PGS Nguyễn Lân Hiếu cảnh báo 5 hiểu lầm về thấp tim

Trong buổi khám bệnh mới đây, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu gặp một trường hợp khiến ông không khỏi tiếc nuối. Người bệnh đã ngoài 30 tuổi, sống ngay tại Hà Nội, được chẩn đoán thấp tim từ nhỏ và tiêm penicillin chậm mỗi tháng một lần trong suốt cả chục năm tại một bệnh viện lớn.

Có thể do chưa từng được thăm khám chuyên khoa nên đến thời điểm này, người bệnh mới được siêu âm tim lần đầu. Kết quả cho thấy người bệnh mắc thông liên nhĩ, một bệnh tim bẩm sinh hoàn toàn không liên quan đến thấp tim.

Tối cùng ngày, khi nghe một đoạn thoại trong phim truyền hình nói về người mẹ không dám truyền máu cho con vì bản thân từng bị “khớp đớp tim”, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu nhận thấy vẫn còn nhiều hiểu lầm phổ biến về bệnh thấp tim cần được làm rõ.

1. Thấp tim không phải bệnh tim bẩm sinh

Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, quan niệm “thấp tim là bệnh tim bẩm sinh” là hoàn toàn không đúng.

Bản chất của thấp tim là biến chứng sau nhiễm liên cầu khuẩn tan huyết nhóm A, thường xuất phát từ viêm họng, viêm amidan hoặc viêm xoang. Vi khuẩn kích hoạt phản ứng miễn dịch khiến cơ thể “đánh nhầm” vào một số bộ phận như khớp, tim, hệ thần kinh và da.

Khi đó, tim bị tổn thương do phản ứng viêm và dính, chứ không phải trẻ sinh ra đã mắc bệnh. Van tim dễ bị tấn công nhất là van hai lá, sau đó đến van động mạch chủ. Van ba lá và van động mạch phổi hầu như không bị ảnh hưởng trực tiếp; tình trạng hở các van này thường là hậu quả của suy tim.

2. Hết đau khớp không có nghĩa là hết bệnh

Theo chuyên gia, “hết đau khớp là hết bệnh” là một trong những quan niệm sai lầm phổ biến nhất.

Đau khớp chỉ là biểu hiện cấp tính và thường tự hết sau vài tuần. Trong khi đó, tổn thương tim có thể diễn tiến âm thầm, dần gây hẹp hoặc hở van tim nhiều năm sau.

Vì vậy, việc triệu chứng đau khớp đã biến mất không đồng nghĩa tổn thương tim cũng đã chấm dứt.

3. Không phải trường hợp hở van tim nào cũng do thấp tim

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu cho rằng việc quy mọi trường hợp hở van tim được phát hiện tình cờ qua siêu âm cho thấp tim là không có cơ sở.

Trong bệnh thấp tim, các kháng thể chống lại liên cầu khuẩn sẽ tấn công van tim, gây viêm các tế bào và khiến các lá van dính lại, từ đó gây hẹp van trước. Theo thời gian, mép van cong lên mới dẫn đến hở van thứ phát.

Do đó, theo bác sĩ, trường hợp van tim không hẹp mà chỉ hở thì không nên vội kết luận nguyên nhân là do thấp tim.

4. Thấp tim không di truyền từ mẹ sang con

Quan niệm “thấp tim là bệnh di truyền” được PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu đánh giá là sai lầm có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hạnh phúc của nhiều gia đình.

Thực tế, có thể nhiều người trong cùng một gia đình mắc bệnh, nhưng nguyên nhân thường liên quan đến điều kiện vệ sinh, cùng tiếp xúc với liên cầu khuẩn hoặc không được thăm khám, phát hiện kịp thời.

Chuyên gia khẳng định thấp tim không di truyền từ mẹ sang con. Vì vậy, việc ngăn cản một cuộc hôn nhân chỉ vì mẹ của cô dâu từng mắc “khớp đớp tim” là hoàn toàn không có cơ sở khoa học.

5. Không nên tiêm penicillin kéo dài khi chưa đủ bằng chứng chẩn đoán

Một hiểu lầm khác là cho rằng thấp tim vẫn còn phổ biến trong cộng đồng nên cần tăng cường chương trình tiêm dự phòng thấp tim.

Theo PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, hiện nay bệnh thấp tim rất ít gặp ở trẻ em trong độ tuổi đi học. Đây cũng là xu hướng chung khi điều kiện kinh tế - xã hội và chăm sóc sức khỏe được cải thiện.

Chính vì vậy, quyết định cho một trẻ tiêm penicillin chậm mỗi tháng một lần cho đến tuổi trưởng thành cần được cân nhắc hết sức thận trọng. Việc chỉ định phải dựa trên đầy đủ bằng chứng chẩn đoán, tránh tư duy “đánh nhầm hơn bỏ sót”, dẫn đến những trường hợp phải “tiêm oan” suốt nhiều năm như người bệnh mắc thông liên nhĩ kể trên.

PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu nhấn mạnh, thấp tim đang dần trở thành một bệnh hiếm gặp. Càng ít gặp, bác sĩ càng cần thận trọng trong chẩn đoán, điều trị và theo dõi người bệnh.

Chuyên gia bày tỏ hy vọng, một ngày nào đó, thấp tim chỉ còn xuất hiện trong sách giáo khoa và chúng ta không còn gặp những trường hợp bệnh van tim do thấp.