Sữa bị thu hồi vì nguy cơ nhiễm khuẩn: Dấu hiệu ngộ độc cần đi khám ngay

1. Thu hồi vì đánh giá nguy cơ, không đồng nghĩa sản phẩm đã gây hại

Khi nghe thông tin thu hồi sữa do nguy cơ nhiễm khuẩn, phản ứng đầu tiên phụ huynh nên làm là gì để bảo vệ trẻ nhưng không hoảng loạn?

BS Trương Hữu Khanh - Phó Chủ tịch thường trực Hội Truyền nhiễm TPHCM trả lời:

Việc thu hồi sản phẩm là điều khá phổ biến, đặc biệt ở các công ty lớn và thương hiệu nước ngoài, tương tự như việc các hãng xe thu hồi sản phẩm để điều chỉnh khi phát hiện nguy cơ kỹ thuật.

Thu hồi trong trường hợp này là chủ động đánh giá nguy cơ, chứ không có nghĩa là sản phẩm đã gây hại. Khi doanh nghiệp nhận thấy nếu tiếp tục lưu hành mà chưa kiểm tra, kiểm soát đầy đủ thì có thể tiềm ẩn rủi ro cho người tiêu dùng, họ sẽ tiến hành thu hồi để rà soát lại.

Vì vậy, điều quan trọng là hiểu chính xác câu chữ trong thông báo thu hồi để không hiểu lầm, không hoang mang.

2. Không có triệu chứng trong 24 - 48 giờ: Có thể yên tâm, không cần xét nghiệm

Với trẻ đã sử dụng sữa trong diện thu hồi nhưng hoàn toàn không có triệu chứng, có cần đưa đi khám hay làm xét nghiệm gì không, thưa BS?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Điều quan trọng đầu tiên là phụ huynh cần tìm hiểu lý do nhà sản xuất thu hồi sản phẩm và họ lo ngại yếu tố gì. Theo thông tin từ nhà sản xuất, nguy cơ được nhắc đến trong trường hợp này là ngộ độc cấp do vi khuẩn.

Với ngộ độc cấp do vi khuẩn, triệu chứng sẽ xuất hiện rất nhanh, thường là nôn ói, đau bụng, tiêu chảy ồ ạt và nhiều trẻ có biểu hiện giống nhau. Đây là tình trạng xảy ra cấp tính, không phải dạng tích lũy kéo dài.

Thông thường, nếu có vấn đề, triệu chứng sẽ xuất hiện trong vòng 24 - 48 giờ sau khi sử dụng. Nếu trẻ đã uống sữa nhưng không có biểu hiện gì trong khoảng thời gian này, thì có thể xem là đã qua giai đoạn nguy cơ cấp. Việc sử dụng kéo dài nhiều ngày hay nhiều năm không liên quan đến nguy cơ ngộ độc cấp được cảnh báo.

Vì vậy, khi phụ huynh nghe thông tin con đã sử dụng sản phẩm thuộc lô thu hồi, cần giữ bình tĩnh, tìm hiểu rõ nguyên nhân thu hồi. Trong trường hợp này, đây không phải nguy cơ tích lũy mạn tính, mà là nguy cơ cấp tính và chưa ghi nhận trường hợp xảy ra trên thực tế, nên việc thu hồi là để phòng ngừa.

3. Nôn ói, đau bụng sớm sau uống sữa: Dấu hiệu cần đi khám ngay 

Những dấu hiệu nào sau khi uống sữa được xem là cảnh báo cần đi khám ngay, và dấu hiệu nào có thể chỉ cần theo dõi tại nhà, thưa BS?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Thông thường, khi ăn hoặc uống bất kỳ sản phẩm nào, nếu trong vòng 1 đến vài giờ xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, nôn ói, thì phải nghĩ ngay đến khả năng ngộ độc thực phẩm từ chính sản phẩm vừa sử dụng.

Đặc biệt, nếu đau bụng dữ dội, quằn quại, nôn ói ngày càng nhiều, tiêu chảy phân lỏng, phân xanh, thì cần đưa trẻ đi khám ngay, không nên chờ đợi hay theo dõi tại nhà.

4. Sữa hư, không rõ nguồn gốc: Nguy cơ nhiễm vi khuẩn gây ngộ độc cấp 

Thường thì trong những loại sữa hộp trẻ hay uống hoặc sữa pha sẵn đóng hộp thường sẽ có những vi khuẩn gì dễ gây ngộ độc nhất, thưa BS?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Thông thường, những sản phẩm sữa không có thương hiệu hoặc không rõ nguồn gốc có thể tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Có trường hợp sữa bị pha trộn các chất tạo đạm, điều này ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.

