Gỡ “nút thắt” đau vai, mở đường cho người bệnh tập phục hồi sau đột quỵ

Đau vai sau đột quỵ: di chứng phổ biến nhưng cản trở phục hồi

Theo ThS.BSNT Nguyễn Lê Xuân Trang - Phó Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp - Chỉ đạo tuyến, Bệnh viện 1A, mỗi năm thế giới ghi nhận hơn 12 triệu ca đột quỵ mới, riêng Việt Nam khoảng 200.000 ca, với tỷ lệ tàn tật sau đột quỵ còn rất cao. Trong số các di chứng vận động, đau vai sau đột quỵ là một tình trạng thường gặp, với tỷ lệ dao động từ 16-84% tùy nghiên cứu, đặc biệt phổ biến ở giai đoạn liệt mềm.

Đau vai không chỉ gây khó chịu cho người bệnh mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình phục hồi chức năng. Khi đau kéo dài, người bệnh giảm khả năng tập luyện, hạn chế phối hợp với kỹ thuật viên, kéo dài thời gian nằm viện và làm tăng nguy cơ phụ thuộc vào người chăm sóc.

Về mặt cơ chế, trong giai đoạn liệt mềm sau đột quỵ, sự suy giảm trương lực và sức cơ khiến các cấu trúc nâng đỡ khớp vai không còn giữ vững được đầu xương cánh tay trong ổ chảo. Hai nhóm cơ đóng vai trò then chốt trong ổn định khớp vai là cơ trên gai và cơ delta đều bị suy yếu. Hệ quả là tình trạng bán trật khớp vai, kéo căng bao khớp và dây chằng - nơi tập trung nhiều thụ thể cảm giác đau, dẫn đến đau vai kéo dài và có thể gây tổn thương không hồi phục nếu không can thiệp sớm.

Trên thế giới, phương pháp kích thích điện thần kinh cơ lên cơ trên gai và cơ delta đã được chứng minh có hiệu quả giảm đau vai sau đột quỵ. Tuy nhiên, phương pháp này vẫn tồn tại những hạn chế như kích ứng da, nguy cơ co cứng cơ khi sử dụng kéo dài và hiệu quả giảm đau không duy trì lâu sau khi ngưng điều trị.

Từ thực tế đó, nhóm nghiên cứu đặt vấn đề tìm kiếm một phương pháp can thiệp khác, có thể phối hợp với phục hồi chức năng hiện đại, giúp giảm đau hiệu quả hơn và duy trì ổn định khớp vai cho người bệnh sau đột quỵ.

Điện châm đúng huyệt: giảm đau, ổn định khớp vai trong giai đoạn liệt mềm

ThS.BSNT Nguyễn Lê Xuân Trang cho biết, dựa trên y văn và các học thuyết của y học cổ truyền, nhóm nghiên cứu lựa chọn các cặp huyệt Bỉnh phong - Kiên ngung (tác động lên cơ trên gai) và Kiên liêu - Tý nhu (tác động lên cơ delta) để thực hiện điện châm cho bệnh nhân đau vai sau đột quỵ giai đoạn liệt mềm.

Về mặt sinh lý, điện châm giúp giảm đau thông qua nhiều cơ chế: kích thích tiết morphin nội sinh, tác động lên cơ chế kiểm soát cổng cảm giác đau và cải thiện tuần hoàn tại chỗ, từ đó hạn chế tình trạng thiếu máu cục bộ ở gân cơ và bao khớp. Đồng thời, việc tác động trực tiếp lên các nhóm cơ giữ vai giúp cải thiện sự ổn định của khớp vai, giảm tình trạng bán trật - nguyên nhân cốt lõi gây đau trong giai đoạn liệt mềm.

