Chủ động bảo vệ sức khỏe sinh sản: Tầm soát sớm, điều trị đúng

1. Đánh giá khả năng sinh sản: Không thể chỉ nhìn bằng mắt thường

Không ít nam giới tự đánh giá sức khỏe sinh sản của mình dựa trên màu sắc hay độ sánh của tinh dịch. Điều đó có đủ để phản ánh số lượng và chất lượng tinh trùng hay vẫn cần đến xét nghiệm chuyên sâu, thưa bác sĩ?

TS.BS Lê Vũ Tân - Khoa Nam học, Bệnh viện Bình Dân trả lời: Đây là một câu hỏi rất hay. Trong quá trình thăm khám, tôi thường gặp nhiều trường hợp người bệnh thắc mắc: "Bác sĩ ơi, em thấy mình xuất tinh hoàn toàn bình thường, tại sao khi xét nghiệm thì tinh trùng lại yếu?"

Để trả lời câu hỏi này, trước hết cần hiểu rằng tinh dịch của nam giới gồm hai thành phần: phần dịch và phần tinh trùng. Vì vậy, màu sắc của tinh dịch chỉ phản ánh một phần khả năng sinh sản của nam giới, chứ không thể đánh giá đầy đủ.

Nhiều người cho rằng nếu tinh dịch có màu hơi đục, không trong thì chứng tỏ tinh trùng nhiều. Quan niệm này chỉ đúng một phần. Trên thực tế, có những trường hợp tôi từng gặp mà kết quả xét nghiệm cho thấy hoàn toàn không có tinh trùng, nhưng tinh dịch vẫn đục do người bệnh bị viêm nhiễm ở cơ quan sinh sản.

Ngược lại, cũng có những trường hợp tinh dịch nhìn loãng hơn so với bình thường, khiến người bệnh lo lắng rằng chất lượng tinh trùng kém. Tuy nhiên, khi thực hiện xét nghiệm tinh dịch đồ, kết quả lại cho thấy mật độ tinh trùng và tổng số tinh trùng hoàn toàn bình thường.

Qua đó có thể thấy, việc quan sát màu sắc, thể tích hay độ sánh của tinh dịch chỉ giúp chúng ta hình dung sơ bộ về tình trạng sức khỏe sinh sản, chứ không thể đánh giá chính xác khả năng sinh sản của nam giới.

Nếu nhận thấy tinh dịch của mình có những đặc điểm khác thường so với trước đây hoặc khác biệt rõ rệt, chẳng hạn lượng tinh dịch quá ít, màu sắc quá trong, quá đặc hoặc khác thường, thì đó có thể là dấu hiệu để cân nhắc đi khám. Đặc biệt, nếu tham khảo các thông tin y khoa và nhận thấy màu sắc tinh dịch của mình không giống với những đặc điểm bình thường được mô tả, người bệnh nên thực hiện xét nghiệm tinh dịch đồ để đánh giá chính xác.

Ngoài ra, cũng có nhiều trường hợp người bệnh đến khám vì nhận thấy tinh dịch có màu vàng, vón cục. Tình trạng này có thể xảy ra khi người bệnh đã lâu không xuất tinh hoặc cũng có thể là dấu hiệu của viêm nhiễm đường tiết niệu hay đường sinh sản.

Đối với những trường hợp này, tôi thường tư vấn người bệnh thực hiện xét nghiệm nước tiểu, xét nghiệm tinh dịch đồ. Các xét nghiệm này sẽ giúp đánh giá tình trạng sức khỏe sinh sản cũng như xác định có kèm theo nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc đường sinh sản hay không.

2. Di truyền ảnh hưởng đến vô sinh nam giới như thế nào?

Yếu tố di truyền có phải là một trong những nguyên nhân quan trọng gây vô sinh ở nam giới hay không? Nam giới có cần lo lắng nếu trong gia đình đã từng có người gặp vấn đề về sinh sản, thưa bác sĩ?

TS.BS Lê Vũ Tân trả lời: Trong quá trình thăm khám và khai thác bệnh sử ở các trường hợp vô sinh, bác sĩ cũng như các đồng nghiệp luôn quan tâm đến yếu tố di truyền.

Khi khai thác tiền sử, chúng tôi thường hỏi về quá trình sinh ra của người bệnh, chẳng hạn như cha mẹ trước đây có gặp khó khăn trong việc sinh con hay không, người bệnh được sinh tự nhiên hay phải can thiệp bằng các phương pháp hỗ trợ sinh sản như thụ tinh trong ống nghiệm (IVF). Đây là những thông tin có giá trị gợi ý để đánh giá bệnh cảnh của người bệnh.

Tuy nhiên, nếu trong gia đình có một người anh có sức khỏe sinh sản bình thường thì điều đó không đồng nghĩa với việc người em cũng sẽ có sức khỏe sinh sản bình thường. Người anh có thể mang bộ nhiễm sắc thể hoàn toàn bình thường, trong khi người em vẫn có khả năng gặp đột biến nhiễm sắc thể. Một số đột biến nhiễm sắc thể có thể ảnh hưởng đến số lượng và chất lượng tinh trùng.

