Người cao tuổi dễ tăng biến chứng nếu chỉ điều trị bệnh mà bỏ qua dự trữ sức khỏe

Nguy cơ biến cố tăng gấp 18 lần khi kết hợp đa bệnh, suy yếu, rối loạn nhận thức và suy dinh dưỡng

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Văn Trí, hiện nay việc khám sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi chủ yếu nhằm phát hiện các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường. Tuy nhiên, phát hiện bệnh chỉ là một phần rất nhỏ trong chăm sóc người cao tuổi, “không đến 1/4 những gì cần làm”.

Trên thực tế, người cao tuổi không chỉ đối mặt với bệnh lý mà còn chịu tác động đồng thời của nhiều yếu tố khác như suy yếu thể chất, rối loạn nhận thức và suy dinh dưỡng. Đây là những hội chứng lão khoa phổ biến nhưng thường bị bỏ sót trong thực hành.

Dựa trên tổng hợp y văn giai đoạn 2021-2025, chuyên gia cho biết, nguy cơ biến cố ở người cao tuổi liên quan chặt chẽ đến 4 yếu tố chính: đa bệnh lý, suy yếu, rối loạn nhận thức và suy dinh dưỡng. Trong đó, rối loạn nhận thức và suy yếu thậm chí có ảnh hưởng lớn hơn việc chỉ phát hiện bệnh.

Đáng chú ý, khi các yếu tố này kết hợp với nhau, nguy cơ biến cố tăng theo cấp số nhân: Kết hợp 2 yếu tố, nguy cơ tăng hơn 4 lần; kết hợp 3 yếu tố, tăng trên 8 lần; đặc biệt, nếu kết hợp đủ 4 yếu tố, nguy cơ tăng trên 18 lần. “Điều này cho thấy nếu chỉ tập trung vào bệnh lý mà bỏ qua các hội chứng lão khoa, việc điều trị sẽ “lệch pha” và không đạt hiệu quả như kỳ vọng”, PGS.TS.BS Nguyễn Văn Trí cho biết.

Từ thực tế đó, nhóm nghiên cứu đã đề xuất mô hình đánh giá “dự trữ sức khỏe” dựa trên 4 yếu tố này, với thang điểm đơn giản từ 0-12, chia thành 3 mức: tốt, trung bình và kém. Mục tiêu là xây dựng một công cụ ngắn gọn, dễ áp dụng trong thực tế, thay vì những mô hình đánh giá toàn diện nhưng khó triển khai.

Kết quả bước đầu trên hơn 1.100 bệnh nhân tại nhiều trung tâm cho thấy, khi tích hợp cả 4 yếu tố, khả năng dự đoán biến cố lâm sàng cao hơn rõ rệt so với đánh giá từng yếu tố riêng lẻ. Đặc biệt, dự trữ sức khỏe là yếu tố tiên lượng độc lập, vượt lên trên cả tuổi tác hay mức độ nặng của bệnh cấp tính.

Một phát hiện đáng chú ý là tuổi không có ý nghĩa thống kê độc lập trong dự đoán biến cố. Điều này cho thấy không thể đánh giá sức khỏe người cao tuổi chỉ dựa vào tuổi tác. Một người 80 tuổi vẫn có thể có dự trữ sức khỏe tốt nếu chức năng được duy trì tốt.

Dự trữ sức khỏe kém làm tăng rõ nguy cơ tử vong và tái nhập viện chỉ sau 70 ngày

PGS.TS.BS Nguyễn Văn Trí nhấn mạnh, dự trữ sức khỏe càng thấp thì nguy cơ tử vong và tái nhập viện càng cao, ngay cả trong thời gian theo dõi ngắn. Chỉ sau 70 ngày theo dõi, nhóm có dự trữ sức khỏe kém đã ghi nhận tỷ lệ tử vong và tái nhập viện cao hơn rõ rệt so với nhóm còn tốt.

Điều này đặt ra yêu cầu phải đánh giá dự trữ sức khỏe ngay từ đầu, trước khi quyết định điều trị. Việc chỉ tập trung vào chẩn đoán bệnh mà không xem xét nền tảng sức khỏe sẽ khiến can thiệp không phù hợp, thậm chí làm tăng nguy cơ biến chứng.

Theo đó, công cụ đánh giá dự trữ sức khỏe có thể được ứng dụng trong sàng lọc nhanh trước nhập viện, giúp phân tầng nguy cơ và lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp hơn cho từng bệnh nhân.

Từ góc nhìn thực hành, vị chuyên gia đề xuất 4 trụ cột trong chăm sóc người cao tuổi:

Một là, kiểm soát bệnh lý nền, bao gồm sử dụng các liệu pháp phù hợp như thuốc điều trị chuyển hóa tim - thận khi có chỉ định

Hai là, duy trì chức năng, đặc biệt chú trọng vận động và phòng ngừa té ngã - yếu tố có thể làm thay đổi hoàn toàn tiên lượng

Ba là, bảo vệ nhận thức và dinh dưỡng, nhằm duy trì khả năng độc lập

Bốn là, hỗ trợ toàn diện, giúp người cao tuổi sống khỏe, sống vui trong cộng đồng

Bên cạnh đó, một số hướng can thiệp đang được quan tâm như hỗ trợ chức năng nhận thức, với một số thuốc đã có bằng chứng bước đầu, hoặc các liệu pháp tác động lên trục tim - thận - chuyển hóa.

PGS.TS.BS Nguyễn Văn Trí cũng lưu ý, trong nhiều trường hợp, mục tiêu điều trị không phải là giải quyết triệt để nguyên nhân mà là duy trì chức năng và chất lượng sống. Đây là điểm khác biệt quan trọng trong điều trị người cao tuổi so với người trẻ.

Từ những dữ liệu nghiên cứu bước đầu, khái niệm “dự trữ sức khỏe” hay “năng lực nội tại” đang dần trở thành trung tâm trong chăm sóc người cao tuổi. Việc chuyển từ điều trị theo bệnh sang đánh giá và bảo tồn nền tảng sức khỏe không chỉ giúp tiên lượng chính xác hơn mà còn mở ra hướng tiếp cận cá thể hóa, phù hợp với bối cảnh già hóa dân số hiện nay.