Bụi than âm thầm phá hủy phổi người lao động

Đối với những người lao động thường xuyên làm việc trong môi trường nhiều bụi than, sức khỏe hô hấp có thể đang đối mặt với một mối nguy nghiêm trọng nhưng dễ bị bỏ qua: bệnh bụi phổi than. Đây là bệnh nghề nghiệp xảy ra khi bụi than tích tụ trong phổi qua nhiều năm, thường gặp ở người làm việc trong các lĩnh vực như khai thác mỏ than, khai thác than chì, sử dụng than trong lò đúc, lò luyện kim hoặc các môi trường sản xuất có nồng độ bụi cao.

Theo bác sĩ Bệnh viện Phổi Trung ương, bệnh bụi phổi than không xuất hiện đột ngột mà tiến triển âm thầm theo thời gian. Khi hít phải bụi than kéo dài, các hạt bụi nhỏ sẽ lắng đọng trong phổi. Cơ thể phản ứng bằng cách huy động các tế bào miễn dịch để “dọn dẹp” bụi, nhưng quá trình này đồng thời gây viêm và tổn thương mô phổi. Lâu dần, phổi bị xơ hóa, chức năng hô hấp suy giảm và khả năng hồi phục ngày càng kém.

Người mắc bệnh bụi phổi than thường có các triệu chứng như ho kéo dài, ho nhiều đờm, khạc đờm màu đen, tức ngực và khó thở, đặc biệt khi gắng sức. Ở giai đoạn sớm, các biểu hiện có thể còn nhẹ, dễ nhầm với viêm phế quản mạn tính hoặc các bệnh hô hấp thông thường. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể khó thở thường xuyên, giảm khả năng lao động, thậm chí phải hỗ trợ thở trong sinh hoạt hằng ngày.

Môi trường khai thác than với nồng độ bụi cao là yếu tố nguy cơ hàng đầu gây bệnh bụi phổi than ở người lao động.

Điều đáng lo ngại là bệnh càng nặng thì khả năng hồi phục càng thấp. Tổn thương phổi do xơ hóa hầu như không thể đảo ngược, khiến chất lượng sống của người bệnh suy giảm rõ rệt nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời.

Theo các chuyên gia, sàng lọc định kỳ đóng vai trò quan trọng trong phát hiện sớm bệnh bụi phổi than. Những người có nguy cơ cao nên được theo dõi bằng chụp X-quang phổi và kiểm tra chức năng hô hấp để nhận diện sớm các dấu hiệu tổn thương phổi, ngay cả khi chưa có triệu chứng rõ ràng.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định rửa phổi nhằm làm sạch một phần lượng bụi than tích tụ trong phổi. Phương pháp này giúp loại bỏ bụi và các đại thực bào “ăn bụi”, từ đó giảm triệu chứng, cải thiện chức năng hô hấp và làm chậm quá trình tiến triển của bệnh. Tuy nhiên, rửa phổi không thể thay thế hoàn toàn các biện pháp phòng ngừa và không giúp phục hồi các tổn thương đã hình thành.

Hình ảnh X-quang phổi giúp bác sĩ phát hiện sớm các tổn thương phổi do bụi than và theo dõi tiến triển bệnh.

Các bác sĩ khuyến cáo, bên cạnh sàng lọc y tế, người lao động cần tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp bảo hộ lao động, sử dụng đầy đủ khẩu trang chuyên dụng, cải thiện thông khí nơi làm việc và hạn chế tối đa việc tiếp xúc trực tiếp với bụi than. Chủ động bảo vệ lá phổi ngay từ sớm chính là cách hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh bụi phổi than và bảo vệ sức khỏe lâu dài.