Viêm mũi dị ứng và các vấn đề lưu ý trên lâm sàng

Phó Chủ tịch Hội Tai Mũi Họng TPHCM cho biết, viêm mũi dị ứng là một trong những bệnh lý mạn tính phổ biến nhất hiện nay, đứng hàng thứ 6 trên toàn cầu, với tỷ lệ hiện mắc 10-30% ở người lớn và lên đến 40% ở trẻ em. Dù không đe dọa trực tiếp đến tính mạng, viêm mũi dị ứng lại ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống: từ mệt mỏi kéo dài, rối loạn giấc ngủ đến giảm hiệu suất học tập, làm việc. Người bệnh thường xuyên cảm thấy như "không còn sức sống" trong suốt cả ngày.

Chuyên gia nhấn mạnh rằng, viêm mũi dị ứng không đơn độc mà thường là một phần trong "5 anh em trên chiếc xe tăng" - ví von cho nhóm bệnh dị ứng có yếu tố gen. Tùy vị trí biểu hiện, người bệnh có thể mắc viêm mũi dị ứng (ở mũi), hen suyễn (ở phổi), nổi mề đay hoặc viêm da cơ địa (trên da), viêm kết mạc dị ứng (ở mắt) hoặc tiêu chảy do dị ứng thức ăn (đường tiêu hóa). Nhiều trường hợp có thể xuất hiện đồng thời các thể bệnh này, khiến tình trạng lâm sàng trở nên phức tạp hơn.

“Về mặt chuyên môn, viêm mũi dị ứng được định nghĩa là tình trạng viêm có triệu chứng ở mũi do hít phải chất gây dị ứng bởi người có cơ địa nhạy cảm. Chẩn đoán bệnh dựa vào khai thác bệnh sử kỹ lưỡng, biểu hiện lâm sàng điển hình và các xét nghiệm dị ứng hỗ trợ. Trên lâm sàng, các triệu chứng thường gặp bao gồm: chảy nước mũi, nghẹt mũi, hắt hơi, ngứa mũi. Một số người bệnh còn ghi nhận ngứa mắt, tai, vòm miệng, đau đầu, chảy dịch sau mũi, giảm khứu giác và mệt mỏi kéo dài” - chuyên gia cho biết.

Việc khai thác bệnh sử nên đi kèm với đánh giá tiền sử cá nhân và gia đình - đặc biệt chú trọng đến chàm, dị ứng thức ăn, phản ứng với aspirin, hen suyễn và mức độ phơi nhiễm với khói thuốc hoặc các yếu tố nghề nghiệp. Thông tin về các thuốc đã sử dụng trước đó và đáp ứng điều trị cũng giúp định hướng lựa chọn phác đồ tiếp theo.

Song song đó, để xác định chính xác viêm mũi dị ứng, các bác sĩ thường chỉ định một số xét nghiệm chuyên biệt. Xét nghiệm da (skin prick test) giúp phát hiện phản ứng quá mẫn tức thì với dị nguyên. Xét nghiệm miễn dịch huỳnh quang (FEIA) cho phép định lượng kháng thể IgE đặc hiệu. Tổng IgE huyết thanh và số lượng bạch cầu ái toan tuy không đặc hiệu nhưng vẫn hữu ích nếu kết hợp với biểu hiện lâm sàng.

PGS.TS.BS Trần Việt Hồng nói rằng, một điểm cần đặc biệt lưu ý là mối liên quan chặt chẽ giữa viêm mũi dị ứng và hen suyễn. Theo thống kê, có đến 80% bệnh nhân hen cũng bị viêm mũi dị ứng đi kèm và khoảng 60% người hen có biểu hiện viêm xoang. Điều này cho thấy: quản lý hiệu quả viêm mũi dị ứng không chỉ giúp cải thiện triệu chứng tại chỗ, mà còn góp phần kiểm soát các bệnh dị ứng đường hô hấp dưới.

