viển vông và không bao giờ xảy ra.

Điều quan trọng là bác sĩ phải giúp người bệnh hiểu đúng về tế bào gốc: giới hạn của phương pháp này là gì, với từng trường hợp cụ thể có thể mang lại điều gì và không thể làm được điều gì. Khi hiểu rõ những giới hạn đó, người bệnh sẽ có kỳ vọng thực tế hơn đối với việc điều trị.

Là thành viên của Hiệp hội Nghiên cứu Tế bào gốc Quốc tế và theo dõi sát những xu hướng mới của y học tái tạo trên thế giới, chị đánh giá như thế nào về sự phát triển của lĩnh vực này tại Việt Nam? Đến thời điểm hiện nay, chúng ta đã tiệm cận với trình độ của thế giới ở mức độ nào?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Tôi nghĩ Việt Nam đang dần tiệm cận với thế giới ở một số lĩnh vực của công nghệ tế bào, như tế bào gốc, tế bào gốc trung mô, tế bào gốc tạo máu hay các liệu pháp tế bào miễn dịch như CAR-T, TILs. Đặc biệt, việc đưa những công nghệ này vào ứng dụng lâm sàng, tức là điều trị cho người bệnh, đã có nhiều bước tiến và ngày càng tiệm cận với thế giới.

Hiện nay, việc tiếp cận thông tin gần như diễn ra theo thời gian thực. Thế giới có những tiến bộ gì thì Việt Nam cũng nhanh chóng cập nhật. Với nền tảng công nghệ hiện có, khoảng cách giữa Việt Nam và thế giới vẫn còn nhưng không còn quá xa.

Chúng ta cũng đang nỗ lực đưa những công nghệ mới vào thực hành lâm sàng. Ở một số lĩnh vực, Việt Nam đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Nhiều nhà khoa học trong nước, như PGS.TS Nguyễn Thanh Liêm và các chuyên gia của Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương, đã có những công bố khoa học trên các diễn đàn quốc tế về các công nghệ mà Việt Nam đang triển khai. Đó là điều rất đáng tự hào.

Sau gần 10 năm theo đuổi lĩnh vực tế bào gốc, chị còn nhớ cảm xúc của mình khi lần đầu tiên đưa những thành quả nghiên cứu vào điều trị cho người bệnh không? Đặc biệt là khi chứng kiến những bệnh nhân đầu tiên đáp ứng tốt và hồi phục, chị đã trải qua những cảm xúc như thế nào?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Đó là một chuỗi cảm xúc lẫn lộn.

Khi Bộ Y tế chấp thuận cho những ca thử nghiệm lâm sàng đầu tiên, điều tôi nghĩ đến trước hết là phải quyết tâm làm cho bằng được. Đó là cảm xúc đầu tiên.

Khi bắt đầu tiếp nhận người bệnh, cảm giác chuyển sang hồi hộp và có phần lo lắng. Dù đã chuẩn bị rất kỹ, đó vẫn là những ca đầu tiên nên không tránh khỏi sự lo sợ.

Sau khi ca điều trị thành công, không xảy ra tai biến, cảm giác lúc đó là hy vọng - hy vọng người bệnh sẽ có những đáp ứng điều trị tốt.

Nhìn lại, những ca đầu tiên ấy là cả một hành trình cảm xúc, từ quyết tâm, hồi hộp, lo lắng đến hy vọng.

Đến thời điểm hiện nay, y học tái tạo đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực như thoái hóa khớp, hỗ trợ điều trị đái tháo đường hay chống lão hóa. Theo chị, ở những nhóm bệnh nào, y học tái tạo đang tạo ra sự thay đổi rõ rệt nhất so với các phương pháp điều trị truyền thống?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Hiện nay, tế bào gốc đã được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực lâm sàng. Chẳng hạn, tế bào gốc tạo máu được sử dụng trong điều trị một số bệnh lý ung thư máu. Tế bào gốc trung mô được ứng dụng trong điều trị thoái hóa khớp và hỗ trợ phục hồi ở một số bệnh lý như phổi, gan...

Theo tôi, không thể nói bệnh nào đáp ứng tốt hơn bệnh nào. Hiệu quả điều trị phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng loại tế bào, đúng đường đưa tế bào vào cơ thể và đặc biệt là đúng thời điểm mà người bệnh còn có thể hưởng lợi từ liệu pháp tế bào gốc. Ba yếu tố này quyết định rất lớn đến kết quả điều trị.

Một điểm quan trọng khác là phải hiểu đúng cơ chế của tế bào gốc. Cơ chế chính của liệu pháp này là điều hòa hệ miễn dịch, chống viêm và hỗ trợ tái tạo mô. Vì vậy, những bệnh lý phù hợp với cơ chế tác động của tế bào gốc sẽ có hiệu quả điều trị tốt.

