Tiêu chuẩn đánh giá trẻ thiếu cân, thấp lùn và giải pháp xử lý

1. Trẻ khỏe mạnh, phát triển toàn diện nhờ có hệ tiêu hóa tốt

Thời tiết thay đổi, trời trở gió, con ốm. Đi nhà trẻ, mọc răng, con lại đau. Đợt bệnh này chưa dứt hẳn, đợt bệnh khác lại ập đến. Nhìn con “nhà người ta” khỏe mạnh mà không ít bậc cha mẹ muộn phiền, cũng chăm chút từng miếng ăn, giấc ngủ, vì sao con mình hay ốm vặt?

Cha mẹ không biết rằng, hệ miễn dịch của trẻ luôn phải đối đầu với các loại vi khuẩn, virus khác nhau nên cần thường xuyên được bảo dưỡng để duy trì “tường thành” bền vững cho cơ thể.

Hệ tiêu hóa khỏe mạnh sẽ giúp xây dựng hệ miễn dịch vững chắc, giúp con phát triển toàn diện (Ảnh minh họa)

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thị Việt Hà - Trưởng khoa tiêu hóa, Bệnh viện Nhi Trung Ương, điều quan trọng là 80% khả năng miễn dịch của trẻ nằm ở hệ tiêu hóa. Cụ thể hơn, các loại vi khuẩn nằm trong đường tiêu hóa góp phần hỗ trợ cơ thể trẻ sản xuất các chất kháng thể chống bệnh tật, quyết định sự phát triển và hoạt động của hệ thống miễn dịch. Như vậy, khi trẻ có tiêu hóa tốt, hệ miễn dịch mới khỏe mạnh, từ đó mới giúp con ăn uống ngon miệng, không mắc bệnh lý nhiễm trùng, tăng cân, phát triển toàn diện.

Nhưng ở trẻ do hệ tiêu hóa chưa hoàn thiện nên rất dễ gặp phải các vấn đề như rối loạn tiêu hóa, biếng ăn, chậm tăng cân, kém hấp thu… Về lâu dài khiến trẻ bị suy dinh dưỡng, thấp còi, cơ thể không được cung cấp các vi chất dinh dưỡng cần thiết nên dễ bị suy yếu, sức đề kháng giảm sút, vi khuẩn có thể thừa cơ hội tấn công bất cứ lúc nào. Do đó, các mẹ sẽ thấy con mình hay bị ốm vặt, ốm liên miên, số ngày ốm cũng kéo dài hơn so với các bé khác.

Chính điều này tạo ra vòng luẩn quẩn. Bệnh tật khiến trẻ mệt mỏi, khẩu vị cũng mất đi, nên không còn hứng thứ với việc ăn uống, dẫn đến biếng ăn. Tình trạng suy dinh dưỡng, thấp còi vì thế mà có thể trầm trọng hơn, biểu hiện ở việc trẻ chậm tăng cân, đứng cân, thậm chí là sụt cân; thể trạng của trẻ thấp bé hơn các bạn đồng trang lứa; trẻ kém phát triển vận động và chậm chạp trong học hỏi.

Đối với bảng này, cha mẹ dóng vào cột tháng tuổi xem bé nhà mình ở độ tuổi nào. Sau đó dóng sang bên trái (nếu là bé trai), bên phải (nếu là bé gái). Tương ứng với tháng tuổi và giới tính của bé sẽ là cân nặng và chiều cao tương ứng của con. Trong đó, giá trị TB tức là mức trung bình (đạt chuẩn); dưới -2SD cảnh báo suy dinh dưỡng thể nhẹ cân hoặc thấp còi; trên +2SD: cảnh báo thừa cân béo phì (theo cân nặng) hoặc rất cao (theo chiều cao).

2. Cân nặng, chiều cao của trẻ bao nhiêu là lý tưởng?

Việc theo dõi chiều cao, cân nặng của trẻ trong những năm tháng đầu đời có ý nghĩa vô cùng quan trọng bởi nó giúp cha mẹ điều chỉnh được chế độ dinh dưỡng, nhằm giúp bé có sự phát triển tốt nhất. Nhất là cân nặng, vì nếu trẻ nằm trong nhóm thể nhẹ cân cũng khó giúp trẻ vọt chiều cao.

Để tính cân nặng lý tưởng của con, mẹ có thể áp dụng công thức tính dựa vào 3 giai đoạn (nguồn bvnguyentriphuong.com.vn):

Trẻ từ sơ sinh - 6 tháng tuổi: Cân nặng lý tưởng (kg) = Cân nặng sơ sinh (kg) + Số tháng tuổi x 0,6.  Ví dụ: Một em bé khi sinh ra có cân nặng 3 kg. Vậy 3 tháng số ký mà em bé cần đạt được đó là: 3 + (3 x 0,6) = 4,8kg, đạt được con số đó tức là bé đang phát triển tốt.

Trẻ từ 7 tháng tuổi - 12 tháng tuổi: Cân nặng lý tưởng (kg) = Cân nặng sơ sinh (kg) + 3,6 + 0,5 x (Số tháng tuổi x 0,6). Ví dụ: Em bé khi sinh ra là 3 kg, 10 tháng sau số cân nặng chuẩn của bé đó là 3 + 3,6 + 0,5 x (10 x 0,6) = 9,6kg.

