Cúm mùa ở người cao tuổi làm tăng nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ

Cúm mùa làm tăng mạnh biến cố tim mạch ở người cao tuổi

PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tân - Ủy viên ban chấp hành Hội Lão khoa TPHCM, Trưởng khoa Tim mạch cấp cứu và can thiệp, Bệnh viện Thống Nhất cho biết, trong bối cảnh già hóa dân số nhanh chóng, cúm mùa đang trở thành gánh nặng đáng kể đối với người cao tuổi, đặc biệt ở nhóm có bệnh lý tim mạch.

Hiện nay, toàn cầu có khoảng 2 tỷ người từ 60 tuổi trở lên, chiếm 22% dân số. Tại Việt Nam, số người cao tuổi khoảng 16 triệu, trong đó 95% có bệnh lý nền. Đây là nhóm dễ bị tổn thương khi mắc cúm, với tỷ lệ nhập viện do biến cố liên quan lên đến 50-70%.

Đáng chú ý, cúm không chỉ gây nhiễm trùng mà còn làm gia tăng rõ rệt các biến cố tim mạch. Theo chuyên gia, nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng từ 3-5 lần, đột quỵ tăng 20-3 lần sau khi mắc cúm. Đặc biệt, trong 2 tuần đầu sau nhiễm cúm, nguy cơ nhồi máu cơ tim có thể tăng tới 6-10 lần và đột quỵ tăng 3-10 lần. Ngoài ra, nguy cơ nhập viện do suy tim cũng tăng khoảng 24%.

Cơ chế của tình trạng này được giải thích qua hai con đường. Thứ nhất, phản ứng viêm và kích hoạt hệ miễn dịch do nhiễm cúm làm thay đổi cấu trúc mảng xơ vữa, khiến chúng dễ vỡ và gây tắc mạch. Thứ hai, virus cúm có thể gây tổn thương trực tiếp tế bào cơ tim, dẫn đến viêm cơ tim và làm nặng thêm tình trạng tim mạch sẵn có.

Từ đó, các tổ chức quốc tế như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đều khuyến cáo tiêm vắc xin cúm hàng năm cho nhóm nguy cơ cao, đặc biệt là người cao tuổi, người có bệnh mạn tính và cả nhân viên y tế.

Vắc xin cúm giúp giảm tử vong và nên được xem là một phần điều trị chuẩn

Không chỉ dừng lại ở phòng ngừa nhiễm trùng, nhiều nghiên cứu cho thấy vắc xin cúm có tác động rõ rệt trong giảm biến cố tim mạch. PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tân dẫn chứng nghiên cứu IAMI trên hơn 2.500 bệnh nhân sau nhồi máu cơ tim tại 8 quốc gia cho thấy, tiêm vắc xin cúm giúp giảm 28% biến cố tim mạch nặng và giảm tới 41% nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân.

Đáng chú ý, hiệu quả này đạt được trên nền điều trị tối ưu với các thuốc tim mạch như Aspirin, statin hay thuốc kháng kết tập tiểu cầu. Điều này cho thấy vắc xin cúm mang lại lợi ích bổ sung đáng kể, thậm chí vượt trội so với một số nhóm thuốc trong giảm tử vong.

Các nghiên cứu khác như PACT-HF trên bệnh nhân suy tim cũng ghi nhận tiêm vắc xin cúm giúp giảm 17% nguy cơ tử vong hoặc tái nhập viện. Phân tích gộp trên hơn 9.000 bệnh nhân cao tuổi cho thấy vắc xin cúm giúp giảm 34% biến cố tim mạch nặng.

Dữ liệu tại Việt Nam năm 2025 trên gần 600 bệnh nhân tim mạch cũng cho kết quả tương tự: nhóm được tiêm vắc xin cúm trước xuất viện có tỷ lệ tái nhập viện và tử vong thấp hơn.

Một điểm đáng lưu ý là hiệu quả của vắc xin cúm liều cao ở người cao tuổi. Do hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi, đáp ứng với vắc xin liều chuẩn có thể không tối ưu. Các nghiên cứu quy mô lớn cho thấy vắc xin cúm liều cao giúp tạo đáp ứng miễn dịch tốt hơn, đồng thời giảm đáng kể các kết cục nghiêm trọng như nhập viện do viêm phổi, suy tim và tử vong.

Cụ thể, nghiên cứu FLUIDITY-HD trên hơn 30.000 bệnh nhân cho thấy vắc xin liều cao giúp giảm 21% nhập viện do suy tim so với liều chuẩn, và hiệu quả này nhất quán trên nhiều nhóm bệnh nhân, bao gồm người có tiền sử nhồi máu cơ tim hoặc suy tim.

Từ các bằng chứng này, nhiều hiệp hội tim mạch trên thế giới và tại Việt Nam đã đồng thuận đưa tiêm vắc xin cúm vào như một trụ cột trong chăm sóc toàn diện bệnh nhân tim mạch, đặc biệt ở người cao tuổi. Vắc xin không chỉ giúp phòng nhiễm cúm mà còn góp phần giảm biến cố tim mạch và tử vong.

PGS.TS.BS Nguyễn Văn Tân nhấn mạnh, trong bối cảnh già hóa dân số và gánh nặng bệnh tim mạch gia tăng, việc chủ động tiêm vắc xin cúm, đặc biệt là vắc xin liều cao, cần được xem như một phần của chiến lược điều trị chuẩn, thay vì chỉ là biện pháp dự phòng đơn thuần.

>>> Sốt xuất huyết ở người cao tuổi dễ bị bỏ sót và trở nặng vì triệu chứng không điển hình

>>> Suy thận mạn khiến loãng xương ở người già nguy hiểm hơn

>>> Người cao tuổi dễ tăng biến chứng nếu chỉ điều trị bệnh mà bỏ qua dự trữ sức khỏe

>>> Viêm mạn tính kéo dài khiến lão hóa nhanh, bệnh mạn tính khó kiểm soát

>>> Người cao tuổi thiếu đạm dễ suy kiệt, kể cả khi mắc bệnh thận mạn

>>> Miễn dịch suy yếu khiến người cao tuổi dễ nhiễm trùng tái phát

>>> Nhiều bệnh nhân tim mạch vẫn sống kém chất lượng dù đã can thiệp mạch vành

>>> Trào ngược dạ dày ở người cao tuổi dễ bị bỏ sót vì triệu chứng quá mơ hồ

>>> Người cao tuổi dễ chóng mặt vì hệ giữ thăng bằng bị lão hóa