Những lầm tưởng thường gặp trong chế độ ăn uống

1. Người lớn tuổi không nên kiêng thịt, quan trọng là chế biến phù hợp

Không ít người lớn tuổi có thói quen ăn rất ít thịt vì sợ khó tiêu hoặc ảnh hưởng sức khỏe. Quan niệm này có đúng không và làm sao để đảm bảo đủ đạm mỗi ngày, thưa BS?

BS.CK1 Lê Ngọc Quỳnh Thư - Trưởng khoa Dinh dưỡng Tiết chế, Bệnh viện Đa khoa Bình Thạnh trả lời: Người lớn tuổi ít ăn thịt và rau là tình trạng khá phổ biến. Nguyên nhân chủ yếu là do răng yếu nên thịt dai, rau cứng gây khó nhai. Bên cạnh đó, quá trình lão hóa cũng làm giảm vị giác, khiến người lớn tuổi ăn không ngon miệng và giảm cảm giác thèm ăn.

Để bảo đảm đủ đạm, trước hết vẫn nên ưu tiên thực phẩm trong bữa ăn hằng ngày. Nếu thịt quá dai, có thể cắt nhỏ, luộc hoặc hầm mềm. Với rau, có thể cắt nhỏ, nấu mềm hoặc xay để nấu cháo. Trường hợp ăn không được nhiều trong một bữa, nên chia thành nhiều bữa nhỏ để vẫn đáp ứng đủ nhu cầu năng lượng trong ngày.

Nếu đã áp dụng các biện pháp trên nhưng người lớn tuổi vẫn ăn kém, sụt cân, mất cơ hoặc ngày càng suy yếu thì có thể cân nhắc dinh dưỡng bổ sung y học. Tuy nhiên, việc lựa chọn sản phẩm cần dựa trên bệnh nền, nhu cầu dinh dưỡng, điều kiện kinh tế và thời điểm sử dụng trong ngày.

Một số sản phẩm dinh dưỡng có năng lượng cao, nếu uống vào buổi sáng có thể gây no kéo dài, làm ảnh hưởng đến các bữa ăn tiếp theo. Vì vậy, cần lựa chọn loại sản phẩm và thời điểm bổ sung phù hợp để đạt hiệu quả tốt nhất.

2. Trẻ bị ốm không nên kiêng hoàn toàn dầu mỡ

Thưa BS, nhiều phụ huynh cho rằng khi trẻ bị ốm cần kiêng hoàn toàn dầu mỡ trong bữa ăn. Quan niệm này có đúng không?

BS.CK1 Lê Ngọc Quỳnh Thư trả lời: Khi trẻ bị ốm, không nên cắt hoàn toàn dầu mỡ trong bữa ăn. Đặc biệt ở giai đoạn ăn dặm, trẻ ăn với lượng rất ít, thậm chí chỉ một hoặc hai bữa mỗi ngày, nên việc bổ sung dầu có vai trò quan trọng trong cung cấp năng lượng.

Nếu 1g tinh bột hoặc 1g đạm chỉ cung cấp khoảng 4 kcal thì 1g dầu cung cấp tới 9 kcal. Vì vậy, bổ sung một lượng dầu phù hợp sẽ giúp tăng năng lượng cho bữa ăn của trẻ. Thông thường, mỗi chén cháo ở giai đoạn ăn dặm có thể bổ sung khoảng 10ml dầu. Tuy nhiên, nhiều phụ huynh chỉ cho vài giọt hoặc một lượng rất ít nên chưa đáp ứng đủ nhu cầu.

Bên cạnh việc cung cấp năng lượng, dầu còn giúp cơ thể hấp thu các vitamin tan trong dầu như vitamin A và vitamin D, những vitamin có vai trò quan trọng đối với hệ miễn dịch.

Vì vậy, khi trẻ bị bệnh không nên giảm hoặc cắt dầu mỡ. Việc này không chỉ làm giảm năng lượng của bữa ăn mà còn ảnh hưởng đến khả năng hấp thu các vitamin cần thiết, khiến trẻ ăn ít hơn và thời gian hồi phục có thể kéo dài hơn.

Thay vì kiêng dầu mỡ, nên chia nhỏ bữa ăn, tạo cảm giác thoải mái để trẻ ăn dễ hơn. Trẻ có thể ăn nhiều bữa nhỏ trong ngày để bảo đảm đủ năng lượng trong giai đoạn bị bệnh.

