Ứng dụng công nghệ thực tế ảo “đánh thức” đôi tay sau đột quỵ

Mất chức năng chi trên: thách thức lớn của phục hồi sau đột quỵ

Theo BSNT. Tạ Trung Nghĩa - Khoa Y trường Đại học Nam Cần Thơ, đột quỵ não để lại những hạn chế vận động nặng nề, trong đó chi trên, đặc biệt là bàn tay - vùng phục hồi khó khăn nhất. Thống kê cho thấy, sau giai đoạn cấp, có tới khoảng 40% người bệnh mất hoàn toàn khả năng sử dụng bàn tay. Nguyên nhân không chỉ nằm ở mức độ tổn thương não, mà còn do cơ chế vận động của bàn tay vô cùng phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp tinh vi giữa vận động, cảm giác và kiểm soát bản thể.

Khi chức năng chi trên bị suy giảm, người bệnh không chỉ khó khăn trong cầm nắm, ăn uống, mặc quần áo hay vệ sinh cá nhân, mà còn mất đi cảm giác độc lập, phải phụ thuộc vào người thân trong sinh hoạt hằng ngày. Xa hơn, điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng quay lại lao động và tái hòa nhập cộng đồng.

BSNT. Tạ Trung Nghĩa nhấn mạnh, phục hồi chức năng chi trên cần được triển khai càng sớm càng tốt, đặc biệt trong giai đoạn 3-6 tháng đầu sau đột quỵ, với sự phối hợp đa chuyên ngành và can thiệp tích cực. Không chỉ mang ý nghĩa vận động, đôi tay còn là niềm hy vọng tinh thần của người bệnh. Chỉ cần còn khả năng sử dụng bàn tay, người bệnh vẫn có cơ hội xây dựng lại cuộc sống, vượt qua mặc cảm và tổn thương sau biến cố đột quỵ.

Tuy nhiên, trên thực tế, các bài tập phục hồi chi trên truyền thống thường lặp đi lặp lại, dễ gây nhàm chán, khiến người bệnh giảm động lực và khó duy trì tập luyện lâu dài. Đây cũng là lý do đặt ra nhu cầu tìm kiếm những phương pháp hỗ trợ mới, giúp tăng hứng thú và hiệu quả phục hồi.

Thực tế ảo VR: làn gió mới cho phục hồi chức năng chi trên

Trong bối cảnh đó, công nghệ thực tế ảo (Virtual Reality - VR) được xem là một xu hướng mới, bổ sung quan trọng cho phục hồi chức năng chi trên sau đột quỵ. Theo BSNT. Tạ Trung Nghĩa, VR là hệ thống cho phép người bệnh tương tác với môi trường ảo thông qua các thiết bị hỗ trợ, tạo cảm giác sống động và tăng mức độ nhập vai khi tập luyện.

Tùy mức độ tham gia, VR được chia thành ba dạng: không nhập vai (tương tự chơi game trên máy tính), bán nhập vai (kết hợp màn hình lớn và một số thiết bị hỗ trợ) và nhập vai hoàn toàn, trong đó người bệnh đeo kính, sử dụng bộ cảm biến và dụng cụ cầm tay để tương tác trực tiếp với môi trường ảo. Ở dạng nhập vai, người bệnh có thể thực hiện các nhiệm vụ quen thuộc như phân loại đồ vật, chọn thực phẩm, thao tác cầm, nắm, thả, mô phỏng sát với hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

Điểm nổi bật của VR là tính lặp đi lặp lại chủ động gắn với nhiệm vụ cụ thể, giúp kích thích khả năng tái tổ chức thần kinh. Người bệnh không chỉ vận động tay, mà còn đồng thời huy động nhiều giác quan như thị giác, thính giác và xúc giác, qua đó tăng hoạt hóa các vùng vỏ não vận động và cải thiện kết nối mạng lưới thần kinh. Để hoàn thành nhiệm vụ trong môi trường ảo, người bệnh còn phải chú ý, lập kế hoạch và ra quyết định, từ đó hỗ trợ cải thiện chức năng nhận thức.

Một ưu điểm khác là VR có thể ghi nhận, phản hồi và lưu trữ dữ liệu vận động, giúp kỹ thuật viên đánh giá tiến triển trước, sau can thiệp và điều chỉnh bài tập phù hợp. Với một số chương trình, tay lành có thể hỗ trợ kích hoạt vận động tay liệt, cơ chế tương tự liệu pháp gương, giúp người bệnh tập luyện ngay cả khi sức cơ còn hạn chế.

Về thực hành, BSNT. Tạ Trung Nghĩa cho biết VR thường được áp dụng với thời lượng khoảng 30 phút mỗi buổi, ít nhất 3 buổi mỗi tuần trong 8-10 tuần, phù hợp cho bệnh nhân giai đoạn bán cấp hoặc mãn tính, tình trạng y khoa ổn định và nhận thức còn tương đối tốt. Việc kết hợp VR với phục hồi chức năng truyền thống giúp tăng hứng thú, duy trì động lực tập luyện và nâng cao hiệu quả phục hồi chi trên.

Tuy vậy, VR vẫn còn những thách thức, như chi phí thiết bị, yêu cầu kỹ thuật và chưa phổ biến rộng rãi tại Việt Nam. Quan trọng hơn, theo BSNT. Tạ Trung Nghĩa, VR không thể thay thế các phương pháp phục hồi chức năng truyền thống, mà chỉ đóng vai trò bổ trợ. Việc ứng dụng công nghệ cần được cá thể hóa, lựa chọn đúng người bệnh, đúng thời điểm và phù hợp với điều kiện thực tế.

BSNT. Tạ Trung Nghĩa khẳng định, công nghệ thực tế ảo là một xu hướng nhiều tiềm năng trong phục hồi chức năng chi trên sau đột quỵ, góp phần mang lại hy vọng, giảm mặc cảm cho người bệnh. Tuy nhiên, để VR thực sự phát huy hiệu quả, vẫn cần thêm các nghiên cứu dài hạn và xây dựng khuyến nghị phù hợp với bối cảnh Việt Nam, với mục tiêu cuối cùng là giúp người bệnh lấy lại đôi tay và cùng với đó là khả năng làm chủ cuộc sống của chính mình.

>>> Sau đột quỵ, người bệnh sống thế nào?

>>> "24 giờ không phải là cửa sổ cuối cùng trong điều trị đột quỵ"

>>> Tích hợp y học cổ truyền trong phục hồi đột quỵ tại Bệnh viện 1A

>>> Phục hồi chức năng đa chuyên ngành: Từ yêu cầu quản lý đến nền tảng pháp lý

>>> Sau đột quỵ, làm sao để người bệnh không chỉ “đi được” mà còn đi vững?