Ngược lại, nếu bệnh không phù hợp với cơ chế đó thì dù truyền tế bào gốc nhiều lần cũng không mang lại hiệu quả. Vì vậy, trước khi điều trị hay triển khai một dự án về tế bào gốc, cần hiểu rõ cơ chế của liệu pháp này, xác định bệnh lý có phù hợp hay không, chứ không phải bệnh nào cũng có thể điều trị bằng tế bào gốc.

Hiện nay, nhiều người thường nhắc đến tế bào gốc với công dụng trẻ hóa. Tuy nhiên, dưới góc nhìn của một người làm chuyên môn, theo chị, giá trị cốt lõi của y học tái tạo thực sự nằm ở đâu?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Cách gọi "trẻ hóa" chủ yếu để cộng đồng dễ hình dung hơn. Nhưng giá trị cốt lõi mà y học tái tạo mang lại là tạo ra một môi trường thuận lợi để cơ thể hạn chế những phản ứng viêm không có lợi và phát đi các tín hiệu giúp cơ thể tự sửa chữa.

Tôi thường hình dung cơ thể giống như một mảnh đất khô cằn, thiếu sự chăm sóc. Tế bào gốc giống như công cụ giúp cải thiện lại mảnh đất đó, làm cho nó màu mỡ hơn để cây có thể phát triển.

Theo tôi, đó mới là giá trị thực sự của tế bào gốc trong y học tái tạo.

Sau hành trình làm chuyên môn và nghiên cứu, chị tiếp tục xây dựng VietHope với một định hướng riêng. Vậy VietHope được hình thành từ giấc mơ hay khát vọng nào của chị? Và nếu những trải nghiệm trước đây là nền tảng, VietHope sẽ tiếp tục hiện thực hóa điều gì trong chặng đường sắp tới?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Sự ra đời của VietHope, một lần nữa, cũng là một cơ duyên.

Khi có cơ hội và một không gian phù hợp, tôi bắt đầu nghĩ đến một mô hình y tế khác. Trước đây, khi nhắc đến bệnh viện, mọi người thường hình dung những tòa nhà lớn, đông người và không khí khá căng thẳng. Tôi mong muốn tạo ra một trải nghiệm khác tại VietHope.

Ở VietHope có nhiều cây xanh, không gian thoáng đãng để người bệnh cảm thấy thực sự thoải mái và thư giãn, dù họ đang mang bệnh hay đến để khám bệnh. Đó cũng là thông điệp mà tôi muốn gửi gắm khi xây dựng VietHope.

Ý tưởng này đến từ những lần tôi tham quan một số bệnh viện, đặc biệt là ở các nước Bắc Âu và gần đây là Trung Quốc. Tôi nhận thấy họ đưa rất nhiều không gian xanh vào bệnh viện nhằm giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu và thư giãn hơn trong quá trình điều trị.

Với tôi, Bệnh viện Vạn Hạnh là nền tảng, là nơi giúp mình có những bước phát triển rất lớn trong sự nghiệp. Còn VietHope là nơi để tôi hiện thực hóa những ý tưởng mang tính nhân văn, luôn lấy người bệnh làm trung tâm.

Tên gọi "VietHope" mang nhiều ý nghĩa và cũng gợi sự liên tưởng đến những chặng đường trước đây của chị. Khi quyết định xây dựng trung tâm, vì sao chị lại lựa chọn cái tên này? Chị muốn gửi gắm điều gì qua hai chữ "VietHope"?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Ban đầu, tôi từng nghĩ sẽ tiếp tục chọn một cái tên gắn với Vạn Hạnh. Thực ra, tên Vạn Hạnh cũng mang rất nhiều ý nghĩa, có thể hiểu là "vạn điều hạnh phúc".

Tuy nhiên, khi xây dựng VietHope, tôi muốn nơi này mang đến một trải nghiệm khác cho người bệnh. Trải nghiệm đó không chỉ đến từ không gian xanh, mà còn từ cách đội ngũ VietHope đồng hành cùng người bệnh.

Vì vậy, tôi đã cùng ban cố vấn và ban giám đốc ngồi lại để bàn về tên gọi. Tôi mong cái tên ấy phải gợi được hy vọng cho người bệnh. Dù y khoa luôn cần sự chính xác, không thể chỉ dựa vào hy vọng, tôi vẫn mong khi đến đây, người bệnh có thể có thêm hy vọng về sức khỏe, về một cuộc sống với chất lượng tốt hơn và bền vững hơn.

Cuối cùng, chúng tôi chọn tên VietHope. Cái tên này vẫn giữ được chữ viết tắt VH, đồng thời mang ý nghĩa về niềm hy vọng và một trải nghiệm khác biệt dành cho người bệnh tại VietHope.