3. Ăn trứng không làm tăng cholesterol như nhiều người vẫn nghĩ

Thưa BS, nhiều người lớn tuổi ngại ăn trứng vì lo làm tăng cholesterol máu. Quan niệm này có đúng không? Mỗi tuần nên ăn bao nhiêu quả là phù hợp?

BS.CK1 Lê Ngọc Quỳnh Thư trả lời: Quan niệm ăn trứng làm tăng cholesterol máu đã tồn tại từ rất lâu. Tuy nhiên, theo các nghiên cứu hiện nay và thông tin từ nhiều trường đại học y khoa uy tín, nhận định này không còn hoàn toàn chính xác.

Đúng là lòng đỏ trứng có chứa cholesterol, nhưng đồng thời cũng chứa lecithin - một hoạt chất giúp ức chế hấp thu cholesterol và hỗ trợ quá trình chuyển hóa cholesterol trong cơ thể.

Bên cạnh đó, khoảng 90% cholesterol trong cơ thể là do gan tự tổng hợp (cholesterol nội sinh), không phải từ thực phẩm. Tình trạng tăng cholesterol máu chủ yếu liên quan đến rối loạn chuyển hóa do chế độ ăn mất cân đối, thiếu chất xơ, kiêng tinh bột quá mức, ít vận động, căng thẳng, mất ngủ... hơn là do ăn trứng.

Vì vậy, ăn trứng không phải là nguyên nhân trực tiếp làm tăng cholesterol máu như nhiều người vẫn nghĩ.

Đối với người khỏe mạnh, không có bệnh nền, không mắc bệnh gan hoặc không có chỉ định phải hạn chế trứng, có thể ăn khoảng 1 quả mỗi ngày, tương đương 5-7 quả mỗi tuần.

Riêng những người đang trong giai đoạn hồi phục sau ốm, nếu ngán thịt, cá, bác sĩ có thể cân nhắc tăng lượng trứng trong khẩu phần để bổ sung nguồn đạm chất lượng cao.

4. Nước dừa tốt nhưng không nên uống quá nhiều mỗi ngày

Nước dừa được xem là thức uống tốt cho sức khỏe, nhưng có phải ai cũng có thể uống thoải mái và không cần giới hạn lượng mỗi ngày hay không, thưa BS?

BS.CK1 Lê Ngọc Quỳnh Thư trả lời: Nước dừa là thức uống tự nhiên tốt cho sức khỏe, nhưng không phải ai cũng có thể uống thoải mái mà không cần giới hạn.

Trong nước dừa không chỉ có nước mà còn chứa carbohydrate, một lượng chất béo và các chất điện giải như natri, kali. Vì vậy, so với nước lọc, nước dừa cung cấp nhiều năng lượng hơn.

Với người thừa cân, béo phì, nếu uống 3-4 trái dừa mỗi ngày sẽ vô tình làm tăng lượng năng lượng nạp vào cơ thể.

Ở những trường hợp tiêu chảy, mất nước hoặc mất nhiều điện giải, nước dừa có thể là lựa chọn phù hợp để bổ sung nước và điện giải. Ngoài nước dừa, có thể thay thế bằng các loại nước giàu điện giải tự nhiên khác như nước cam.

Tuy nhiên, uống quá nhiều nước dừa cũng có thể gây cảm giác khó chịu ở đường tiêu hóa và không mang lại thêm lợi ích cho sức khỏe.

Trong những ngày thời tiết nắng nóng, cơ thể mất nhiều mồ hôi và điện giải, có thể uống nước dừa để bù nước. Lượng khuyến nghị khoảng 1-2 trái mỗi ngày, không nên uống nhiều hơn.

5. Stress gây thèm ngọt không phải vì thiếu vitamin hay khoáng chất

Nhiều người cho rằng cảm giác thèm ngọt khi stress là do thiếu vitamin hoặc khoáng chất. Quan niệm này có đúng không, thưa BS?

BS.CK1 Lê Ngọc Quỳnh Thư trả lời: Nhiều người cho rằng cảm giác thèm ngọt khi căng thẳng là do cơ thể thiếu vitamin hoặc khoáng chất, nhưng thực tế không hẳn như vậy.

Não chỉ chiếm một phần rất nhỏ trọng lượng cơ thể nhưng lại tiêu thụ phần lớn glucose để hoạt động. Glucose có thể được cung cấp từ thức ăn hoặc được cơ thể tạo ra từ các nguồn dự trữ năng lượng khác.

