Hotline 24/7
08983-08983

COPD dễ bị phát hiện muộn: Ho, khạc đờm buổi sáng và khó thở kéo dài cần được kiểm tra

Ho kéo dài, khạc đờm vào buổi sáng hoặc hụt hơi khi leo cầu thang là những biểu hiện nhiều người thường xem nhẹ, cho rằng do hút thuốc lâu năm hoặc tuổi tác. Tuy nhiên, đây có thể là dấu hiệu của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Theo ThS.BS Huỳnh Thị Thanh Phương, khả năng dự trữ lớn của phổi cùng những triệu chứng ban đầu không đặc hiệu khiến nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi chức năng hô hấp đã suy giảm đáng kể.

1. COPD gây tắc nghẽn luồng khí kéo dài do tổn thương đường thở và cấu trúc phổi

Hưởng ứng Ngày Thế giới Phòng chống COPD 2026 với thông điệp “Chẩn đoán và điều trị sớm để có cuộc sống tốt đẹp hơn”, chúng ta có dịp nhìn lại một thực tế: nhiều người đang sống chung với bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính mà không hề hay biết, chỉ đến khi khó thở ảnh hưởng đến sinh hoạt mới đi thăm khám.

Vậy COPD thực chất là bệnh gì, ảnh hưởng đến đường thở và chức năng phổi như thế nào?

ThS.BS Huỳnh Thị Thanh Phương - Khoa Nội Hô hấp, Bệnh viện Nhân dân Gia Định trả lời: Thực ra, ngay trong tên gọi của bệnh đã thể hiện phần nào bản chất của bệnh lý này. COPD là từ viết tắt trong tiếng Anh, còn tiếng Việt gọi là bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

Trong tên gọi này, chúng ta có thể chia thành ba cụm từ: “bệnh phổi”, “tắc nghẽn” và “mạn tính”. Khi phân tích từng cụm từ, chúng ta sẽ hiểu rõ hơn về bản chất của COPD.

Cụ thể, COPD là một bệnh lý hô hấp thường gặp, đặc trưng bởi tình trạng tắc nghẽn luồng khí kéo dài theo thời gian, do những tổn thương và thay đổi ở đường thở cũng như cấu trúc của phổi.

Để dễ hình dung, quý vị có thể tưởng tượng hệ hô hấp của chúng ta giống như một cái cây, có gốc, thân, các nhánh cây và những tán lá. Tương tự, hệ hô hấp cũng có các đường dẫn khí phân chia thành nhiều nhánh và những cấu trúc ở tận cùng.

Trong hình ảnh so sánh này, COPD là bệnh lý ảnh hưởng đến các nhánh cây và những tán lá, tương ứng với đường thở và cấu trúc phổi.

Ở người mắc COPD, đường thở có những thay đổi, tổn thương và các phế nang cũng có thể bị phá hủy. Chúng ta có thể hình dung phế nang giống như những tán lá trên cây.

2. COPD thường bị phát hiện muộn vì nhầm triệu chứng với tuổi tác hoặc thói quen hút thuốc

Vì sao bệnh thường được phát hiện muộn, và thông điệp của năm nay muốn nhấn mạnh điều gì về tầm quan trọng của việc chẩn đoán, điều trị sớm?

ThS.BS Huỳnh Thị Thanh Phương trả lời: Nếu quý vị có theo dõi những chương trình gần đây của AloBacsi, có lẽ sẽ nhớ đến chương trình đề cập diện tích 90 m² của hệ hô hấp.

Thực tế, phổi của chúng ta được tạo hóa ban tặng một khả năng dự trữ rất lớn. Nếu tính tổng diện tích bề mặt phế nang tham gia trao đổi khí, con số này có thể lên đến 70 - 90 m².

Với khả năng dự trữ lớn như vậy, khi những tổn thương ở phổi mới xuất hiện ở mức độ nhẹ, người bệnh có thể chưa có triệu chứng gì đặc biệt.

Bên cạnh đó, những triệu chứng ban đầu của COPD thường dễ bị nhầm lẫn với các vấn đề sức khỏe thông thường.

Chẳng hạn, một người có thói quen hút thuốc lá, khi xuất hiện triệu chứng ho thường nghĩ đơn giản rằng mình ho là do hút thuốc, chứ không nghĩ đến khả năng mắc bệnh phổi.

