“Không còn dấu vết bệnh tim”: Bước tiến mới trong điều trị tim bẩm sinh tại Việt Nam

Tim bẩm sinh tại Việt Nam thay đổi “ngoạn mục” phát hiện từ trong bụng mẹ 

PGS.TS.BS Lê Minh Khôi - Trưởng phòng Khoa học và Đào tạo, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM nhận định, bức tranh tim bẩm sinh tại Việt Nam trong khoảng 20 năm qua đã thay đổi “cực kỳ ngoạn mục”.

Nếu trước đây, khả năng chẩn đoán còn hạn chế do phương tiện kỹ thuật chưa phát triển và đội ngũ chuyên sâu chưa được chuẩn hóa, thì hiện nay nhiều trẻ đã được phát hiện bệnh từ rất sớm, thậm chí ngay trong bụng mẹ.

Chuyên gia cho biết, hiện nay siêu âm tim thai có thể phát hiện dị tật tim từ tuần thai thứ 16 - 20, giúp bác sĩ và gia đình chủ động chuẩn bị kế hoạch điều trị ngay sau sinh.

“Trước đây có nhiều trường hợp bệnh tim bẩm sinh đơn giản nhưng phát hiện quá muộn, đến 20 - 30 tuổi mới biết mình mắc bệnh và lúc đó đã không còn cơ hội điều trị tối ưu. Bây giờ điều đó rất hiếm xảy ra”, Phó giáo sư chia sẻ.

Sự phát triển đồng bộ của tim mạch nhi, hồi sức sơ sinh, can thiệp và phẫu thuật tim đã giúp thay đổi hoàn toàn tiên lượng sống của trẻ mắc tim bẩm sinh.

PGS.TS.BS Lê Minh Khôi nhấn mạnh, hiện nay, siêu âm tim vẫn là công cụ quan trọng hàng đầu trong chẩn đoán tim bẩm sinh. Với một bác sĩ được đào tạo bài bản cùng hệ thống siêu âm chất lượng cao, hầu hết các bệnh tim bẩm sinh nguy hiểm đều có thể được phát hiện sớm.

Bên cạnh đó, sự phát triển của CT, MRI tim, DSA và chẩn đoán di truyền giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn các bất thường cấu trúc, huyết động và nguy cơ di truyền của người bệnh.

Theo chuyên gia, AI hiện cũng đã được ứng dụng mạnh trong lĩnh vực tim mạch, đặc biệt ở khâu xử lý hình ảnh và hỗ trợ đo đạc tự động. Tuy nhiên đến nay, AI chủ yếu giúp bác sĩ thao tác nhanh và thuận tiện hơn, còn việc chẩn đoán vẫn phụ thuộc vào kiến thức và kinh nghiệm chuyên môn của bác sĩ.

“AI hiện chưa thể thay thế vai trò của bác sĩ trong chẩn đoán ban đầu”, Phó giáo sư nói.

Không chỉ cứu sống trẻ mà còn hướng đến điều trị “không dấu vết”

Theo PGS.TS.BS Lê Minh Khôi, nhiều người hiện vẫn nghĩ tim bẩm sinh là bệnh hiếm gặp, nhưng thực tế đây là một trong những dị tật bẩm sinh phổ biến nhất ở trẻ em. Cứ 100 trẻ sinh ra sống sẽ có 1 trẻ mắc tim bẩm sinh.

Với khoảng 2 triệu trẻ chào đời mỗi năm tại Việt Nam, ước tính có khoảng 20.000 trẻ mắc tim bẩm sinh. May mắn là phần lớn thuộc nhóm bệnh lý tương đối đơn giản như thông liên nhĩ, thông liên thất hoặc tứ chứng Fallot và có thể điều trị hiệu quả nếu phát hiện sớm.

Tuy nhiên, cũng có những bệnh lý rất nặng như: chuyển vị đại động mạch hoặc các dị tật phụ thuộc ống động mạch, đòi hỏi phải can thiệp cấp cứu ngay sau sinh. Có trường hợp em bé chỉ có “30 phút vàng” để được xử trí.

Theo chuyên gia, đây là lý do việc phát hiện bệnh từ giai đoạn bào thai có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi nghi ngờ bất thường qua siêu âm thai, bác sĩ sản khoa và chẩn đoán hình ảnh sẽ phối hợp với bác sĩ tim mạch nhi để đánh giá chuyên sâu và lên kế hoạch chuyển tuyến phù hợp. Có những trường hợp phải chuyển cả mẹ và thai nhi đến bệnh viện có khả năng can thiệp tim mạch ngay sau sinh để cứu em bé.

Bên cạnh chẩn đoán sớm, lĩnh vực điều trị tim bẩm sinh tại Việt Nam cũng đang tiến gần hơn với các trung tâm lớn trên thế giới.

PGS.TS.BS Lê Minh Khôi cho biết, trước đây, nhiều trẻ sau phẫu thuật tim bẩm sinh phải mổ lại nhiều lần. Hiện nay, với các kỹ thuật can thiệp qua da, nhiều trường hợp có thể thay van động mạch phổi nhân tạo mà không cần phẫu thuật mở ngực.

Ngoài ra, phẫu thuật tim ít xâm lấn cũng phát triển rất nhanh. Nếu trước đây trẻ phải đạt khoảng 10kg mới có thể mổ ít xâm lấn, hiện nay những trẻ chỉ nặng 2,5 - 3kg đã có thể được phẫu thuật qua đường bên với vết sẹo rất nhỏ. "Mục tiêu hiện nay là xâm lấn tối thiểu nhưng hiệu quả tối đa, thậm chí nếu chúng ta không nói gì thì mai sau em bé hoàn toàn không biết bản thân từng mang bệnh tim", chuyên gia bày tỏ.

PGS.TS.BS Lê Minh Khôi nhấn mạnh, mục tiêu của tim mạch nhi hiện nay không chỉ là cứu sống trẻ mà còn giúp các em lớn lên khỏe mạnh, tự tin, nhờ những tiến bộ trong chẩn đoán sớm và điều trị ít xâm lấn. Vì vậy, việc tầm soát tim thai định kỳ, phát hiện bất thường ngay từ trong bụng mẹ và chuyển trẻ đến đúng cơ sở chuyên sâu ngay sau sinh đóng vai trò rất quan trọng trong việc giảm biến chứng và cải thiện cơ hội sống cho trẻ mắc tim bẩm sinh.

>>> Tim mạch học 2026: AI, thuốc tác động gen và chăm sóc từ xa sẽ bùng nổ

>>> 9 ca ghép tim đầu tiên và “giấc mơ lớn” về trung tâm ghép tạng của BV Đại học Y Dược TPHCM

>>> Nhiễm phế cầu có thể trở thành “mồi lửa” cho nhồi máu cơ tim, đột quỵ