Khi căng thẳng, não có xu hướng "đòi hỏi" nhiều đường hơn như một cơ chế tự thưởng, giúp tăng tiết dopamine để tạo cảm giác dễ chịu. Vì vậy, nhiều người sẽ thèm đồ ngọt. Một số người khác lại không thèm ngọt mà thèm các thực phẩm nhiều muối, nhiều chất béo như gà rán, đồ ăn cay hoặc thức ăn nhanh.

Thay vì lựa chọn trà sữa, nước ngọt có gas hay các loại đồ uống nhiều đường, nên ưu tiên trái cây ngọt, sữa ít đường hoặc sữa chua ít đường để vừa đáp ứng cảm giác thèm ngọt, vừa tốt hơn cho sức khỏe.

Quan trọng hơn, cần giải quyết nguyên nhân gây stress bằng cách sắp xếp công việc hợp lý, duy trì thời gian nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc và cân bằng nhịp sinh hoạt. Khi kiểm soát được căng thẳng, cảm giác thèm ngọt cũng sẽ giảm dần.

6. Không nên cắt bỏ hoàn toàn muối khỏi bữa ăn

Nhiều người vì lo ngại tăng huyết áp nên cắt giảm tối đa muối trong bữa ăn. Điều này có cần thiết và có thể ảnh hưởng đến sức khỏe hay không, thưa BS?

BS.CK1 Lê Ngọc Quỳnh Thư trả lời: Việc cắt giảm tối đa hoặc loại bỏ hoàn toàn muối khỏi chế độ ăn không có lợi cho sức khỏe. Natri vẫn là một chất điện giải thiết yếu, tham gia vào hoạt động của các kênh vận chuyển chất dinh dưỡng qua màng tế bào và nhiều chức năng quan trọng của cơ thể.

Ở những người ăn quá kiêng khem, đặc biệt là người lớn tuổi ăn uống kém, có thể xảy ra hạ natri máu. Tình trạng này có nhiều mức độ, nhưng khi hạ natri có ý nghĩa lâm sàng, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như lơ mơ, buồn ngủ, yếu tay chân, giảm vận động. Tương tự, người bị tiêu chảy cấp do mất nhiều nước và điện giải, trong đó có natri, cũng thường có cảm giác bủn rủn, tay chân rã rời, đi đứng không vững.

Vì vậy, natri vẫn cần được cung cấp đầy đủ, nhưng ở mức phù hợp. Theo khuyến nghị hiện nay, lượng muối nên dưới 5g/ngày.

Bên cạnh muối ăn, cần lưu ý nhiều loại gia vị khác như hạt nêm, bột ngọt, nước chấm... cũng chứa nhiều natri. Do đó, điều quan trọng không phải là kiêng tuyệt đối muối, mà là kiểm soát tổng lượng natri từ toàn bộ thực phẩm và gia vị trong khẩu phần, đồng thời hạn chế thực phẩm chế biến sẵn và thói quen

7. Ăn tiết canh không phải là cách bổ máu an toàn và hiệu quả

Quan niệm "ăn tiết canh để bổ máu" vẫn còn khá phổ biến. Theo bác sĩ, đây có phải là cách bổ sung dinh dưỡng đúng và an toàn không?

BS.CK1 Lê Ngọc Quỳnh Thư trả lời: Quan niệm "ăn tiết canh để bổ máu" là không đúng về mặt dinh dưỡng.

Để tủy xương sản xuất hồng cầu, cơ thể cần được cung cấp đầy đủ protein, sắt, kẽm, các vitamin, khoáng chất và năng lượng. Đây mới là những nguyên liệu cần thiết để tạo máu.

Tiết canh thực chất là hồng cầu của động vật. Khi vào cơ thể, các thành phần này vẫn phải được tiêu hóa, phân giải, hấp thu qua ruột rồi mới tham gia vào quá trình chuyển hóa như các loại thực phẩm khác. Vì vậy, ăn tiết canh không đồng nghĩa với việc bổ máu.

Để cải thiện tình trạng thiếu máu, cần xây dựng chế độ ăn đa dạng, bổ sung đủ sắt, cung cấp đầy đủ chất đạm, đồng thời bảo đảm năng lượng cho cơ thể. Với người suy dinh dưỡng, cần cải thiện cân nặng và có chế độ dinh dưỡng phù hợp, không nên cho rằng ăn tiết canh sẽ giúp bổ máu.

>>> Đọc thêm phần 1: Sự thật phía sau những thói quen nấu nướng, ăn uống quen thuộc