Hotline 24/7
08983-08983

Chóng mặt khi đứng dậy có thể do tụt huyết áp tư thế

Vừa đứng lên khỏi giường hoặc ghế, nhiều người bất ngờ thấy choáng váng, tối sầm mắt, phải vịn vào tường để giữ thăng bằng. Tình trạng này thường được gọi là “thiếu máu não”, nhưng một nguyên nhân cần nghĩ đến là hạ huyết áp tư thế, xảy ra khi huyết áp giảm sau khi thay đổi tư thế. Mất nước, thời tiết nóng, nằm lâu hoặc một số thuốc điều trị có thể làm triệu chứng rõ hơn. Nếu tái diễn nhiều lần, người bệnh cần được kiểm tra để xác định nguyên nhân.

Chóng mặt, tối sầm mắt khi vừa đứng dậy có thể liên quan đến hạ huyết áp tư thế, đặc biệt ở người mất nước, nằm lâu hoặc đang sử dụng một số loại thuốc

Vì sao vừa đứng dậy đã chóng mặt, tối sầm mắt?

Khi chuyển từ tư thế nằm hoặc ngồi sang đứng, trọng lực khiến một phần máu dồn xuống chân và vùng bụng. Bình thường, cơ thể sẽ nhanh chóng điều chỉnh nhịp tim và trương lực mạch máu để duy trì huyết áp, bảo đảm lượng máu lên não.

Nếu cơ chế điều chỉnh này không đáp ứng kịp, huyết áp có thể giảm, gây cảm giác lâng lâng, choáng váng, nhìn mờ hoặc tối sầm mắt. Một số người phải ngồi xuống ngay để tránh ngất.

Tình trạng này được gọi là hạ huyết áp tư thế (orthostatic hypotension hoặc postural hypotension).

Các yếu tố có thể góp phần gây ra hoặc làm nặng tình trạng này gồm mất nước, ra nhiều mồ hôi khi trời nóng, sốt hoặc nhiễm bệnh, nằm lâu và sử dụng một số loại thuốc như thuốc điều trị tăng huyết áp, thuốc lợi tiểu.

Người cao tuổi và người mắc một số bệnh ảnh hưởng đến hệ thần kinh tự chủ cũng có thể dễ gặp tình trạng này hơn.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp chóng mặt khi đứng lên đều do hạ huyết áp tư thế. Triệu chứng còn có thể liên quan đến rối loạn tiền đình, thiếu máu, rối loạn nhịp tim hoặc các nguyên nhân khác.

Đặc biệt, “thiếu máu não” không phải cách chẩn đoán thay thế cho việc xác định nguyên nhân chóng mặt. Người bệnh không nên tự kết luận mình bị thiếu máu não chỉ dựa vào cảm giác choáng khi đứng dậy.

Khi vừa thức dậy, nên ngồi ở mép giường một lúc trước khi đứng lên, tránh thay đổi tư thế quá đột ngộ

Huyết áp giảm bao nhiêu được xem là bất thường?

Theo hướng dẫn của Viện Y tế và Chất lượng Điều trị Quốc gia Anh (NICE), khi nghi ngờ hạ huyết áp tư thế, nhân viên y tế cần đo huyết áp ở tư thế nằm hoặc ngồi, sau đó đo lại khi người bệnh đứng ít nhất một phút.

Nếu huyết áp tâm thu giảm từ 20mmHg trở lên hoặc huyết áp tâm trương giảm từ 10mmHg trở lên, cần xem xét nguyên nhân gây hạ huyết áp tư thế và đánh giá việc sử dụng thuốc.

Ví dụ, một người có huyết áp tâm thu 125mmHg khi nằm, giảm còn 100mmHg sau khi đứng, tức giảm 25mmHg. Kết quả này đạt ngưỡng giảm huyết áp tâm thu cần được đánh giá theo hướng dẫn.

Trong thực hành, bác sĩ có thể tiếp tục đo huyết áp ở những thời điểm khác sau khi đứng, tùy triệu chứng và tình trạng người bệnh.

Nếu có máy đo huyết áp tại nhà, người thường xuyên bị choáng khi đứng dậy có thể ghi nhận huyết áp, nhịp tim và thời điểm xuất hiện triệu chứng để cung cấp cho bác sĩ.

Tuy nhiên, không nên cố đứng để đo nếu đang choáng nhiều hoặc có nguy cơ té ngã. Việc đo tại nhà cũng không thay thế đánh giá y tế khi triệu chứng tái diễn.

Đo huyết áp ở tư thế nằm hoặc ngồi, sau đó đo lại khi đứng giúp bác sĩ đánh giá tình trạng hạ huyết áp tư thế

Làm gì để tránh choáng váng khi đứng lên?

Theo hướng dẫn dành cho người bệnh của Cambridge University Hospitals NHS, thay đổi tư thế chậm rãi và áp dụng một số biện pháp đơn giản có thể giúp hạn chế triệu chứng.

Khi vừa thức dậy hoặc sau thời gian ngồi lâu, người bệnh có thể thực hiện theo trình tự:

  1. Chưa đứng dậy ngay: Nếu đang nằm, hãy chuyển sang ngồi ở mép giường và chờ vài chục giây để cơ thể thích nghi.

  2. Vận động nhẹ cổ chân: Co duỗi cổ chân hoặc nâng hạ gót chân trước khi đứng.

  3. Đứng lên từ từ: Bám vào thành giường, tay vịn hoặc điểm tựa chắc chắn nếu cần.

  4. Ngồi hoặc nằm xuống khi thấy choáng: Không cố tiếp tục đi lại, đặc biệt ở cầu thang hoặc nơi dễ té ngã.

  5. Chú ý uống đủ nước: Nhất là khi thời tiết nóng hoặc ra nhiều mồ hôi, trừ trường hợp bác sĩ đã yêu cầu hạn chế lượng dịch.

Người bệnh không nên tự ý ngừng thuốc điều trị tăng huyết áp hoặc thuốc lợi tiểu khi xuất hiện triệu chứng. Bác sĩ có thể cần xem xét loại thuốc, liều dùng và thời điểm uống để điều chỉnh phù hợp.

Tương tự, không tự uống nước muối hoặc tăng lượng muối trong khẩu phần để nâng huyết áp, đặc biệt nếu đang mắc tăng huyết áp, suy tim hoặc bệnh thận.

Nếu chóng mặt thường xuyên tái diễn, gây té ngã hoặc ngất, người bệnh cần đi khám để được đánh giá nguyên nhân.

Gọi cấp cứu ngay nếu chóng mặt đi kèm đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, đau đầu dữ dội hay rối loạn ý thức. Đây có thể là dấu hiệu của những tình trạng cấp cứu, không nên quy hết cho hạ huyết áp tư thế.

Chóng mặt khi đứng dậy đôi khi chỉ thoáng qua, nhưng cũng có thể là dấu hiệu cảnh báo vấn đề về huyết áp, thuốc đang sử dụng hoặc bệnh lý tiềm ẩn. Thay đổi tư thế từ từ giúp giảm nguy cơ té ngã, trong khi việc kiểm tra huyết áp đúng cách và thăm khám khi cần thiết sẽ giúp xác định nguyên nhân.

Thông tin biên tập

Tác giả

Nguồn: Viện Y tế và Chất lượng Điều trị Quốc gia Anh (NICE)
Ngày đăng: 15:01, 17/11/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X