Ngược lại, nếu người anh bị vô sinh thì cũng không có nghĩa người em chắc chắn sẽ gặp tình trạng tương tự. Vì vậy, việc đánh giá nguyên nhân vô sinh luôn cần được tiếp cận trên từng cá thể.

Đối với những trường hợp liên quan đến đột biến nhiễm sắc thể, đặc biệt là đột biến trên nhiễm sắc thể giới tính, yếu tố di truyền có thể ảnh hưởng đến các thế hệ sau.

Trong khi đó, với những bệnh lý khác như giãn tĩnh mạch tinh, tinh hoàn ẩn, thoát vị bẹn, teo tinh hoàn hoặc suy sinh dục..., việc người anh mắc bệnh không đồng nghĩa với việc người em cũng sẽ mắc những bệnh lý tương tự.

3. Điều trị vô sinh: Quan trọng nhất là tìm đúng nguyên nhân

Với những cặp vợ chồng đang rơi vào tình huống mong con nhưng vẫn chưa có kết quả, đâu là những bước đầu tiên mà bác sĩ khuyên họ nên thực hiện để tăng cơ hội điều trị thành công?

TS.BS Lê Vũ Tân trả lời: Với sự phát triển của y học hiện nay, đặc biệt trong lĩnh vực y học sinh sản, các nghiên cứu đã cho thấy nguyên nhân vô sinh hiếm muộn được chia gần như tương đương giữa nam giới và nữ giới. Nếu nguyên nhân đến từ người nam thì người nam cần được điều trị bởi bác sĩ nam khoa. Ngược lại, nếu nguyên nhân đến từ người nữ thì người nữ sẽ được điều trị bởi bác sĩ chuyên khoa sản phụ khoa hoặc các chuyên gia hỗ trợ sinh sản.

Vì vậy, các cặp vợ chồng không nên đổ lỗi cho nhau khi gặp vấn đề vô sinh hiếm muộn. Điều quan trọng là cả hai cùng đồng hành, cùng chia sẻ và cùng nắm tay nhau trong suốt quá trình điều trị. Đây là một trong những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao khả năng điều trị thành công.

Bên cạnh đó, tôi cũng nhận thấy hiện nay vẫn còn nhiều người quan niệm rằng khi bị vô sinh hiếm muộn thì bắt buộc phải thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm. Thực tế, quan điểm này chỉ đúng trong một số trường hợp.

Đối với những nguyên nhân khiến việc có thai tự nhiên không còn khả thi thì thụ tinh trong ống nghiệm là phương pháp điều trị phù hợp. Tuy nhiên, cũng có nhiều nguyên nhân gây vô sinh hiếm muộn hoàn toàn có thể điều trị được. Như những nội dung đã chia sẻ trong chương trình, nếu nguyên nhân có thể được giải quyết ở phía người nam thì trước hết nên tập trung điều trị cho người nam. Tương tự, nếu nguyên nhân đến từ người nữ và có thể điều trị được thì cần ưu tiên điều trị cho người nữ trước.

Sau đó, tùy từng trường hợp, bác sĩ nam khoa sẽ phối hợp với bác sĩ hỗ trợ sinh sản để đưa ra phương án và lộ trình điều trị phù hợp nhất cho từng cặp vợ chồng.

Hy vọng những chia sẻ trong chương trình hôm nay sẽ giúp quý vị có cái nhìn tổng quan hơn về vô sinh hiếm muộn cũng như hiểu rõ hơn vai trò của nam giới trong việc chẩn đoán và điều trị tình trạng này.

4. Chủ động bảo vệ khả năng sinh sản từ khi còn trẻ

Nếu muốn bảo vệ khả năng sinh sản từ khi còn trẻ, nam giới nên bắt đầu từ những thay đổi nào trong lối sống hằng ngày để hạn chế nguy cơ suy giảm chất lượng tinh trùng về sau, thưa bác sĩ?

TS.BS Lê Vũ Tân trả lời: Các anh em không nên chủ quan và cũng đừng nghĩ rằng mình còn trẻ, còn khỏe nên không cần lo lắng về sức khỏe sinh sản. Việc lạm dụng bia, rượu, thuốc lá, cùng với môi trường làm việc quá căng thẳng, áp lực, thường xuyên thức khuya và ngủ không đủ giấc đều là những yếu tố có thể làm suy giảm số lượng và chất lượng tinh trùng.

Vì vậy, lời khuyên của tôi dành cho các anh em là hãy chủ động quan tâm và chăm sóc sức khỏe của mình. Nếu còn băn khoăn hoặc chưa biết tình trạng sức khỏe sinh sản hiện tại ra sao, hãy sắp xếp thời gian để đi tầm soát sức khỏe sinh sản. Đây là một buổi thăm khám và tư vấn tương đối đơn giản, không quá phức tạp hay xâm lấn, nhưng có thể giúp phát hiện sớm những vấn đề ảnh hưởng đến khả năng sinh sản để có hướng theo dõi và điều trị phù hợp.

>>> Đọc thêm phần 1: Vô sinh ở nam giới: Khỏe mạnh vẫn có khả năng vô sinh