Không ăn gì suốt đêm nhưng đường huyết sáng vẫn cao, nguyên nhân do đâu?

Vì sao không ăn gì mà đường huyết vẫn tăng?

Ngay cả khi không ăn uống, cơ thể vẫn cần glucose để duy trì hoạt động của não và các cơ quan. Gan có vai trò dự trữ và giải phóng glucose vào máu khi cần thiết.

Ở người mắc đái tháo đường, quá trình điều hòa này có thể bị rối loạn, khiến đường huyết tăng dù không ăn thêm thực phẩm.

Một nguyên nhân thường gặp là hiện tượng bình minh (dawn phenomenon).

Vào khoảng sáng sớm, cơ thể tăng tiết một số hormone như cortisol và hormone tăng trưởng. Những hormone này thúc đẩy gan giải phóng glucose, đồng thời có thể làm giảm hiệu quả hoạt động của insulin.

Ở người không mắc đái tháo đường, cơ thể thường điều chỉnh lượng insulin để giữ đường huyết ổn định. Tuy nhiên, ở người đái tháo đường, khả năng đáp ứng insulin không đầy đủ có thể khiến đường huyết tăng khi thức dậy.

Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), hiện tượng bình minh có thể gặp ở khoảng một nửa người mắc đái tháo đường type 1 hoặc type 2.

Điều này giải thích vì sao đường huyết sáng cao không đồng nghĩa với việc người bệnh đã ăn uống sai vào tối hôm trước.

Ba nguyên nhân thường gặp khiến đường huyết sáng cao

Mặc dù có biểu hiện giống nhau, đường huyết tăng vào buổi sáng có thể xuất phát từ những cơ chế khác nhau.

1. Hiện tượng bình minh

Đường huyết có thể tương đối ổn định trong nửa đầu đêm, sau đó tăng dần vào những giờ gần sáng do thay đổi hormone và hoạt động giải phóng glucose của gan.

2. Insulin không đủ tác dụng trong suốt đêm

Ở người đang điều trị bằng insulin, đường huyết có thể tăng khi lượng insulin nền không đủ hoặc tác dụng của thuốc không kéo dài đến sáng.

Tình trạng này cần được bác sĩ đánh giá dựa trên loại insulin, thời điểm sử dụng và diễn biến đường huyết, thay vì chỉ nhìn vào một kết quả đo lúc thức dậy.

3. Hạ đường huyết trong đêm

Một số người có thể bị hạ đường huyết khi ngủ, đặc biệt nếu sử dụng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết.

Trước đây, tình trạng đường huyết tăng trở lại sau một đợt hạ đường huyết ban đêm thường được gọi là hiệu ứng Somogyi.

Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay chưa ủng hộ đây là nguyên nhân phổ biến của tăng đường huyết buổi sáng. Vì vậy, không nên mặc định đường huyết sáng cao là do cơ thể đã bị tụt đường huyết trong đêm.

Ngoài ra, bữa tối nhiều carbohydrate hoặc ăn sát giờ ngủ cũng có thể góp phần khiến đường huyết duy trì ở mức cao đến sáng hôm sau.

Làm gì khi đường huyết buổi sáng liên tục tăng?

Theo ADA và Mayo Clinic, để xác định nguyên nhân, người bệnh cần quan sát diễn biến đường huyết trong đêm thay vì chỉ dựa vào một lần đo lúc thức dậy.

Có thể ghi nhận đường huyết tại ba thời điểm:

• Trước khi ngủ: Giúp đánh giá đường huyết sau bữa tối và trước giai đoạn ngủ đêm.

• Giữa đêm: Có thể hỗ trợ phát hiện tình trạng hạ đường huyết hoặc đường huyết tăng kéo dài.

• Ngay khi thức dậy: Cho biết mức đường huyết sau một đêm không ăn uống.

Máy theo dõi glucose liên tục (CGM) có thể cung cấp biểu đồ đường huyết xuyên suốt đêm, giúp bác sĩ nhận diện thời điểm đường huyết bắt đầu tăng hoặc giảm.

Người bệnh nên ghi lại kết quả trong nhiều ngày, kèm thông tin về bữa tối, giờ ngủ và thuốc đang sử dụng để trao đổi khi tái khám.

Đặc biệt, không tự ý tăng liều insulin buổi tối chỉ vì đường huyết sáng cao. Nếu nguyên nhân chưa được xác định, việc tăng thuốc có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết khi ngủ.

Đường huyết buổi sáng tăng cao không phải lúc nào cũng do ăn nhiều hay thiếu kiêng khem. Xác định đúng nguyên nhân và điều chỉnh điều trị dưới hướng dẫn của bác sĩ mới là cách kiểm soát đường huyết an toàn, lâu dài.