Phục hồi sau đột quỵ: Khi nào tập 1 - 1, khi nào tập theo nhóm?
Người bệnh đột quỵ có thể bắt đầu phục hồi chức năng sau 24 - 48 giờ nếu tình trạng sức khỏe đã ổn định và được bác sĩ cho phép. Quá trình phục hồi không chỉ diễn ra tại bệnh viện mà còn cần được duy trì tại nhà, kết hợp tập luyện cá nhân và các hoạt động theo nhóm khi phù hợp. Theo TS Lê Khánh Điền, mỗi giai đoạn cần có chương trình tập luyện riêng, dựa trên khả năng và nhu cầu của người bệnh, nhằm giúp họ từng bước lấy lại kỹ năng và hòa nhập cuộc sống.
1. Người bệnh đột quỵ có thể bắt đầu phục hồi chức năng sau 24 - 48 giờ nếu tình trạng ổn định
Thưa TS, đối với người bệnh vừa trải qua cơn đột quỵ, thời điểm nào nên bắt đầu tập phục hồi chức năng tại bệnh viện? Khi nào người bệnh có thể chuyển sang tập luyện tại nhà?
TS Lê Khánh Điền - Trưởng khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện An Bình trả lời: Hiện nay, Tổ chức Y tế Thế giới, Tổ chức Đột quỵ Thế giới và Bộ Y tế đều có những hướng dẫn khá rõ ràng về việc phục hồi chức năng sớm cho người bệnh đột quỵ.
Theo đó, người bệnh có thể bắt đầu tập luyện phục hồi chức năng rất sớm, thường sau 24 - 48 giờ, khi tình trạng bệnh lý đã ổn định.
Các bác sĩ trực tiếp điều trị, chẳng hạn như bác sĩ Nội thần kinh, Ngoại thần kinh hoặc bác sĩ chuyên sâu về đột quỵ, sẽ đánh giá tình trạng người bệnh. Khi nhận định người bệnh đã tương đối ổn định, bác sĩ có thể quyết định cho bắt đầu phục hồi chức năng sớm.
Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh rằng tập luyện như thế nào, tập những bài tập gì và ở mức độ nào phải hoàn toàn do các bác sĩ điều trị và đội ngũ chuyên môn phục hồi chức năng quyết định.
Chúng ta không nên nghĩ rằng người bệnh vừa trải qua cơn đột quỵ, cơ thể còn mệt mỏi thì không thể bắt đầu tập luyện. Khi bác sĩ quyết định cho người bệnh tập phục hồi chức năng, chúng tôi đã có những chương trình và các bước tập luyện được xây dựng một cách khoa học, phù hợp với từng giai đoạn.
Trong đó, đội ngũ chuyên môn sẽ xác định rõ ở giai đoạn này người bệnh nên tập những gì và chưa nên tập những gì, nhằm giúp người bệnh phục hồi sớm nhất có thể.