Ngoài ra, nếu sản phẩm bị hư hỏng trong quá trình bảo quản như lon bị thủng, hộp bị xì, bao bì không còn nguyên vẹn, thì rất dễ bị nhiễm vi khuẩn từ bên ngoài.

Khi đã nhiễm vi khuẩn, thường gặp hai nhóm nguy cơ chính. Nhóm thứ nhất là các vi khuẩn tiết độc tố gây ngộ độc cấp, như Salmonella, tụ cầu vàng. Nhóm này gây ngộ độc rất nhanh, triệu chứng xuất hiện sớm và có thể xảy ra hàng loạt.

Nhóm thứ hai là những trường hợp được lo ngại về vi khuẩn tiết độc chất gây ngộ độc nặng. Tuy nhiên, hiện nay chưa ghi nhận tình huống này xảy ra trong thực tế đối với các sản phẩm sữa đang được nhắc đến.

5. Bacillus cereus xuất hiện ở thực phẩm kém vệ sinh

Bacillus cereus thường tồn tại trong những loại thực phẩm nào ngoài sữa mà gia đình vẫn dùng hằng ngày ạ?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Thật ra, vi khuẩn Bacillus cereus có thể tồn tại trong bất kỳ loại thực phẩm nào nếu không được đảm bảo vệ sinh. Không phải riêng sữa, mà mọi sản phẩm chế biến và bảo quản không sạch đều có nguy cơ nhiễm.

Ví dụ, khi chế biến thực phẩm sạch nhưng trộn lẫn với thực phẩm dơ, hoặc trong quá trình bảo quản không đúng cách, để thức ăn ôi thiu, vi khuẩn có thể xâm nhập và phát triển.

Những nhóm vi khuẩn gây ngộ độc thực phẩm thường gặp nhất vẫn là các nhóm đã đề cập trước đó; trong đó Bacillus cereus thuộc nhóm ít gặp hơn, nhưng cơ chế nhiễm tương tự nhau ở tất cả các loại thực phẩm. Chỉ cần sản phẩm bị nhiễm trong quá trình chế biến hoặc bảo quản, thì vi khuẩn hoàn toàn có thể xuất hiện, không phân biệt là sữa hay bất kỳ thực phẩm nào khác.

6. Điều trị Bacillus cereus: Không phải lúc nào cũng cần kháng sinh 

Nguyên tắc điều trị Bacillus cereus là gì, thưa BS? Có cần dùng kháng sinh hay chủ yếu là bù nước - theo dõi triệu chứng?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Điều trị phụ thuộc hoàn toàn vào mức độ bệnh. Nếu tình trạng chỉ dừng lại ở tiêu chảy, nôn ói gây mất nước và rối loạn điện giải, thì chủ yếu là bù nước, bù điện giải và theo dõi, không nhất thiết phải dùng kháng sinh.

Tuy nhiên, nếu bệnh diễn tiến nặng hơn, có dấu hiệu vi khuẩn xâm nhập vào máu gây nhiễm trùng máu, thì bắt buộc phải sử dụng kháng sinh. Trong những trường hợp rất nặng, ngoài bù nước, điện giải và kháng sinh, có thể còn phải điều trị chống sốc.

7. Ngộ độc thực phẩm cấp không để lại di chứng lâu dài

Sau khi hồi phục, người bệnh - đặc biệt là trẻ nhỏ - có cần ăn uống kiêng khem hay theo dõi lâu dài để tránh ảnh hưởng sức khỏe về sau không ạ?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Thực ra, ngộ độc cấp sau khi được điều trị ổn định thì sẽ chấm dứt hoàn toàn, không để lại di chứng lâu dài. Khi người bệnh hết sốt, ăn uống lại bình thường, thì không còn dấu hiệu di chứng của ngộ độc cấp, và không ảnh hưởng gì về sau.

Vì vậy, không cần kiêng khem đặc biệt hay theo dõi dài hạn, chỉ cần tiếp tục ăn sạch, uống sạch và bồi bổ sức khỏe để cơ thể hồi phục nhanh hơn là đủ.

8. Không nên cực đoan “cắt sữa”

Khi lựa chọn sữa cho con, cần dựa trên những nguyên tắc, tiêu chí như thế nào để đảm bảo an toàn, thưa BS?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Người Việt mình đôi khi có xu hướng cực đoan, nghĩa là nghe sữa có vấn đề là cắt hết tất cả các loại sữa, điều này không nên. Trong tự nhiên có ba nguồn thực phẩm rất quý: sữa từ động vật, trứng từ động vật và các loại hạt từ thực vật. Đây đều là những thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao vì bản chất của chúng là để nuôi dưỡng sự sống: sữa để nuôi con non, trứng để hình thành sinh vật mới, hạt để nuôi cây con. Vì vậy, sữa là nguồn dinh dưỡng rất quan trọng cho sự phát triển của trẻ, đặc biệt là tăng trưởng chiều cao và thể chất.

