Vì sao nhiều người bị tăng triglyceride máu sau Tết?

Gần đây, hai bệnh nhân đái tháo đường đến tái khám đầu năm. Đường huyết được kiểm soát khá tốt, nhưng triglyceride lại tăng cao hơn gấp đôi mức cho phép. Câu hỏi đặt ra: Vì sao lại như vậy?

Triglyceride là gì?

Triglyceride là một dạng chất béo trong máu, đóng vai trò dự trữ năng lượng chính của cơ thể. Khi chúng ta ăn, đặc biệt là thực phẩm giàu chất béo và carbohydrate, lượng calo dư thừa sẽ được gan chuyển hóa thành triglyceride và lưu trữ trong mô mỡ. Khi cần năng lượng giữa các bữa ăn, cơ thể sẽ huy động lượng chất béo này để sử dụng.

Ngoài nguồn từ thức ăn, nhiều mô trong cơ thể như gan, ruột, cơ và mô mỡ cũng có thể tổng hợp triglyceride.

Triglyceride khác với cholesterol ở chức năng: nếu triglyceride chủ yếu dự trữ năng lượng, thì cholesterol tham gia cấu tạo màng tế bào và tổng hợp một số hormone.

Vì sao sau kỳ nghỉ triglyceride dễ tăng?

Theo TS.BS Nguyễn Quang Bảy, nguyên nhân thường đến từ hai yếu tố chính:

Ăn nhiều, ít vận động

Những ngày lễ thường đi kèm chế độ ăn dư thừa năng lượng: nhiều thịt, thực phẩm béo, bánh kẹo, tinh bột tinh chế. Khi lượng calo nạp vào vượt quá mức tiêu hao, gan sẽ chuyển phần dư thừa thành triglyceride để dự trữ.

Đặc biệt, thực phẩm giàu carbohydrate như cơm trắng, bánh ngọt, nước ngọt… có thể làm triglyceride tăng nhanh nếu tiêu thụ thường xuyên.

Rượu bia

Rượu là nguyên nhân phổ biến làm tăng triglyceride. Dù là bia, rượu vang hay rượu mạnh, đều có thể làm nồng độ triglyceride tăng. Ở một số người nhạy cảm, chỉ một lượng nhỏ rượu cũng đủ gây biến động đáng kể.

Mức triglyceride bao nhiêu là nguy hiểm?

Xét nghiệm triglyceride thường được thực hiện khi đói (nhịn ăn 10-14 giờ).

• Dưới 150 mg/dL (1,7 mmol/L): Bình thường

• 150-199 mg/dL: Giáp ranh cao

• 200-499 mg/dL: Cao

• Từ 500 mg/dL trở lên: Rất cao

Mức quá cao có thể gây viêm tụy cấp - một biến chứng nguy hiểm cần cấp cứu.

Tăng triglyceride ảnh hưởng gì đến sức khỏe?

Triglyceride tăng cao góp phần thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, làm tăng nguy cơ đột quỵ, nhồi máu cơ tim và bệnh tim mạch nói chung.

Ngoài ra, đây còn có thể là dấu hiệu của các tình trạng nguy cơ tim mạch như béo phì, hội chứng chuyển hóa, đái tháo đường kiểm soát kém hoặc suy giáp. Một số thuốc như lợi tiểu, estrogen/progestin, retinoid, corticosteroid, thuốc chẹn beta, thuốc ức chế miễn dịch… cũng có thể làm tăng triglyceride.

Làm thế nào để hạ triglyceride?

Theo chuyên gia, thay đổi lối sống là nền tảng quan trọng nhất:

• Tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày

• Giảm đường và tinh bột tinh chế

• Giảm cân nếu thừa cân

• Ưu tiên chất béo lành mạnh (dầu ô liu, cải dầu, cá giàu omega-3)

• Hạn chế mỡ động vật và chất béo chuyển hóa

• Hạn chế rượu bia; nếu triglyceride rất cao, nên kiêng hoàn toàn

Việc ngưng rượu trong một tháng có thể giúp giảm đáng kể triglyceride.

Nếu thay đổi lối sống chưa đủ, bác sĩ có thể chỉ định thuốc như fibrate, statin hoặc omega-3 tùy từng trường hợp.

Khi nào cần khám chuyên sâu?

Một số người có mức triglyceride rất cao, đáp ứng kém hoặc kháng trị với điều trị thông thường. Nguyên nhân có thể do yếu tố di truyền hoặc các nguyên nhân thứ phát như kiểm soát đường huyết kém, suy giáp hoặc tác dụng phụ của thuốc. Những trường hợp này cần được đánh giá và quản lý tại cơ sở chuyên sâu về rối loạn lipid.

TS.BS Nguyễn Quang Bảy nhấn mạnh: tăng triglyceride sau kỳ nghỉ là tình trạng thường gặp, nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu điều chỉnh lối sống kịp thời và tuân thủ hướng dẫn điều trị. Việc kiểm soát mỡ máu không chỉ giúp cải thiện kết quả xét nghiệm, mà còn bảo vệ tim mạch lâu dài.