2. Người bệnh đột quỵ cần có chương trình phục hồi chức năng tại nhà để bảo đảm an toàn và hiệu quả
Đối với người bệnh đột quỵ vừa xuất viện, gia đình thường băn khoăn liệu việc tập phục hồi chức năng tại nhà có đủ an toàn hay không. Vậy người bệnh và người nhà sẽ được các bác sĩ, nhân viên y tế chuyên khoa Phục hồi chức năng hướng dẫn và hỗ trợ như thế nào, thưa TS?
TS Lê Khánh Điền trả lời: Để quý vị hình dung rõ hơn, tôi xin chia sẻ về lộ trình phục hồi chức năng của người bệnh sau đột quỵ. Hiện nay, các bệnh viện tại Việt Nam cũng như trên thế giới đều hướng đến việc tập luyện và phục hồi chức năng sớm nhất có thể.
Đầu tiên là giai đoạn phục hồi chức năng nội trú ngay sau đột quỵ.
Khi người bệnh đang điều trị tại Đơn vị Đột quỵ, Khoa Đột quỵ, Khoa Nội thần kinh hoặc Ngoại thần kinh, đội ngũ phục hồi chức năng sẽ tiếp cận và xây dựng chương trình tập luyện phù hợp.
Ở giai đoạn này, người bệnh có thể chưa di chuyển được nên việc tập luyện thường bắt đầu ngay tại giường bệnh. Các bác sĩ và nhân viên phục hồi chức năng sẽ hướng dẫn những bài tập cơ bản, cần thiết, phù hợp với tình trạng sức khỏe của người bệnh.
Khi người bệnh tiến bộ hơn và bảo đảm các điều kiện an toàn, các bác sĩ sẽ trao đổi, thống nhất để có thể chuyển người bệnh đến Khoa Phục hồi chức năng tiếp tục tập luyện.
Tuy nhiên, tập luyện ngay tại giường bệnh không có nghĩa là người bệnh chỉ nằm trên giường để tập. Nếu tình trạng sức khỏe cho phép, người bệnh có thể bắt đầu ngồi dậy trên giường, đứng lên hoặc đi lại trong phòng bệnh. Đây đều là những bước trong quá trình phục hồi chức năng tại bệnh viện.
Tiếp theo là giai đoạn chuyển tiếp sau khi tình trạng sức khỏe đã tương đối ổn định.
Sau quá trình điều trị và phục hồi chức năng tại bệnh viện, người bệnh có thể tiếp tục phục hồi theo nhiều hình thức khác nhau.
Một số người bệnh có thể trở về nhà để tiếp tục tập luyện. Những trường hợp khác có thể được chuyển đến trung tâm chuyên về phục hồi chức năng để tiếp tục chương trình điều trị và tập luyện.
Hiện nay, Bộ Y tế còn có mô hình nhà trung chuyển, giúp người bệnh có thêm một giai đoạn chuyển tiếp trước khi trở về với gia đình, qua đó tạo điều kiện để người bệnh thích nghi an toàn và tự tin hơn.
Đối với những người được chuyển đến trung tâm phục hồi chức năng, các bác sĩ và nhân viên y tế tại đây sẽ tiếp tục xây dựng chương trình tập luyện phù hợp.
Khi trở về nhà, người bệnh có thể tiếp tục phục hồi chức năng theo hai hình thức.
Hình thức thứ nhất là phục hồi chức năng ngoại trú. Người bệnh sinh hoạt tại nhà nhưng đến bệnh viện để tham gia các buổi tập phục hồi chức năng theo chương trình. Sau khi tập xong, người bệnh trở về nhà.
Hình thức thứ hai là phục hồi chức năng tại nhà. Với hình thức này, người bệnh không đến bệnh viện hoặc trung tâm phục hồi chức năng mà thực hiện các bài tập ngay tại nhà.
Tôi muốn nhấn mạnh rằng tập luyện tại nhà là một phần rất cần thiết trong quá trình phục hồi sau đột quỵ.
Ngay cả khi người bệnh đã đến bệnh viện để tập phục hồi chức năng và sau đó trở về nhà, họ vẫn cần có một chương trình tập luyện để tiếp tục duy trì quá trình phục hồi.
Tuy nhiên, để việc tập luyện tại nhà bảo đảm an toàn và hiệu quả, người bệnh và gia đình phải tuân thủ những quyết định, hướng dẫn và lời khuyên của bác sĩ cùng đội ngũ chuyên môn phục hồi chức năng.

3. Tập phục hồi chức năng 1 - 1 phù hợp với người bệnh đột quỵ còn yếu, cần được hỗ trợ chuyên biệt
Trong thực hành lâm sàng, những người bệnh đột quỵ nào thường được chỉ định tập phục hồi chức năng theo hình thức 1 - 1? Mục tiêu chính của hình thức tập luyện này là gì, thưa TS?
TS Lê Khánh Điền trả lời: Chúng ta có thể hình dung quá trình phục hồi chức năng sau đột quỵ giống như việc học lại một kỹ năng nào đó. Người bệnh cần học lại các kỹ năng vận động, giao tiếp hoặc nhận thức đã bị ảnh hưởng sau đột quỵ.
Ví dụ, khi một học sinh bắt đầu học ngoại ngữ như tiếng Anh, ban đầu có thể học theo hình thức một thầy, một trò. Nhưng sau đó, để mở rộng khả năng và ứng dụng những kiến thức đã học vào cuộc sống, học sinh cần tham gia học nhóm, học tại lớp hoặc trong cộng đồng.
Quá trình phục hồi chức năng của người bệnh đột quỵ cũng tương tự như vậy.
Ở giai đoạn đầu, những người bệnh còn yếu thường cần được tập luyện theo hình thức 1 - 1, nghĩa là một bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng trực tiếp làm việc với một người bệnh.
Đây là giai đoạn người bệnh cần được quan tâm đặc biệt để thiết lập những mục tiêu phục hồi cụ thể, phù hợp với tình trạng và khả năng của từng người. Việc tập luyện cũng đòi hỏi sự tập trung tối đa giữa nhân viên y tế và người bệnh. Vì vậy, hình thức tập luyện 1 - 1 sẽ phù hợp hơn trong giai đoạn này.
Tuy nhiên, tập luyện 1 - 1 không có nghĩa là chỉ có nhân viên y tế và người bệnh tham gia.