Trẻ từ 2 - 12 tuổi: Cân nặng lý tưởng (kg) = 8 + (số năm tuổi x 2). Ví dụ: Em bé lớn 10 tuổi, nếu phát triển tốt thì khi đó số kg bé cần đạt là: 8 (10 x 2) = 28 kg.

Ngoài công thức này, ba mẹ có thể dựa vào bảng tiêu chuẩn cân nặng, chiều cao của bé từ 0-10 tuổi của Tổ chức Y tế thế giới WHO dưới đây để so sánh về sự phát triển thể chất của con và có cách điều chỉnh phù hợp (nếu cần):

Đối với bảng này, cha mẹ dóng vào cột tháng tuổi xem bé nhà mình ở độ tuổi nào. Sau đó dóng sang bên trái (nếu là bé trai), bên phải (nếu là bé gái). Tương ứng với tháng tuổi và giới tính của bé sẽ là cân nặng và chiều cao tương ứng của con. Trong đó, giá trị TB tức là mức trung bình (đạt chuẩn); dưới -2SD cảnh báo suy dinh dưỡng thể nhẹ cân hoặc thấp còi; trên +2SD: cảnh báo thừa cân béo phì (theo cân nặng) hoặc rất cao (theo chiều cao).

3. Giải pháp giúp trẻ ăn ngon, tăng cân đều, chiều cao vượt tiêu chuẩn

Để tiếp thêm sức mạnh cho hệ miễn dịch, giúp con cao lớn, khỏe mạnh, mẹ cần tìm ra giải pháp cải thiện chứng biếng ăn của trẻ. Trẻ ăn ngon, vừa miệng thì sẽ ăn được nhiều hơn, cơ thể cũng được cung cấp nhiều dưỡng chất hơn.

PGS.TS.BS Nguyễn Thị Việt Hà khuyến cáo, vấn đề dinh dưỡng phải được chăm lo từ rất sớm, không phải đến khi con biếng ăn mới tìm cách khắc phục. Ngay khi còn trong giai đoạn bào thai, mẹ cần bổ sung đầy đủ các dưỡng chất để đảm bảo 1.000 ngày “vàng” phát triển tầm vóc và thể lực cho con

Mặt khác, trong "cuộc chiến" này, mẹ cần học cách kiên nhẫn, tiết chế cảm xúc, lắng nghe mong muốn của con. Nếu bé không "hợp tác" trong các bữa chính thì mẹ tăng thêm các bữa phụ, khéo léo chế biến những món ăn mới lạ, thay đổi thực đơn thường xuyên, trang trí đẹp mắt để khơi gợi sự hứng thú của bé.

Chế độ dinh dưỡng phù hợp độ tuổi, bổ sung các vi chất dinh dưỡng khi cần sẽ là tiền để để con cao lớn, khỏe mạnh (Ảnh minh họa)

“Không có thực phẩm tốt mà chỉ có bữa ăn tốt nhất. Một bữa ăn hợp lý không chỉ giúp trẻ cảm thấy ngon miệng mà còn đáp ứng được yếu tố tâm lý, cha mẹ không quá ép buộc mà hãy để trẻ thoải mái chấp nhận thức ăn.

Đặc biệt, bữa ăn còn phải cung cấp đầy đủ, đa dạng 5/8 nhóm thực phẩm, 10/15 thực phẩm khác nhau, đảm bảo mối tương quan với tỷ lệ phù hợp các chất đạm, béo, bột đường tùy theo độ tuổi của trẻ” - PGS Việt Hà cho biết.

Các chuyên gia nhấn mạnh, nhất là vitamin và khoáng chất đóng vai trò quan trọng, hỗ trợ các hoạt động chức năng và gián tiếp tác động tích cực lên hệ miễn dịch. Các chất như lysine, kẽm, vitamin nhóm B... có tác dụng giúp trẻ cảm thấy ngon miệng hơn, kích thích vị giác; vitamin D, sắt, canxi… tác động hỗ trợ lẫn nhau giúp trẻ phát triển chiều cao, hấp thu đủ dưỡng chất mới có thể tạo nền tảng để trẻ bắt kịp đà tăng trưởng.

Nhưng trong nhiều trường hợp, chế độ dinh dưỡng “nghèo nàn”, trẻ ăn không đủ bữa, đủ chất dẫn đến thiếu hụt thì các bậc phụ huynh cần bổ sung các vi chất dinh dưỡng thiết yếu này, nhưng dưới sự hướng dẫn của bác sĩ nhằm đảm bảo về liều lượng, thời gian sử dụng.

Khi lựa chọn các sản phẩm bổ sung vi chất dinh dưỡng, giúp con ăn ngon miệng, cha mẹ cần hết sức tỉnh táo, xem xét kỹ thành phần. Đồng thời nên tìm hiểu nhu cầu mỗi giai đoạn của trẻ, chế độ ăn của bé đáp ứng được bao nhiêu so với nhu cầu và nên lựa chọn sản phẩm có thương hiệu, uy tín, khoa học.