Hoặc ở người lớn tuổi, khả năng gắng sức bắt đầu suy giảm. Trước đây, họ có thể leo 3 tầng lầu mà không gặp khó khăn, nhưng hiện tại chỉ mới leo 1 tầng đã cảm thấy mệt và khó thở.

Tuy nhiên, thay vì nghĩ đến bệnh lý hô hấp, họ lại cho rằng đây là biểu hiện bình thường của tuổi tác, hoặc do đau lưng, đau gối khiến khả năng vận động giảm sút.

Chính vì những biểu hiện ban đầu khá âm thầm, cộng với khả năng dự trữ lớn của phổi, nhiều người thường xem nhẹ triệu chứng, cho rằng đó chỉ là những vấn đề thông thường hoặc do cảm lạnh.

Khi xuất hiện triệu chứng, người bệnh có thể đến nhà thuốc gần nhà để mua thuốc uống mà chưa đi thăm khám. Việc sử dụng thuốc đôi khi giúp các triệu chứng tạm thời thuyên giảm, khiến người bệnh nghĩ rằng tình trạng sức khỏe đã ổn định. Tuy nhiên, những đợt triệu chứng như vậy có thể tiếp tục lặp đi lặp lại.

Đến khi người bệnh xuất hiện tình trạng ho, khạc đờm hằng ngày, khả năng gắng sức và vận động suy giảm rõ rệt, chất lượng cuộc sống bị ảnh hưởng thì họ mới quyết định đi khám.

Lúc này, bệnh có thể đã tiến triển khá muộn và chức năng hô hấp của người bệnh đã bị ảnh hưởng đáng kể.

3. Khoảng 1/4 người mắc COPD không hút thuốc lá

Hút thuốc lá thường được xem là nguyên nhân hàng đầu gây COPD, nhưng thực tế có những người chưa từng hút thuốc vẫn mắc bệnh. COPD hình thành do những tổn thương nào ở đường thở và phổi?

ThS.BS Huỳnh Thị Thanh Phương trả lời: có những bệnh nhân hoàn toàn không hút thuốc lá nhưng khi kiểm tra chức năng phổi thì thấy có sự tắc nghẽn. Khoảng 1/4 bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính - COPD là không hút thuốc lá.

Thật ra bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là sự tương tác giữa cơ thể người đó và môi trường, bên cạnh đó có ảnh hưởng của gen. Thuốc lá là yếu tố nguy cơ, là nguyên nhân lớn nhất dẫn đến bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Ngoài thuốc lá còn có những loại khác khi hít phải cũng có thể gây bệnh như thuốc lào; ngay cả thuốc lá điện tử cũng có khả năng ảnh hưởng.

Bên cạnh thuốc lá, một nguyên nhân khác là chất đốt sinh khói. Nhất là ở Việt Nam, việc dùng khí đốt trong nấu ăn hằng ngày hiện vẫn còn diễn ra. Ngày xưa chuyện đó phổ biến hơn. Đến nay thì cuộc sống hiện đại đã có thiết bị điện hỗ trợ nấu ăn, nhưng trong sinh hoạt hằng ngày người Việt vẫn còn dùng chất đốt sinh khói. Ví dụ đơn giản, những tiệm cơm vẫn dùng than hoa để chế biến thức ăn.

Kế đến là yếu tố nghề nghiệp. Công nhân, người làm việc trong một số môi trường có thể bị ảnh hưởng trực tiếp đến phổi, ví dụ thợ hàn, thợ đá, công nhân trong nhà máy dệt.

Thứ ba là gen. Một số bệnh nhân có bệnh lý như thiếu chất alpha-1 antitrypsin, có thể bị bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính sớm.

Cuối cùng là những ảnh hưởng từ thời thơ ấu. Bệnh nhân sinh non, hoặc có nhiễm trùng dai dẳng lúc nhỏ, hoặc có nhiễm trùng nặng trước đó, cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng phổi và gây nên bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

4. Ô nhiễm môi trường ngày càng trầm trọng góp phần gây bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Ô nhiễm không khí đang là vấn đề nổi trội, và hệ hô hấp là một trong những cơ quan tiếp xúc đầu tiên với luồng không khí. Ô nhiễm không khí góp phần gây bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ra sao và chúng ta cần lưu ý điều gì?

