Cân nặng bình thường nhưng vòng bụng lớn: Nguy cơ tim mạch có cao không?

BMI bình thường chưa chắc nguy cơ tim mạch thấp

Chỉ số khối cơ thể (BMI) được tính bằng cân nặng (kg) chia cho bình phương chiều cao (m). Đây là công cụ đơn giản, phổ biến để sàng lọc tình trạng thiếu cân, thừa cân và béo phì.

Tuy nhiên, BMI không cho biết mỡ phân bố ở đâu, cũng không phân biệt trực tiếp khối lượng mỡ với khối lượng cơ.

Hai người có cùng BMI có thể có tỷ lệ mỡ cơ thể và lượng mỡ tích tụ ở vùng bụng rất khác nhau.

Đáng chú ý, mỡ nội tạng nằm sâu trong ổ bụng, bao quanh các cơ quan, có liên quan đến tình trạng đề kháng insulin, rối loạn chuyển hóa và tăng nguy cơ bệnh tim mạch. Vòng eo lớn có thể gợi ý tình trạng tích tụ mỡ vùng bụng, nhưng không phải phép đo trực tiếp lượng mỡ nội tạng.

Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), đánh giá nguy cơ sức khỏe liên quan đến cân nặng không nên chỉ dựa vào con số trên cân. Các chỉ số như BMI, vòng eo và thành phần cơ thể cần được xem xét cùng những thông tin sức khỏe khác.

Trong hướng dẫn về hội chứng tim - thận -chuyển hóa (CKM), AHA cùng các hiệp hội chuyên môn khuyến nghị đánh giá cả BMI và vòng eo để nhận diện nguy cơ liên quan đến tình trạng thừa mỡ.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý ở người châu Á, bởi nguy cơ chuyển hóa có thể xuất hiện ở mức BMI thấp hơn so với một số quần thể khác.

Đo vòng eo đúng cách để tránh đánh giá sai

Khác với cân nặng, vòng eo phản ánh phần nào tình trạng tích tụ mỡ vùng bụng. Tuy nhiên, kết quả có thể chênh lệch nếu mỗi lần đo thực hiện ở một vị trí khác nhau.

Để theo dõi vòng eo tại nhà, người trưởng thành có thể thực hiện theo các bước sau:

1. Đứng thẳng, hai chân đặt tự nhiên, thả lỏng cơ bụng.

2. Xác định vị trí đo theo một phương pháp thống nhất, chẳng hạn điểm giữa bờ dưới xương sườn cuối và mào chậu.

3. Quấn thước dây quanh bụng, giữ thước nằm ngang, áp sát da nhưng không siết chặt.

4. Thở bình thường và đọc kết quả vào cuối một nhịp thở ra nhẹ nhàng, không hóp bụng.

Nên đo ở cùng vị trí và trong điều kiện tương tự giữa các lần để dễ so sánh.

Một điểm cần lưu ý là không có một ngưỡng vòng eo duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Mốc đánh giá nguy cơ có thể khác nhau theo giới tính, dân tộc và bộ tiêu chuẩn được áp dụng.

Do đó, người có vòng eo lớn không nên tự kết luận mình mắc béo phì nội tạng hoặc hội chứng chuyển hóa chỉ dựa vào số đo này.

Vòng bụng lớn nên kiểm tra thêm những chỉ số nào?

Theo AHA, đánh giá sức khỏe liên quan đến cân nặng cần kết hợp huyết áp, kết quả xét nghiệm, tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng và thói quen sinh hoạt.

Đối với người có BMI bình thường nhưng vòng eo lớn, bác sĩ có thể cân nhắc đánh giá thêm:

• Huyết áp: Phát hiện tăng huyết áp hoặc tình trạng huyết áp chưa được kiểm soát.

• Đường huyết: Xét nghiệm glucose máu hoặc HbA1c khi phù hợp để đánh giá nguy cơ tiền đái tháo đường, đái tháo đường.

• Lipid máu: Kiểm tra cholesterol và triglyceride nhằm nhận diện rối loạn lipid.

• Chức năng thận: Đánh giá khi có yếu tố nguy cơ hoặc chỉ định lâm sàng.

• Lối sống và tiền sử: Xem xét mức độ vận động, chế độ ăn, giấc ngủ, hút thuốc lá và tiền sử gia đình mắc bệnh tim mạch.

Hướng dẫn CKM năm 2026 nhấn mạnh cách tiếp cận tổng thể vì các rối loạn tim mạch, thận và chuyển hóa thường có mối liên hệ với nhau.

Để giảm nguy cơ lâu dài, người trưởng thành nên duy trì vận động thường xuyên, hạn chế thời gian ngồi lâu, ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ, kiểm soát lượng đường bổ sung và chất béo bão hòa, đồng thời ngủ đủ giấc.

Không nên chỉ tập trung vào mục tiêu giảm số đo vòng bụng mà bỏ qua huyết áp, đường huyết hoặc các yếu tố nguy cơ khác.