Hiện nay, trong các buổi tập, chúng tôi thường mời người thân hoặc người chăm sóc cùng tham gia để họ hiểu rõ quá trình phục hồi chức năng của người bệnh. Sau buổi tập 1 - 1, bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng có thể hướng dẫn người nhà thực hiện những bài tập, động tác cơ bản để tiếp tục hỗ trợ người bệnh.
Đây cũng là cách tiếp cận mà chúng tôi luôn hướng đến, phù hợp với định hướng của các tổ chức chuyên môn trên thế giới và Bộ Y tế, đó là lấy người bệnh và gia đình làm trung tâm.
Như vậy, dù gọi là tập luyện 1 - 1, quá trình phục hồi chức năng vẫn luôn có sự đồng hành của người thân và người chăm sóc bên cạnh người bệnh.

4. Tập phục hồi chức năng theo nhóm giúp người bệnh đột quỵ tự tin hòa nhập cộng đồng
Thưa TS, hình thức phục hồi chức năng theo nhóm thường được áp dụng ở giai đoạn nào sau đột quỵ? Phương pháp này có phù hợp với tất cả người bệnh hay không?
TS Lê Khánh Điền trả lời: Để tham gia tập phục hồi chức năng theo nhóm, người bệnh cần đáp ứng một số điều kiện nhất định.
Thông thường, các bác sĩ và nhân viên y tế chuyên khoa Phục hồi chức năng phải tiến hành đánh giá để xác định người bệnh đã đủ điều kiện tham gia các hoạt động tập luyện theo nhóm hay chưa. Khi đánh giá người bệnh phù hợp, chúng tôi mới đưa người bệnh vào chương trình tập nhóm.
Vậy tại sao cần có hình thức tập luyện theo nhóm?
Chúng ta có thể hình dung rằng trong cuộc sống hằng ngày, rất ít khi con người chỉ hoạt động một mình. Mặc dù có những lúc chúng ta làm việc độc lập, nhưng phần lớn cuộc sống đều gắn liền với gia đình, cộng đồng và xã hội, nơi chúng ta thường xuyên tiếp xúc, chia sẻ và tương tác với những người xung quanh.

Tập phục hồi chức năng theo nhóm chính là cách giúp người bệnh từng bước trở lại với những hoạt động và tương tác trong cuộc sống thường ngày.
Thông qua hình thức này, người bệnh có cơ hội tập luyện để tương tác với người thân trong gia đình, những người xung quanh trong cộng đồng, đồng nghiệp tại nơi làm việc hoặc những người cùng tham gia các hoạt động giải trí, câu lạc bộ.
Như vậy, mục tiêu của tập luyện theo nhóm không chỉ là phục hồi các kỹ năng mà còn giúp người bệnh trở lại cuộc sống bình thường và xây dựng sự tự tin.
Lợi ích rõ ràng của hình thức này là người bệnh có thể tự tin hơn, có thêm cơ hội giao tiếp, tương tác với những người khác và từng bước làm quen lại với các hoạt động gần gũi với cuộc sống hằng ngày.
5. Hơn 10 năm duy trì lớp hội họa miễn phí cho người bệnh phục hồi chức năng tại Bệnh viện An Bình
Thưa TS, hiện nay Khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện An Bình đang tổ chức những nhóm phục hồi chức năng nào? Lịch sinh hoạt của các nhóm được bố trí ra sao để người bệnh có thể tham gia?
TS Lê Khánh Điền trả lời: Tại Bệnh viện An Bình, chúng tôi đã áp dụng mô hình phục hồi chức năng theo nhóm từ khá lâu. Chẳng hạn, các lớp hội họa, mỹ thuật kết hợp giao tiếp đã được bệnh viện tổ chức từ năm 2013 đến nay.
Qua quá trình triển khai, chúng tôi nhận thấy mô hình này mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người bệnh. Chính vì vậy, bệnh viện vẫn tiếp tục duy trì các hoạt động cho đến hiện tại.



Cụ thể, sáng thứ Năm hằng tuần, chúng tôi tổ chức lớp thư pháp dành cho người bệnh.
Vào sáng thứ Sáu hằng tuần, bệnh viện tổ chức lớp hội họa, mỹ thuật. Đây không đơn thuần là lớp học vẽ mà còn bao gồm nhiều hoạt động sáng tạo khác như làm lồng đèn, làm thiệp, cắt dán và các hoạt động thủ công.
Thông qua những buổi sinh hoạt này, người bệnh vừa được tham gia hội họa, mỹ thuật, vừa có cơ hội giao tiếp và tương tác với những người xung quanh.