ThS.BS Huỳnh Thị Thanh Phương trả lời: Về vấn đề môi trường, đó là một trong những yếu tố nguy cơ có thể gây nên bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Tình trạng ô nhiễm môi trường của chúng ta có vẻ càng ngày càng trở nên trầm trọng hơn, nên đó cũng là một trong những yếu tố góp phần nên bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ngày hôm nay.

5. Hiện tượng bẫy khí khiến người bệnh COPD hít vào dễ nhưng thở ra khó

Có người ho và khạc đờm mỗi sáng, có người leo một tầng cầu thang đã hụt hơi, nhưng lại cho rằng đó là biểu hiện bình thường của tuổi tác hoặc hút thuốc lâu năm. Những dấu hiệu nào gợi ý COPD ở giai đoạn sớm? Khi nào những biểu hiện này cần được kiểm tra thay vì tiếp tục tự điều trị bằng thuốc ho hoặc thuốc cảm?

ThS.BS Huỳnh Thị Thanh Phương trả lời: Xin phép giải thích sâu hơn một chút về sinh lý bệnh của người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, để quý vị khán giả hiểu rõ hơn vì sao người bệnh lại gặp phải những triệu chứng như vậy.

Cứ tưởng tượng đường thở của chúng ta giống như một cái ống nước, và cái ống nước đó được gắn vào một cái bong bóng. Khi người bệnh tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ như khói thuốc lá, chất đốt sinh khói, bụi mịn hoặc những chất trong môi trường làm việc gây ra, thì đường thở lúc đó sẽ bị viêm và tăng tiết chất nhầy trong đường ống đó.

Khi đó người bệnh hít vào thì rất dễ, nhưng khi thở ra thì lại có sự tắc nghẽn, do đường thở bị hẹp lại bởi tình trạng viêm và tình trạng lắng đọng của chất nhầy. Về lâu dài, những bong bóng sẽ giãn ra và gây nên hiện tượng mà trong y khoa gọi là bẫy khí: khí vào được và bị kẹt lại, không ra được. Đó gây nên triệu chứng thứ nhất của người bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính: khó thở.

Bên cạnh đó, khi đường thở bị viêm và tăng tiết chất nhầy sẽ sinh ra hai triệu chứng khác là ho và khạc đờm. Vì thế những người có khả năng mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính thông thường sẽ xuất hiện ho, khạc đờm nhất là vào buổi sáng, và khó thở dai dẳng.

6. Hen và COPD là hai bệnh hoàn toàn khác nhau

Nhiều người mắc hen phế quản từ thời thơ ấu lo lắng rằng bệnh sẽ dần tiến triển thành COPD khi trưởng thành. Thực tế, hen và COPD có phải là hai giai đoạn của cùng một bệnh không?

ThS.BS Huỳnh Thị Thanh Phương trả lời: Thật ra có rất nhiều bệnh nhân cứ nghĩ hen và COPD là hai bệnh giống nhau. Có những lần bác sĩ gặp bệnh nhân và hỏi “Ông bà có mắc bệnh hô hấp gì trước đây không?” thì đa phần một số bệnh nhân trả lời là “Tôi bị hen suyễn”.

Nhưng khi hỏi về triệu chứng, về yếu tố nguy cơ thì thấy không phải hen mà là bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính; coi lại hồ sơ giấy tờ của bệnh nhân thì các bác sĩ khác cũng chẩn đoán là bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hay gọi là COPD. Đây là hai bệnh hoàn toàn khác nhau.

Về hen, triệu chứng của bệnh nhân sẽ thay đổi theo thời gian: có lúc nặng hơn, có lúc giảm xuống hoặc như một người bình thường. Chức năng phổi của bệnh nhân cũng như vậy, có lúc tắc nghẽn nhưng có lúc phục hồi lại như trở về bình thường.

Còn đối với bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, giống như ban đầu đã chia sẻ cùng quý vị, đây là một tình trạng mạn tính. Thế nên ho, khạc đờm và khó thở của bệnh nhân sẽ dai dẳng và tích lũy theo thời gian.

Với một số người bệnh hen, nếu điều trị tốt, kiểm soát tốt thì sẽ trở về cuộc sống giống như bình thường, hoàn toàn không có chuyện gì xảy ra với những thuốc duy trì họ đã dùng. Tuy nhiên, với người bệnh hen lâu năm, hen nặng hoặc bệnh nhân không tuân thủ điều trị thì có thể xảy ra tình trạng tắc nghẽn dai dẳng, tắc nghẽn cố định. Một số người bệnh hen khác vẫn hút thuốc lá thì lúc đó có sự kết hợp giữa người bệnh hen và người COPD.