Do đó, khi nghe thông tin tiêu cực, phụ huynh cần bình tĩnh và tỉnh táo, không nên vì lo lắng mà cắt hoàn toàn sữa của trẻ, vì điều này có thể gây hại nhiều hơn lợi.

Khi chọn sữa, cần phân biệt rõ loại sữa: sữa có nguồn gốc từ động vật hay thực vật, và mục đích sử dụng của sữa là để nuôi trẻ hay chỉ bổ sung năng lượng.

Ví dụ, trẻ từ sơ sinh đến 2 tuổi, sữa đóng vai trò rất quan trọng, vừa cung cấp năng lượng vừa nuôi dưỡng sự phát triển. Đặc biệt dưới 6 tháng tuổi, trẻ chỉ sống hoàn toàn bằng sữa, nên cần chọn loại sữa chuyên biệt để nuôi trẻ. Khi trẻ bắt đầu ăn dặm, sữa chuyển sang vai trò bổ sung thêm, nhưng vẫn phải chọn đúng loại phù hợp.

Sau 2 tuổi, sữa chủ yếu là nguồn bổ sung năng lượng, lúc này việc lựa chọn cần cân nhắc kỹ hơn, không thể chọn tùy tiện một loại sữa dùng cho mọi lứa tuổi.

Ngoài ra, cần xét đến thể trạng của trẻ. Nếu trẻ trên 2 tuổi bị dư cân, nên chọn sữa ít đường, ít béo. Ngược lại, nếu trẻ kém dinh dưỡng, có thể cần sữa năng lượng cao để bù đắp.

Tóm lại, chọn sữa phải dựa trên lứa tuổi, mục đích sử dụng và tình trạng dinh dưỡng của trẻ. Việc nghe đồn rồi cắt sữa hoàn toàn là điều rất nguy hiểm và không có lợi cho sự phát triển của trẻ.

9. Phân biệt rối loạn hấp thu sữa và ngộ độc sữa

Làm cách nào để phân biệt giữa việc trẻ không hấp thu được sữa và trường hợp ngộ độc do sữa không đúng tiêu chuẩn, thưa BS?

BS Trương Hữu Khanh trả lời:

Thông thường, khi trẻ sử dụng sữa, điều quan trọng nhất là chọn đúng loại sữa phù hợp với lứa tuổi và thể trạng của trẻ. Với đa số trẻ khỏe mạnh, có thể sử dụng sữa thông thường có thương hiệu, nguồn gốc rõ ràng và đúng độ tuổi.

Chỉ trong một số trường hợp đặc biệt, trẻ mới cần dùng sữa chuyên biệt, ví dụ trẻ bất dung nạp lactose thì cần dùng sữa lactose-free. Nếu không dùng đúng loại này, trẻ sẽ bị tiêu chảy.

Trẻ dị ứng đạm sữa bò thì cần dùng sữa đạm thủy phân. Nếu đang dùng sữa thủy phân mà tự ý đổi sang sữa thường, trẻ có thể nôn ói trở lại, nổi mề đay, chàm sữa tái phát.

Vì vậy, phụ huynh cần xác định rõ con mình thuộc nhóm nào, bởi thực tế các loại sữa đạm thủy phân chỉ có một số ít hãng sản xuất, trẻ quen loại nào thì nên tiếp tục dùng loại đó, không nên đổi tùy tiện. Khi có thông tin thu hồi hay cảnh báo, phụ huynh cần bình tĩnh theo dõi thông tin chính thức từ nhà sản xuất, xem lô nào, hãng nào bị ảnh hưởng rồi mới quyết định.

Một tình huống thường gặp khác là đổi sữa vì nghe “sữa này tốt hơn”. Khi đổi sữa, trẻ có thể bị đi phân lỏng nhẹ, đầy bụng, hơi khó chịu, nhưng nếu triệu chứng nhẹ và có thể theo dõi được thì nên tiếp tục theo dõi, không nên đổi sữa liên tục theo lời đồn, vì việc đổi tới đổi lui rất dễ làm rối loạn tiêu hóa của trẻ.

Chỉ khi trẻ có biểu hiện nôn ói nhiều, tiêu chảy ồ ạt, diễn tiến nhanh và nặng thì lúc đó mới cần đặt vấn đề ngộ độc thực phẩm hoặc sữa không an toàn để đưa trẻ đi khám và xử trí y tế.

Tóm lại, rối loạn hấp thu sữa thường liên quan đến loại sữa không phù hợp với cơ địa trẻ, còn ngộ độc sữa là tình trạng cấp tính, xảy ra nhanh, triệu chứng rầm rộ. Phụ huynh cần phân biệt rõ để tránh hoang mang và xử trí sai hướng.