Trong cuộc trò chuyện hôm nay, chị nhiều lần nhắc đến khái niệm "y học cá thể hóa". Tuy nhiên, thực tế hiện nay, đa số người Việt chỉ đi khám khi đã xuất hiện triệu chứng hoặc cảm thấy sức khỏe có vấn đề. Theo chị, vì sao chúng ta vẫn chưa hình thành được thói quen chăm sóc sức khỏe chủ động và y học cá thể hóa sẽ thay đổi điều đó như thế nào?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Đúng vậy. Tôi nghĩ người Việt có "khả năng chịu đau" rất giỏi.

Thực tế, nhiều người chỉ đi khám khi bệnh đã xuất hiện triệu chứng, thậm chí ở giai đoạn muộn, khiến việc điều trị trở nên khó khăn hơn. Theo chị, điều khó nhất để thay đổi tư duy "có bệnh mới đi khám" là gì? Và làm thế nào để mỗi người chủ động quản trị sức khỏe ngay từ khi còn khỏe, thay vì chờ đến lúc phải điều trị?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Theo tôi, đó là một thói quen đã hình thành từ rất lâu của người Việt. Vì vậy, thay đổi một thói quen đã tồn tại nhiều năm là điều không hề dễ.

Tôi luôn mong người dân quan tâm đến sức khỏe ngay từ khi bệnh còn chưa xuất hiện. Tuy nhiên, thói quen trì hoãn việc tầm soát và khám sức khỏe khiến nhiều người chỉ đến bệnh viện khi bệnh đã có triệu chứng.

Không chỉ VietHope hay cá nhân tôi nhận thấy điều này, mà Chính phủ cũng đã nhìn thấy từ nhiều năm nay. Vì vậy, ngành y tế đang từng bước chuyển từ tư duy điều trị sang phòng bệnh. Hiện đã có nhiều chương trình tầm soát miễn phí các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường nhằm phát hiện sớm, quản lý sớm và hạn chế biến chứng. Bởi khi bệnh đã xảy ra biến chứng, gánh nặng về y tế và kinh tế sẽ rất lớn.

Tại VietHope cũng như Bệnh viện Vạn Hạnh, chúng tôi cũng đang nỗ lực truyền thông để người dân hiểu rằng cần có một lộ trình quản lý sức khỏe ngay cả khi đang khỏe mạnh, khi cơ thể chưa xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.

Tôi thường ví quản lý sức khỏe cũng giống như quản lý tài chính. Khi có mục tiêu tài chính, bạn sẽ cần một kế hoạch để đạt được mục tiêu đó sau 5 hay 10 năm. Sức khỏe cũng vậy. Nếu bạn mong muốn đến năm 50 tuổi vẫn có thể chơi thể thao, đi du lịch, duy trì chất lượng cuộc sống tốt hoặc giảm nguy cơ mắc bệnh, thì bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên y tế sẽ cùng bạn xây dựng một lộ trình để hướng đến mục tiêu đó.

Đó cũng chính là y học cá thể hóa trong quản lý sức khỏe. Mỗi người có một thể trạng, một yếu tố nguy cơ và một mục tiêu khác nhau, nên sẽ cần một hồ sơ quản lý sức khỏe riêng.

Tuy nhiên, để làm được điều đó, cần có sự phối hợp giữa người bệnh, gia đình và đội ngũ y tế. Quan trọng nhất là người dân phải thay đổi tư duy, chủ động quản lý sức khỏe từ sớm. Khi người bệnh sẵn sàng hợp tác, nhân viên y tế mới có cơ hội đồng hành và xây dựng một lộ trình chăm sóc sức khỏe phù hợp cho từng người.

Như vậy, y học cá thể hóa không còn là việc người bệnh chỉ đến khám và giao toàn bộ trách nhiệm cho bác sĩ, mà chính người bệnh cũng phải chủ động tham gia vào quá trình quản lý sức khỏe của mình, đúng không thưa chị?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Đúng vậy. Người bệnh cần xác định mục tiêu sức khỏe mà mình mong muốn đạt được, từ đó bác sĩ sẽ cùng xây dựng một lộ trình phù hợp để hướng tới mục tiêu đó.

Tuy nhiên, đây phải là sự phối hợp của cả hai bên. Bác sĩ có thể xây dựng kế hoạch, nhưng người thực hiện lộ trình đó phải là chính người bệnh.

Điều đó cũng đúng với dinh dưỡng, vận động hay việc tuân thủ điều trị. Bác sĩ không thể ăn thay, tập luyện thay hay uống thuốc thay cho người bệnh.

Với kiến thức chuyên môn và sự thấu hiểu người bệnh, bác sĩ sẽ xây dựng lộ trình phù hợp. Nhưng người thực hiện lộ trình đó phải là chính người bệnh. Vì vậy, đây luôn là sự phối hợp giữa hai bên.

