Người cao tuổi dễ chóng mặt vì hệ giữ thăng bằng bị lão hóa

Chóng mặt ở người cao tuổi dễ bỏ sót, dễ té ngã

Chia sẻ tại Hội nghị Khoa học Thường niên Hội Lão khoa TPHCM 2026, BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga - Trưởng khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Thống Nhất cho biết, chóng mặt là vấn đề rất thường gặp ở người cao tuổi, với tỷ lệ mắc tăng theo tuổi: khoảng 20-30% ở người trên 65 tuổi và có thể lên đến 50% ở nhóm trên 85 tuổi, gặp nhiều hơn ở nữ.

Dù không phải lúc nào cũng nguy hiểm đến tính mạng, chóng mặt lại là yếu tố làm gia tăng nguy cơ té ngã - nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tử vong do tai nạn ở người lớn tuổi. Ước tính có khoảng 25% trường hợp té ngã ở người trên 65 tuổi liên quan đến triệu chứng này. Ngoài ra, cảm giác chóng mặt kéo dài còn khiến người bệnh sợ vận động, hạn chế đi lại, từ đó làm suy giảm thể lực và chất lượng sống.

Một khó khăn lớn trong thực hành là việc xác định nguyên nhân. Theo khảo sát, chỉ khoảng một nửa số trường hợp có thể chẩn đoán rõ ràng, trong khi phần còn lại không tìm được nguyên nhân cụ thể hoặc có nhiều yếu tố phối hợp. Nguyên nhân là do biểu hiện chóng mặt rất đa dạng, từ cảm giác xoay tròn điển hình đến lâng lâng, mất thăng bằng, choáng váng hay gần ngất, liên quan đến nhiều bệnh lý khác nhau như thần kinh, tim mạch, cơ xương khớp hoặc yếu tố tâm lý.

Theo BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga, việc giữ thăng bằng của cơ thể phụ thuộc vào sự phối hợp của nhiều hệ thống như thị giác, tiền đình và cảm giác sâu. Vì vậy, tổn thương ở bất kỳ thành phần nào hoặc sự suy giảm đồng thời nhiều hệ thống đều có thể gây chóng mặt. Ở người cao tuổi, nhiều trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể mà liên quan đến sự suy giảm đa cơ quan do lão hóa, được gọi là “lão hóa tiền đình”, phản ánh sự mất dần khả năng bù trừ của hệ thống giữ thăng bằng.

Lão hóa tiền đình làm giảm ổn định tư thế, gây chóng mặt mạn tính

BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga nhấn mạnh, lão hóa không chỉ ảnh hưởng riêng lẻ mà làm suy giảm đồng thời nhiều thành phần của hệ thống giữ thăng bằng như thị giác, tiền đình, cảm giác và thần kinh trung ương. Khi chỉ một hệ bị ảnh hưởng, cơ thể còn khả năng bù trừ. Nhưng nếu từ hai hệ trở lên suy giảm, cơ chế bù trừ sẽ mất đi, dẫn đến chóng mặt kéo dài.

Điểm đặc trưng ở người cao tuổi là không còn chóng mặt xoay tròn rõ rệt mà chủ yếu là cảm giác chông chênh, mất vững. Nguyên nhân là do giảm phản xạ tiền đình tủy sống, làm mất ổn định tư thế và tăng nguy cơ té ngã, trong khi phản xạ tiền đình mắt vẫn còn tương đối bảo tồn.

Ngoài lão hóa, nhiều yếu tố như bệnh tim mạch, thuốc, bệnh cơ xương khớp hay tâm lý sợ té ngã cũng góp phần duy trì tình trạng chóng mặt, đồng thời làm giảm hiệu quả phục hồi chức năng.

Về điều trị, chuyên gia nhấn mạnh cần tiếp cận đa mô thức thay vì chỉ dùng thuốc đơn thuần. Trọng tâm là phục hồi chức năng tiền đình để tăng cường khả năng bù trừ, kết hợp kiểm soát bệnh nền, điều chỉnh thuốc và phòng ngừa té ngã thông qua cải thiện môi trường sống.

Trong điều trị triệu chứng, cần phân biệt rõ giai đoạn. Thuốc ức chế tiền đình chỉ nên dùng ngắn hạn trong giai đoạn cấp. Ở giai đoạn mạn, cần ưu tiên các thuốc hỗ trợ phục hồi chức năng tiền đình như betahistine nhằm thúc đẩy bù trừ và cải thiện triệu chứng.

Theo BS.CK2 Nguyễn Thị Phương Nga, chóng mặt ở người cao tuổi không phải là một triệu chứng đơn lẻ mà là hệ quả của lão hóa đa cơ quan, do đó cần điều trị toàn diện để giảm té ngã và cải thiện chất lượng sống.

>>> Sốt xuất huyết ở người cao tuổi dễ bị bỏ sót và trở nặng vì triệu chứng không điển hình

>>> Suy thận mạn khiến loãng xương ở người già nguy hiểm hơn

>>> Người cao tuổi dễ tăng biến chứng nếu chỉ điều trị bệnh mà bỏ qua dự trữ sức khỏe

>>> Viêm mạn tính kéo dài khiến lão hóa nhanh, bệnh mạn tính khó kiểm soát

>>> Người cao tuổi thiếu đạm dễ suy kiệt, kể cả khi mắc bệnh thận mạn

>>> Miễn dịch suy yếu khiến người cao tuổi dễ nhiễm trùng tái phát

>>> Nhiều bệnh nhân tim mạch vẫn sống kém chất lượng dù đã can thiệp mạch vành

>>> Trào ngược dạ dày ở người cao tuổi dễ bị bỏ sót vì triệu chứng quá mơ hồ