Ai cần tầm soát đái tháo đường sớm để tránh biến chứng?

Theo các chuyên gia, hiểu rõ yếu tố nguy cơ và chủ động tầm soát sớm là chìa khóa quan trọng để phòng ngừa, phát hiện kịp thời và kiểm soát hiệu quả bệnh đái tháo đường.

Đái tháo đường là gì?

Đái tháo đường là tình trạng tăng glucose máu mạn tính do cơ thể thiếu insulin tuyệt đối hoặc tương đối, hoặc do insulin không còn phát huy hiệu quả tại các mô đích. Nếu không được kiểm soát tốt, bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như bệnh tim mạch, suy thận, tổn thương mắt, thần kinh và tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Những yếu tố nguy cơ cần đặc biệt lưu ý

Một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu của đái tháo đường là thừa cân - béo phì, đặc biệt là béo bụng. Theo tiêu chuẩn châu Á, chỉ số BMI từ 23 kg/m² trở lên hoặc vòng eo tăng (nam ≥ 90 cm, nữ ≥ 80 cm) cho thấy nguy cơ rối loạn chuyển hóa cao. Mỡ nội tạng tích tụ nhiều sẽ làm giảm tác dụng của insulin, dẫn đến tình trạng đề kháng insulin - cơ chế nền tảng của đái tháo đường type 2.

Lối sống ít vận động cũng là yếu tố nguy cơ phổ biến nhưng thường bị xem nhẹ. Ngồi nhiều, ít đi lại, không duy trì thói quen vận động khiến cơ thể giảm khả năng sử dụng glucose, từ đó làm tăng đường huyết và nguy cơ mắc bệnh.

Bên cạnh đó, yếu tố gia đình và di truyền đóng vai trò quan trọng. Người có bố, mẹ hoặc anh chị em ruột mắc đái tháo đường sẽ có nguy cơ cao hơn, đặc biệt khi kết hợp với chế độ ăn uống và sinh hoạt không lành mạnh.

Tuổi tác cũng là một yếu tố cần lưu ý. Nguy cơ đái tháo đường tăng dần từ sau 35-40 tuổi, khi chức năng chuyển hóa glucose và khả năng đáp ứng insulin của cơ thể suy giảm theo thời gian.

Ngoài ra, những người mắc tăng huyết áp hoặc rối loạn mỡ máu thường nằm trong nhóm hội chứng chuyển hóa - tình trạng làm gia tăng nguy cơ đái tháo đường và biến chứng tim mạch. Huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên, kèm tăng cholesterol hoặc triglycerid là những dấu hiệu cảnh báo cần theo dõi sát.

Ở phụ nữ, tiền sử đái tháo đường thai kỳ hoặc sinh con nặng từ 4 kg trở lên là yếu tố nguy cơ quan trọng. Nhóm này có khả năng tiến triển thành đái tháo đường type 2 sau sinh nếu không được tầm soát và can thiệp sớm.

Chế độ ăn uống không hợp lý - nhiều đường, tinh bột tinh chế, thực phẩm giàu chất béo bão hòa, đồ ăn nhanh và thiếu rau xanh, chất xơ - góp phần làm tăng cân và rối loạn chuyển hóa glucose. Song song đó, căng thẳng kéo dài và rối loạn giấc ngủ cũng ảnh hưởng đến hệ nội tiết, làm mất cân bằng kiểm soát đường huyết.

Ai nên đi tầm soát đái tháo đường?

Bạn nên chủ động kiểm tra đường huyết nếu có ít nhất một yếu tố nguy cơ kể trên, hoặc xuất hiện các biểu hiện nghi ngờ như khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi kéo dài, sụt cân không rõ nguyên nhân. Người trong độ tuổi trung niên, cao tuổi và phụ nữ có tiền sử đái tháo đường thai kỳ càng cần tầm soát định kỳ.

Tầm soát sớm - chìa khóa phòng ngừa biến chứng

Việc tầm soát và phát hiện sớm đái tháo đường giúp can thiệp kịp thời ngay từ giai đoạn tiền đái tháo đường, qua đó giảm nguy cơ biến chứng tim mạch, thận, mắt và thần kinh, đồng thời nâng cao hiệu quả điều trị và chất lượng cuộc sống về lâu dài.

Đái tháo đường không xuất hiện đột ngột, mà là kết quả của một quá trình tích lũy rối loạn chuyển hóa kéo dài. Vì vậy, chủ động tầm soát sớm chính là bước đầu tiên để bảo vệ sức khỏe của mỗi người.