Trong điều trị, nguyên tắc quan trọng là tiếp cận toàn diện. Trước tiên, cần kiểm soát môi trường và tránh tiếp xúc với các tác nhân gây dị ứng như phấn hoa, bụi nhà, lông thú, khói thuốc… Đây là nền tảng để các biện pháp điều trị phát huy tối đa hiệu quả.

Tiếp theo là sử dụng thuốc. Kháng histamin là lựa chọn đầu tay, trong đó ưu tiên các thuốc thế hệ 2 vì ít tác dụng phụ, không gây buồn ngủ và có thời gian tác dụng kéo dài. Corticosteroid dạng xịt mũi thường được chỉ định trong các trường hợp triệu chứng vừa hoặc nặng, giúp kiểm soát viêm hiệu quả. Ngoài ra, các thuốc hỗ trợ như thuốc co mạch mũi hoặc kháng leukotriene cũng có thể được cân nhắc tùy trường hợp.

Với các ca bệnh kéo dài hoặc không đáp ứng điều trị thông thường, liệu pháp miễn dịch đặc hiệu (SIT) có thể được áp dụng nhằm giảm mức độ nhạy cảm của hệ miễn dịch với dị nguyên, từ đó giảm tần suất và mức độ các đợt bùng phát.

Trong nhóm thuốc kháng histamin thế hệ 2, Fexofenadine được đánh giá cao nhờ hiệu quả rõ rệt và hồ sơ an toàn đáng tin cậy. Với hơn 30 năm được nghiên cứu và ứng dụng trên lâm sàng, Fexofenadine đã chứng minh khả năng cải thiện tổng điểm triệu chứng mũi (TNSS) và không gây buồn ngủ do không vượt qua hàng rào máu não. Trong một nghiên cứu ngẫu nhiên có đối chứng trên 861 bệnh nhân viêm mũi dị ứng theo mùa mức độ trung bình đến nặng, cả hai liều fexofenadine (120mg và 180mg) đều cho hiệu quả vượt trội trong 24 giờ, chuyên gia dẫn chứng.

Fexofenadine là thuốc kháng histamin phù hợp cho bệnh nhân viêm mũi dị ứng với công dụng 3 trong 1: phát huy tác dụng nhanh sau 30-60 phút, hiệu quả kéo dài suốt 12-24 giờ và không ảnh hưởng đến khả năng làm việc hay học tập do không gây an thần.

Tóm lại, viêm mũi dị ứng tuy không đe dọa đến tính mạng, nhưng lại âm thầm làm suy giảm chất lượng sống người bệnh trong thời gian dài. Việc chẩn đoán sớm, đánh giá toàn diện các yếu tố liên quan và lựa chọn phác đồ điều trị hợp lý sẽ giúp kiểm soát tốt bệnh, ngăn ngừa các biến chứng hô hấp thường đi kèm. Đặc biệt, trong nhóm thuốc điều trị, Fexofenadine với bề dày nghiên cứu và hồ sơ an toàn vượt trội là lựa chọn tối ưu cho bệnh nhân viêm mũi dị ứng, giúp cải thiện triệu chứng nhanh, hiệu quả kéo dài và không gây buồn ngủ, phù hợp với cả người lớn và trẻ em.

>>> Antileukotriene: Làn gió mới trong điều trị toàn diện viêm mũi dị ứng và bệnh lý kèm theo

>>> Chiến lược sử dụng kháng sinh hiệu quả trong điều trị nhiễm khuẩn Tai Mũi Họng: Tối ưu từ bằng chứng đến thực hành

>>> Kiểm soát dị ứng hiệu quả: Cần phòng ngừa sớm, điều trị đa mô thức và cá thể hóa

>>> Probiotics - Hướng tiếp cận tiềm năng trong bệnh lý viêm đường hô hấp trên

>>> Cập nhật chiến lược dùng kháng sinh trong viêm tai giữa cấp ở trẻ em