Gầy và trẻ tuổi vẫn có thể mắc đái tháo đường

Xu hướng này cũng phù hợp với các số liệu dịch tễ học toàn cầu. Theo IDF Diabetes Atlas 2025, hiện hơn 10% người trưởng thành trên thế giới đang sống chung với đái tháo đường. Điều đáng lo không chỉ là số ca tăng lên, mà là độ tuổi khởi phát bệnh ngày càng sớm. Nhiều tổng quan lớn trên The Lancet gọi đây là tình trạng “đái tháo đường típ 2 khởi phát sớm” và nhấn mạnh: mắc bệnh càng sớm thì bệnh càng nặng và tiến triển càng nhanh.

BS.CK2 Dương Minh Tuấn - Khoa Nội tiết - Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai cho biết, một người mắc đái tháo đường ở tuổi 30 hoàn toàn khác với người phát hiện bệnh ở tuổi 60. Người trẻ thường suy giảm chức năng tế bào beta tụy nhanh hơn, phải dùng thuốc sớm hơn và đặc biệt là phải “mang” nguy cơ biến chứng tim mạch, đột quỵ, thận và thần kinh trong suốt nhiều thập kỷ phía trước. Chính thời gian phơi nhiễm kéo dài với đường huyết cao mới là yếu tố khiến bệnh trở nên nguy hiểm.

Vì sao đái tháo đường không còn là bệnh của người già? Theo bác sĩ, câu trả lời nằm chủ yếu ở lối sống hiện đại. Chế độ ăn dư thừa năng lượng, nhiều thực phẩm chế biến sẵn, nước ngọt; thói quen ít vận động, ngồi nhiều, thức khuya, căng thẳng kéo dài… không gây bệnh ngay lập tức, nhưng âm thầm tạo ra tình trạng kháng insulin từ rất sớm, khiến hệ chuyển hóa “già đi” nhanh hơn tuổi thật.

Bên cạnh đó, yếu tố gia đình và giai đoạn sớm của cuộc đời cũng đóng vai trò quan trọng. Người có cha mẹ mắc đái tháo đường, mẹ từng đái tháo đường thai kỳ, trẻ sinh to hoặc béo phì từ nhỏ đều có nguy cơ cao hơn. Khi những yếu tố này kết hợp với lối sống không lành mạnh, bệnh có thể xuất hiện sớm hơn rất nhiều so với các thế hệ trước.

Một hiểu lầm phổ biến là chỉ người thừa cân, béo phì mới mắc đái tháo đường. Thực tế lâm sàng cho thấy không ít bệnh nhân có BMI bình thường, thậm chí dáng người gầy, nhưng đường huyết và HbA1c đã ở mức chẩn đoán bệnh. Theo BS.CK2 Dương Minh Tuấn, ở nhóm này, vấn đề không nằm ở cân nặng mà ở chất lượng chuyển hóa: kháng insulin vẫn có thể xảy ra, mỡ nội tạng vẫn cao dù không béo, và khả năng tiết insulin của tụy đã suy giảm từ sớm. Nghiên cứu cũng cho thấy người châu Á có thể mắc đái tháo đường típ 2 ở mức BMI thấp hơn người châu Âu, do đặc điểm di truyền và phân bố mỡ khác nhau.

Đái tháo đường ở người trẻ không chỉ là câu chuyện phải uống thuốc sớm, mà còn là nguyên nhân khiến bệnh tim mạch, đột quỵ và bệnh thận mạn xuất hiện sớm hơn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống và khả năng lao động khi người bệnh vẫn đang ở độ tuổi sung sức.

Điều đáng mừng là phần lớn các trường hợp đái tháo đường típ 2 khởi phát sớm có thể phòng ngừa hoặc trì hoãn. Theo các hướng dẫn như ADA 2025, chỉ cần giảm khoảng 7% cân nặng ở người thừa cân và duy trì vận động mức vừa ít nhất 150 phút mỗi tuần, nguy cơ tiến triển từ tiền đái tháo đường sang đái tháo đường thực sự có thể giảm đáng kể.

Đái tháo đường không xuất hiện sau một đêm hay một bữa ăn “quá đà”. Đó là kết quả của nhiều năm tích lũy rối loạn chuyển hóa. Vì vậy, bác sĩ khuyến cáo những người trong độ tuổi 25-40, dù chưa có triệu chứng nhưng có lối sống ít vận động, thừa cân, thường xuyên thức khuya hoặc căng thẳng, nên kiểm tra đường huyết sớm để chủ động bảo vệ sức khỏe của chính mình.