Quan trọng hơn cả là mỗi người phải nhận thức được rằng quản lý sức khỏe từ sớm là điều rất cần thiết để đạt được mục tiêu về sức khỏe của mình. Bởi suy cho cùng, có sức khỏe mới có thể làm được mọi việc.

Trí tuệ nhân tạo (AI) đang thay đổi rất nhiều lĩnh vực, trong đó có y tế. Ngày nay, người dân có thể dễ dàng tra cứu thông tin, thậm chí nhận được những gợi ý về bệnh lý từ AI. Trong bối cảnh đó, theo chị, điều gì sẽ tiếp tục làm nên giá trị của một người bác sĩ? AI có thể thay thế được vai trò của bác sĩ đến đâu?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Hiện nay có rất nhiều tranh luận về việc AI có thể thay thế bác sĩ hay không. Cá nhân tôi không tham gia vào những cuộc tranh luận đó, nhưng tôi là người tận dụng công nghệ.

Với tôi, AI hỗ trợ công việc rất nhiều. Từ nghiên cứu, viết bài báo đến công tác chuyên môn và quản lý, AI đều là một công cụ hỗ trợ rất hiệu quả.

Tuy nhiên, giá trị riêng của người bác sĩ nằm ở khả năng nhìn người bệnh một cách chân thực và bằng cảm xúc.

Sự chân thực đến từ việc bác sĩ hiểu tình trạng sức khỏe, mong muốn và thể trạng của người bệnh. Còn cảm xúc là sự thấu hiểu hoàn cảnh gia đình, mong muốn của người thân để đồng hành cùng họ.

Bên cạnh đó, bác sĩ còn là người mang đến những lời động viên tích cực. Khi người bệnh có niềm tin và tinh thần tích cực, họ sẽ tham gia vào quá trình điều trị hiệu quả hơn.

Theo tôi, đó là giá trị mà người bác sĩ vẫn luôn giữ được trong kỷ nguyên AI.

Nhìn lại hành trình từ những năm còn học tại Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, đến khi bước vào ngành y, rồi rẽ hướng sang lĩnh vực tế bào gốc và xây dựng VietHope, chị có thấy mình đang đi đúng con đường mà mình mong muốn không? Và điều gì khiến chị tin rằng mình đã lựa chọn đúng?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Thực ra, con đường mà tôi mong muốn không được vạch ra từ những năm còn học phổ thông. Khi đó, tôi còn quá ngây thơ để biết mình sẽ đi theo hướng nào, cứ bước đi và trải nghiệm.

Đến khoảng 33-35 tuổi, sau một chặng đường đủ dài trong ngành y, tôi mới bắt đầu xác định rõ mình phù hợp với công việc gì và muốn đi theo con đường nào.

Đến thời điểm hiện tại, tôi thấy mình vẫn đang đi đúng con đường mà mình lựa chọn. Đó cũng là con đường phù hợp với con người tôi - một người thích cho đi.

Tôi luôn thích vai trò của một người lãnh đạo thầm lặng, đứng phía sau thành công của đội ngũ. Với tôi, thành công của bản thân không tách rời thành công của tập thể.

Dù công việc đôi khi đòi hỏi tôi phải xuất hiện trước công chúng hay chủ trì các cuộc họp, đó chỉ là một phần trong vai trò của mình. Điều tôi mong muốn hơn cả vẫn là được đứng phía sau, chứng kiến đội ngũ của mình thành công.

Đến hôm nay, tôi vẫn tin mình đang đi đúng con đường và đúng với những giá trị mà bản thân muốn theo đuổi.

Trước khi kết thúc cuộc trò chuyện, chị có điều gì muốn nhắn gửi đến quý độc giả và khán giả của AloBacsi về hành trình chăm sóc sức khỏe, cũng như cách mỗi người chủ động xây dựng một cuộc sống khỏe mạnh và ý nghĩa hơn?

TS.BS Lê Thị Bích Phượng trả lời: Nếu chỉ gửi một thông điệp ngắn gọn đến quý độc giả và khán giả của AloBacsi, với tư cách một bác sĩ, tôi mong mọi người hãy chủ động quản lý sức khỏe từ sớm. Đó là cách tốt nhất để có một chất lượng cuộc sống tốt hơn.

Còn ở góc độ một người làm nghề và một người đang sống, tôi luôn mong mỗi người giữ được sự tử tế trong cuộc sống: tử tế với những người xung quanh, với đồng nghiệp và cả với chính bản thân mình.

Tôi tin rằng sự tử tế sẽ luôn giúp chúng ta đi trên một con đường chính trực, ngay thẳng và có trách nhiệm với cộng đồng, với gia đình cũng như với chính mình.

Trân trọng cảm ơn TS.BS Lê Thị Bích Phượng đã đồng hành cùng AloBacsi trong số podcast này!