Kiểm soát đường huyết ở người cao tuổi: Càng chặt càng tốt hay có thể lợi bất cập hại

HbA1c dưới 6,5% chưa chắc đã là kiểm soát đường huyết tốt

Theo chia sẻ của TS.BS Nguyễn Quang Bảy, hầu như ngày nào Trung tâm Nội tiết và Chuyển hóa, Bệnh viện Bạch Mai cũng tiếp nhận người bệnh đái tháo đường phải cấp cứu vì hạ đường huyết.

Đa phần là người cao tuổi. Kết quả xét nghiệm cho thấy nhiều người có HbA1c dưới 6,5%, thấp hơn mức mục tiêu dưới 7,0% thường được đề cập trong điều trị đái tháo đường.

Đáng chú ý, không ít trường hợp từng bị hạ đường huyết nhiều lần nhưng đơn thuốc chưa được điều chỉnh, đến khi xảy ra đợt hạ đường huyết nặng mới phải nhập viện trong tình trạng hôn mê.

HbA1c phản ánh mức đường huyết trung bình trong khoảng 2 - 3 tháng trước đó. Tuy nhiên, chỉ số này không thể hiện đầy đủ những lần đường huyết giảm quá thấp.

Vì vậy, một người có HbA1c thấp nhưng thường xuyên bị hạ đường huyết không đồng nghĩa với việc bệnh đang được kiểm soát an toàn.

Ở người cao tuổi, những phác đồ từng phù hợp có thể trở nên không còn an toàn khi sức khỏe thay đổi, chẳng hạn chức năng thận suy giảm, ăn uống kém, sụt cân hoặc xuất hiện suy giảm nhận thức.

Đặc biệt, insulin và thuốc nhóm sulfonylurea có thể gây hạ đường huyết, nhất là khi người bệnh ăn uống thất thường, suy giảm chức năng thận hoặc sử dụng nhiều thuốc cùng lúc.

Hạ đường huyết ở người cao tuổi không chỉ gây run tay, vã mồ hôi, chóng mặt hay lú lẫn mà còn có thể dẫn đến té ngã, chấn thương, rối loạn nhịp tim, nhập viện và suy giảm thêm chức năng thể chất, nhận thức.

Người cao tuổi mắc đái tháo đường không cần cùng một mục tiêu HbA1c

TS.BS Nguyễn Quang Bảy nhấn mạnh rằng tuổi tác không phải yếu tố duy nhất quyết định mục tiêu kiểm soát đường huyết.

Một người 70 tuổi còn khỏe mạnh, sinh hoạt độc lập, ít bệnh đồng mắc có thể phù hợp với mục tiêu HbA1c tương đối chặt chẽ.

Ngược lại, người 75 - 80 tuổi có nhiều bệnh mạn tính, suy giảm trí nhớ, hạn chế vận động, dinh dưỡng kém hoặc thường xuyên hạ đường huyết có thể cần mục tiêu ít nghiêm ngặt hơn.

Theo khuyến cáo của Hiệp hội Nội tiết lâm sàng Hoa Kỳ (AACE) năm 2026 được bác sĩ dẫn lại, mục tiêu HbA1c khoảng 7 - 8% có thể phù hợp với người bệnh có tình trạng suy yếu thể chất.

Khi lựa chọn mục tiêu điều trị, bác sĩ cần đánh giá toàn diện tình trạng thể chất, nhận thức, dinh dưỡng, khả năng tự chăm sóc, chức năng thận, bệnh tim mạch, các thuốc đang sử dụng và tiền sử hạ đường huyết.

Tuổi thọ kỳ vọng cùng khả năng hỗ trợ của gia đình, người chăm sóc cũng là những yếu tố quan trọng.

Điều này không có nghĩa mọi người cao tuổi đều nên duy trì HbA1c ở mức 7 - 8%, mà cần lựa chọn mục tiêu phù hợp với từng trường hợp.

Giảm thuốc khi cần thiết không có nghĩa là từ bỏ điều trị

Một vấn đề khác được TS.BS Nguyễn Quang Bảy lưu ý là nhiều người bệnh vẫn sử dụng phác đồ điều trị từ nhiều năm trước dù tình trạng sức khỏe đã thay đổi.

Trong một số trường hợp, bác sĩ cần giảm liều, ngừng một số thuốc hoặc đơn giản hóa phác đồ nhằm hạn chế nguy cơ hạ đường huyết.

Việc này đặc biệt cần được cân nhắc khi người bệnh có HbA1c thấp hơn mục tiêu cá thể hóa, thường xuyên hạ đường huyết hoặc đang dùng insulin, sulfonylurea.

Các nhóm thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết thấp hơn như metformin, thuốc ức chế DPP-4, thuốc đồng vận thụ thể GLP-1 và thuốc ức chế SGLT2 có thể được xem xét tùy tình trạng cụ thể.

Tuy nhiên, lựa chọn thuốc vẫn phải dựa vào chức năng thận, bệnh tim mạch, tình trạng dinh dưỡng, khả năng dung nạp và lợi ích bảo vệ cơ quan.

Người bệnh và gia đình cần thông báo cho bác sĩ nếu xuất hiện những đợt hạ đường huyết, ăn uống kém, sụt cân hoặc thay đổi khả năng sinh hoạt.

Sau khi điều chỉnh phác đồ, việc theo dõi đường huyết và tái khám định kỳ vẫn cần được duy trì.

Người bệnh tuyệt đối không tự ý tăng, giảm hoặc ngừng thuốc khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Theo TS.BS Nguyễn Quang Bảy, điều trị đái tháo đường ở người cao tuổi không nhằm đạt HbA1c thấp nhất có thể, mà hướng đến mức đường huyết an toàn, giảm nguy cơ biến chứng và duy trì chất lượng cuộc sống.