Nghiên cứu được thiết kế theo mô hình can thiệp ngẫu nhiên có nhóm chứng, thực hiện tại Bệnh viện 1A và Bệnh viện Y học cổ truyền TPHCM. Bệnh nhân được chia làm hai nhóm: nhóm chứng điện châm các huyệt A thị (châm tại điểm đau nhất) và nhóm can thiệp điện châm theo các cặp huyệt cố định nói trên. Cả hai nhóm đều được tập phục hồi chức năng, nhưng không thực hiện các động tác có nguy cơ làm nặng thêm đau vai như tập ròng rọc.

Kết quả cho thấy, ở cả hai nhóm, mức độ đau vai đều giảm dần theo thời gian điều trị. Tuy nhiên, ở nhóm can thiệp, mức giảm đau rõ rệt hơn, sâu hơn và duy trì tốt hơn sau 20 và 30 ngày điều trị. Sự khác biệt về mức độ giảm đau và tỷ lệ bệnh nhân đạt mức đáp ứng khá - tốt giữa hai nhóm có ý nghĩa thống kê.

Đáng chú ý, trong khi nhóm điện châm A thị huyệt cho thấy hiệu quả giảm đau có xu hướng chững lại sau khoảng 20 ngày, thì nhóm điện châm theo cặp huyệt vẫn tiếp tục cải thiện, cho thấy tác dụng ổn định khớp vai và duy trì hiệu quả giảm đau tốt hơn.

Trong suốt quá trình nghiên cứu, không ghi nhận tai biến hay biến chứng nghiêm trọng nào liên quan đến phương pháp điện châm. Kết quả nghiên cứu đã được công bố trên tạp chí y học của TPHCM, cho thấy tính an toàn và khả năng ứng dụng thực tế của phương pháp.

Theo ThS.BSNT Nguyễn Lê Xuân Trang, điện châm các huyệt Bỉnh phong, Kiên ngung, Kiên liêu và Tý nhu có thể được xem là một lựa chọn hỗ trợ hiệu quả trong điều trị đau vai sau đột quỵ giai đoạn liệt mềm, đặc biệt khi được triển khai sớm và phối hợp chặt chẽ giữa y học hiện đại và y học cổ truyền. Việc kiểm soát tốt cơn đau không chỉ giúp người bệnh dễ chịu hơn, mà còn mở ra “cửa sổ” quan trọng để phục hồi vận động và giảm nguy cơ tàn tật kéo dài sau đột quỵ.

>>> Sau đột quỵ, người bệnh sống thế nào?

>>> "24 giờ không phải là cửa sổ cuối cùng trong điều trị đột quỵ"

>>> Tích hợp y học cổ truyền trong phục hồi đột quỵ tại Bệnh viện 1A

>>> Phục hồi chức năng đa chuyên ngành: Từ yêu cầu quản lý đến nền tảng pháp lý

>>> Sau đột quỵ, làm sao để người bệnh không chỉ “đi được” mà còn đi vững?

>>> Ứng dụng công nghệ thực tế ảo “đánh thức” đôi tay sau đột quỵ

>>> 3 tháng đầu sau đột quỵ cực kỳ mong manh, bệnh nhân dễ trầm cảm nhất

>>> Vì sao tất cả bệnh nhân đột quỵ cấp phải tầm soát chức năng nuốt trong vòng 4 giờ sau khi nhập viện?

>>> Mô hình quản lý bệnh nhân đột quỵ có rối loạn nuốt ở Bệnh viện 1A: Thực tiễn và hiệu quả

>>> Khuyến cáo sàng lọc nguy cơ suy dinh dưỡng cho tất cả bệnh nhân đột quỵ trong 48 giờ đầu sau khi nhập viện

>>> Lượng giá mất ngôn ngữ: Chưa có bộ công cụ chính thức cho người Việt

>>> Phục hồi chức năng đột quỵ cần cả “hệ sinh thái”, không phải nỗ lực đơn lẻ

>>> Kỹ thuật  “đánh thức” não bộ để học lại sau đột quỵ