Nhưng tóm lại, hen và COPD là hai bệnh hoàn toàn khác nhau.

7. Hen không kiểm soát tốt gây tắc nghẽn cố định nhưng không chuyển thành COPD

Người có tiền sử hen lâu năm, đặc biệt khi bệnh kiểm soát không tốt, có nguy cơ xuất hiện tắc nghẽn đường thở dai dẳng hoặc mắc COPD cao hơn không? Làm thế nào để phân biệt hai bệnh và bảo vệ chức năng phổi về lâu dài?

ThS.BS Huỳnh Thị Thanh Phương trả lời: Như tôi đã chia sẻ, đối với những người mắc hen phế quản lâu năm, nếu bệnh không được điều trị và kiểm soát tốt, đường thở có thể xuất hiện tình trạng tái cấu trúc đường thở.

Quá trình này có thể dẫn đến tình trạng tắc nghẽn luồng khí cố định, đặc biệt khi người bệnh không được điều trị và quản lý ngoại trú hiệu quả.

Bên cạnh đó, nếu người bệnh hen có thêm những yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá hoặc thường xuyên làm việc trong môi trường có các yếu tố phơi nhiễm mà chúng ta đã đề cập, họ có thể đồng thời mắc COPD.

Tuy nhiên, cần phân biệt rõ rằng đây là tình trạng hen phế quản và COPD cùng tồn tại, chứ không phải bệnh hen chuyển thành COPD.

ThS.BS Huỳnh Thị Thanh Phương giải thích rõ nguyên nhân gây bệnh như khói thuốc lá, ô nhiễm môi trường, chất đốt sinh khối, đồng thời hướng dẫn cách nhận biết triệu chứng sớm và phân biệt COPD với hen suyễn

8. Ho, khạc đờm kéo dài kèm yếu tố nguy cơ cần đi khám để phát hiện sớm COPD

Thực tế, nhiều người có biểu hiện ho, khạc đờm kéo dài hoặc hụt hơi khi vận động nhưng vì triệu chứng chưa ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt nên vẫn chủ quan, chưa đi khám. Vậy, khi nào người dân nên đến bệnh viện để thăm khám và kiểm tra chức năng phổi, thưa BS?

ThS.BS Huỳnh Thị Thanh Phương trả lời: Như đã đề cập, thông điệp của Ngày COPD Thế giới năm nay là “Chẩn đoán và điều trị sớm để có cuộc sống tốt đẹp hơn”. Tuy nhiên, không phải tất cả những người khỏe mạnh đều cần đến bệnh viện để thăm khám và thực hiện xét nghiệm tầm soát COPD.

Để phát hiện và chẩn đoán sớm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, chúng ta cần chú ý đến những người có các triệu chứng hô hấp kéo dài, đặc biệt là khi đi kèm với yếu tố nguy cơ. Chẳng hạn, người thường xuyên ho, khạc đờm vào buổi sáng kéo dài dai dẳng hoặc có tình trạng khó thở kéo dài.

Bên cạnh những triệu chứng này, nếu người bệnh còn có các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá nhiều, hút thuốc lá lâu năm, làm việc trong môi trường thường xuyên tiếp xúc với các chất độc hại hoặc tiếp xúc với khói từ chất đốt sinh khối thì càng cần chú ý.

Những trường hợp có triệu chứng hô hấp kéo dài kèm theo yếu tố nguy cơ nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám.

Tại đây, bác sĩ sẽ khai thác bệnh sử, thăm khám và chỉ định những xét nghiệm phù hợp nhằm phát hiện, chẩn đoán sớm bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

>>> Đọc thêm Phần 2: COPD không thể chữa khỏi nhưng người bệnh vẫn có thể sống khỏe nếu điều trị đúng

Thông tin biên tập

Tác giả

Phương Linh (ghi) - AloBacsi.vn
Ngày đăng: 16:30, 19/11/2026Cập nhật: 16:45, 19/11/2026

Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi

Đối tác AloBacsi

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ

Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình

hoàn toàn MIỄN PHÍ

Khám bệnh online

X