Thai kỳ là "cửa sổ vàng" quyết định chiều cao tương lai của trẻ

Hành trình phát triển chiều cao bắt đầu ngay từ trong tử cung

BS.CK2 Lê Thị Cẩm Giang - Phó Trưởng khoa Dinh dưỡng Tiết chế Bệnh viện Từ Dũ nhấn mạnh: "Cửa sổ" đầu tiên quyết định chiều cao tương lai không nằm ở tuổi học đường hay dậy thì như nhiều người vẫn nghĩ, mà chính là giai đoạn mang thai.

Theo bác sĩ, thai kỳ là thời điểm cơ thể người mẹ trải qua hàng loạt thay đổi về sinh lý, nội tiết và chuyển hóa để đáp ứng đồng thời nhu cầu của mẹ và thai nhi. Vì vậy, dinh dưỡng trong giai đoạn này không chỉ quyết định cân nặng, chiều dài khi sinh, nguy cơ sinh non hay tiền sản giật mà còn ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và tầm vóc của trẻ.

Một yếu tố quan trọng trong chăm sóc thai phụ là kiểm soát mức tăng cân phù hợp. Tăng cân quá ít có thể khiến thai nhi thiếu dinh dưỡng, trong khi tăng cân quá mức lại làm tăng nguy cơ đái tháo đường thai kỳ và nhiều biến chứng chuyển hóa khác. Do đó, việc theo dõi tốc độ tăng cân theo từng tuần, dựa trên tình trạng dinh dưỡng trước mang thai, giúp bác sĩ xây dựng kế hoạch tư vấn và can thiệp phù hợp cho từng sản phụ.

BS.CK2 Lê Thị Cẩm Giang cho biết, quá trình phát triển hệ xương của thai nhi diễn ra ngay từ những tuần đầu của thai kỳ. Trong tam cá nguyệt thứ nhất, các mầm chi và khuôn sụn nguyên phát đã hình thành; sang tam cá nguyệt thứ hai, xương phát triển nhanh về chiều dài và bước vào giai đoạn cốt hóa mạnh; đến ba tháng cuối thai kỳ, thai nhi tích lũy khoảng 80% lượng canxi cần thiết cho hệ xương.

Chính vì vậy, trẻ sinh non, đặc biệt trước tam cá nguyệt cuối, thường gặp bất lợi do chưa kịp tích lũy đầy đủ khoáng chất cần thiết cho sự phát triển của xương.

Một cơ chế quan trọng khác được chuyên gia nhấn mạnh là trục IGF-1. Khi người mẹ thiếu dinh dưỡng, nồng độ IGF-1 giảm, kéo theo sự suy giảm tăng trưởng của thai và ảnh hưởng đến chiều dài khi sinh. IGF-1 được xem là "cầu nối sinh học" giữa dinh dưỡng của mẹ và quá trình phát triển của thai nhi.

Bên cạnh đó, bánh nhau không chỉ đơn thuần là cơ quan vận chuyển dinh dưỡng và oxy từ mẹ sang con mà còn tham gia tổng hợp nhiều hormone, peptide và các chất thiết yếu cho thai kỳ. Nếu chức năng bánh nhau suy giảm, khả năng cung cấp dưỡng chất cho thai sẽ bị ảnh hưởng, làm tăng nguy cơ chậm tăng trưởng trong tử cung.

Dinh dưỡng thai kỳ là khoản đầu tư cho tầm vóc thế hệ tương lai

Theo BS.CK2 Lê Thị Cẩm Giang, nhiều nghiên cứu đã chứng minh, dinh dưỡng trong thai kỳ có thể tác động đến quá trình điều hòa biểu hiện gen (ngoại di truyền), ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển hệ xương của thai nhi. Nếu thai phải đối mặt với thiếu dinh dưỡng, thiếu oxy hoặc suy chức năng bánh nhau, cơ thể sẽ ưu tiên nuôi dưỡng não và các cơ quan sống còn, khiến chiều dài sơ sinh giảm - một chỉ dấu quan trọng dự báo nguy cơ thấp vóc trong tương lai.

Từ các bằng chứng khoa học, bác sĩ khuyến nghị việc chăm sóc dinh dưỡng thai kỳ cần được thực hiện toàn diện, không chỉ tập trung vào ba nhóm chất sinh năng lượng là bột đường, đạm và chất béo mà còn phải bảo đảm vitamin, khoáng chất và nước.

Thai phụ cũng cần hạn chế các yếu tố bất lợi như rượu bia, thuốc lá, khói thuốc lá thụ động, caffeine quá mức và các độc chất trong môi trường.

Trong thực hành lâm sàng, BS.CK2 Lê Thị Cẩm Giang cho rằng, điều quan trọng không chỉ là tư vấn đúng mà còn phải giúp thai phụ có thể áp dụng được vào cuộc sống hằng ngày. Một thực đơn hợp lý cần đa dạng thực phẩm, đủ các nhóm dưỡng chất, bổ sung đầy đủ sữa và chế phẩm từ sữa, tăng cường rau xanh, trái cây, đồng thời chia thành nhiều bữa nhỏ để phù hợp với nhu cầu của phụ nữ mang thai.

BS.CK2 Lê Thị Cẩm Giang nhấn mạnh thông điệp, "Chăm sóc dinh dưỡng cho mẹ hôm nay là đầu tư cho tầm vóc của ngày mai". Đồng thời, một lần nữa khẳng định,  hành trình phát triển chiều cao của trẻ bắt đầu ngay từ trong bụng mẹ. Mỗi bữa ăn đủ chất, mỗi lần theo dõi thai kỳ đúng cách hay mỗi can thiệp dinh dưỡng kịp thời đều góp phần tạo nền tảng cho sự phát triển hệ xương, sức khỏe và tầm vóc của trẻ trong tương lai. Chính vì vậy, đầu tư cho dinh dưỡng thai kỳ cũng chính là đầu tư cho chất lượng dân số của các thế hệ mai sau.

>>> Giải mã tiềm năng chiều cao: di truyền quyết định hay dinh dưỡng?