Bên cạnh đó, chúng tôi còn tổ chức các nhóm nấu ăn đơn giản, những hoạt động đòi hỏi sự phối hợp tập thể hoặc các buổi để người bệnh cùng ngồi trò chuyện, giao lưu với nhau. Những hoạt động này vẫn đang được Bệnh viện An Bình duy trì bởi chúng tôi nhận thấy đây là mô hình quan trọng và cần thiết trong quá trình phục hồi chức năng.
Hoạt động trị liệu phải xuất phát từ những điều người bệnh thực sự muốn làm
Ở đây, tôi muốn giải thích thêm về khái niệm hoạt động trị liệu. Hoạt động trị liệu là tạo ra những hoạt động có ý nghĩa, cần thiết và người bệnh thực sự mong muốn thực hiện. Khi người bệnh cảm thấy hoạt động đó có ý nghĩa đối với bản thân, họ mới có động lực tham gia.
Điều này khác với việc nhân viên y tế tự nghĩ ra một hoạt động rồi yêu cầu người bệnh phải thực hiện, ngoại trừ một số hoạt động rất cơ bản, cần thiết trong giai đoạn đầu phục hồi chức năng.
Đối với những hoạt động khác, chúng tôi luôn chú trọng ba yếu tố: người bệnh thích, người bệnh muốn và người bệnh cần.
Chính những yếu tố này góp phần giúp các lớp sinh hoạt được duy trì trong thời gian dài.



Khi chúng tôi bắt đầu tổ chức lớp hội họa, mỹ thuật vào năm 2013, đã có những ý kiến cho rằng mô hình này khó có thể kéo dài quá 3 - 6 tháng, bởi việc di chuyển đối với người bệnh phục hồi chức năng thường gặp nhiều khó khăn.
Tuy nhiên, điều đáng mừng là người bệnh vẫn đến tham gia đều đặn. Chúng tôi có những người bệnh duy trì việc đến lớp mỗi tuần một lần trong suốt 10 năm. Điều đó cho thấy ý chí và nghị lực rất lớn của người bệnh, bởi để duy trì việc tham gia đều đặn trong thời gian dài như vậy thực sự không dễ dàng.
Mặt khác, việc người bệnh tiếp tục đến lớp cũng cho thấy những hoạt động này có ý nghĩa và mang lại lợi ích đối với họ.
Đó chính là một trong những lý do khiến chúng tôi tiếp tục duy trì mô hình phục hồi chức năng theo nhóm cho đến ngày nay.


Các lớp phục hồi chức năng được tổ chức hoàn toàn miễn phí
Để duy trì các lớp sinh hoạt trong hơn 10 năm qua, chúng tôi rất may mắn nhận được sự hỗ trợ từ nhiều cá nhân và tổ chức. Trước hết là các mạnh thường quân đã hỗ trợ những vật dụng cần thiết như cọ vẽ và các dụng cụ phục vụ hoạt động mỹ thuật.
Bởi những lớp sinh hoạt này được tổ chức hoàn toàn miễn phí cho người bệnh.
Bên cạnh đó, chúng tôi còn nhận được sự đồng hành rất nhiệt tình của các bạn sinh viên đến từ Trường Đại học Sài Gòn và Trường Đại học Kiến trúc. Sự quan tâm và hỗ trợ của các bạn sinh viên dành cho người bệnh đã góp phần quan trọng giúp bệnh viện duy trì mô hình này đến hiện tại.




Ngoài các lớp hội họa, mỹ thuật và sinh hoạt cộng đồng, chúng tôi còn tổ chức những hình thức tập nhóm khác. Ví dụ, người bệnh có thể tham gia các nhóm sử dụng hình ảnh để giao tiếp với nhau. Những nhóm này có thể gồm hai hoặc bốn người bệnh cùng tham gia.
Đây là những hình thức tập luyện đã có bằng chứng y học cho thấy hiệu quả.
Tuy nhiên, tôi muốn nhấn mạnh một lần nữa rằng tập phục hồi chức năng theo nhóm không có ưu thế tuyệt đối so với tập luyện 1 - 1. Mỗi hình thức đều có những lợi ích riêng và phù hợp với từng giai đoạn phục hồi, cũng như tình trạng cụ thể của từng người bệnh.
Vì vậy, việc lựa chọn tập luyện 1 - 1 hay tập theo nhóm cần dựa trên sự đánh giá chuyên môn và nhu cầu phục hồi của người bệnh.
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
