Trẻ chậm nói đâu phải tự nhiên, cha mẹ cần làm gì?

NỘI DUNG TƯ VẤN

1. Khi nào trẻ bắt đầu tập nói, quá trình diễn ra thế nào?

Thưa BS Trương Hữu Khanh, ở độ tuổi nào trẻ bắt đầu bi bô tập nói? Quy trình phát triển ngôn ngữ bình thường của trẻ sẽ diễn ra như thế nào?

BS Trương Hữu Khanh:

Thông thường bé khoảng 3, 4, 5, 6 tháng là đã biết nói chữ ba ba, đây là phản xạ tự nhiên. Sau đó tầm 10 tháng sẽ bắt đầu nói, đặc biệt từ 10-18 tháng quá trình tập nói bắt đầu hình thành.

Việc bé biết nói nhanh hay chậm phụ thuộc vào nhiều thứ như: bé có sanh non hay không, bản chất có phải là đứa nói chậm hơn những trẻ khác, cách bố mẹ tập cho trẻ thế nào, trẻ có linh hoạt không,...

Đến khoảng 2-3 tuổi là trẻ phải nói rành, nói sõi.

2. Làm sao để trẻ hoàn thiện kỹ năng nói?

Cha mẹ cần làm gì để trẻ phát triển toàn diện kỹ năng nói?

BS Trương Hữu Khanh:

Trong kĩ năng nói quan trọng nhất là phải tập và cha mẹ cần bỏ thời gian ra để chăm sóc con, có thời gian cho bé tương tác với bạn đồng lứa tuổi. Đặc biệt tránh việc để trẻ tự chơi, tự tương tác với hình ảnh trong điện thoại, tivi và không có ai tương tác ngược lại; lúc này trẻ chỉ phát triển kĩ năng nghe và nhìn chứ không phát triển được kĩ năng phát âm, cuối cùng sẽ chậm nói.

Đây là vấn đề gần như xảy ra ở các gia đình có bố mẹ bận rộn; người chăm trẻ cũng bận rộn không để ý chơi với trẻ. Do đó phải có tương tác thì mới kích thích được giọng nói cho trẻ.

Chiếc điện thoại chúng ta hay xài là điện thoại cầm tay nhưng ở thời điểm hiện tại người ta cho rằng chiếc điện thoại này là “cầm chân” con nít. Nghĩa là cứ cho trẻ xem điện thoại thì chúng không đi đâu hết, loanh quanh với bố mẹ, cuối cùng sẽ rất nguy hiểm cho khả năng phát triển về ngôn ngữ.

Đặc biệt có những em bé ít nói đến mức nói gì cũng hiểu nhưng muốn nói gì thì lại chỉ; đây là dấu hiệu đầu tiên cho thấy tương tác không ổn khiến em bé chậm nói, cần can thiệp ngay.

Ngoài việc trẻ chậm nói thì có 1 điều rất nguy hiểm nữa là trẻ dính vô các dụng cụ truyền thông, điều này không tốt. Lâu dần dẫn đến việc nghiện game, nghiện tivi, bực bội khi không được chơi điện thoại. Cuối cùng dẫn đến sự xung đột giữa những thế hệ với nhau, ông bà, cha mẹ vì cách chăm bé.

3. Nguyên nhân và dấu hiệu trẻ chậm nói

Nhưng quá trình phát triển của mỗi trẻ không giống nhau, điều này khiến các bậc phụ huynh lo lắng và so sánh với “con nhà người ta”. Những yếu tố, nguyên nhân nào tác động đến việc chậm nói của trẻ? Dấu hiệu nào cho thấy trẻ chậm nói thưa BS?

BS Trương Hữu Khanh:

Bạn khó có thể loại bỏ các phương tiện truyền thông ra khỏi bé, nhưng hãy bỏ thời gian ra cùng ngồi, cùng chơi, cùng coi để giải thích một cách khoa học cho bé hiểu và tương tác cùng bé, kéo bé ra khỏi tivi và cùng trò chuyện với bố mẹ.

Chỉ có cách cùng ngồi xem chung giải thích lôi cuốn em bé ra khỏi, thì bé sẽ cùng ngồi, cùng chơi, cùng xem, cùng tương tác, lắng nghe với bố mẹ. Nếu dẹp hẳn không cho chơi hay xem tivi, điện thoại thì rất khó trong tình hình hiện nay còn nếu giao hẳn cho bé thì rất nguy hiểm.

Suy cho cùng hãy bỏ thời giờ ra chơi với trẻ, thật ra cũng chẳng mất nhiều thời gian, khoảng nửa tiếng đồng hồ thôi cùng bé chơi và học tập sẽ tốt cho bé hơn.

4. Trẻ chậm nói nên khám chuyên khoa nào?

Trẻ chậm nói phụ huynh cần đưa đi khám chuyên khoa nào thưa BS? Đây là thắc mắc chung của rất nhiều ông bố bà mẹ gửi đến chương trình mong được BS giải đáp ạ.

BS Trương Hữu Khanh:

Đối với một em bé chậm nói thì trước tiên cần phân rõ nguyên nhân do bản chất hay do điều gì khác, ví dụ: sinh non, nhẹ cân, nếu bé không lanh lẹ chắc chắn có vấn đề lúc sanh non làm ảnh hưởng đến não, lúc này cần can thiệp sớm.

Thứ hai, chậm nói do sinh hoạt, do công nghệ, ít chơi với bạn bè, chỉ chơi với người lớn trong nhà mà người lớn thì rất bận bịu. Lúc này có thể can thiệp bằng cách tách trẻ ra, cho đi nhà trẻ, tính toán lại thời gian chăm sóc thế nào để cải thiện khả năng chậm nói.

Thứ ba, em bé thuộc nhóm tự kỷ, tăng động, chậm nói một cách kỳ lạ. Thường bé ít khi nào đơn thuần chậm nói mà sẽ có những dấu hiệu liên quan đến những bệnh về tâm lý, ví dụ: trẻ chỉ chơi một mình ngay cả khi ở đám đông, có những biểu hiện như tự kỷ, nói chuyện nhìn đâu đâu, hiếu động trên mức hiếu động; hoặc trẻ tới nhà một người lạ nhưng vẫn quậy phá và làm những công việc không biết nguy hiểm, lúc này chắc chắn cần đưa trẻ đến khám ở những khoa tâm lý.

Tất cả những bé 3 tuổi, thậm chí 2 tuổi trở lên mà không nói được bất kỳ từ nào thì cần đi khám. Có những bé chậm nói cần phải được tập, lúc này sẽ có những giáo viên chuyên biệt để tập nói cho bé.

Nếu thấy trẻ chậm nói không lanh lẹ thì nên đưa trẻ đến khám chuyên khoa: nội thần kinh để bác sĩ đánh giá lại xem em bé này có vấn đề gì về não hay không, song song đó có những rối loạn về vận động và phát triển trí tuệ; lúc này bác sĩ sẽ có những phương pháp tập riêng.

Nếu bé chậm nói do sử dụng nhiều phương tiện truyền thông, do chế độ sinh hoạt thì cũng nên khám để được đánh giá lại tốt hơn. Còn nếu trẻ rất lanh lẹ chỉ chậm nói thôi thì chúng ta có thể sử dụng những biện pháp: cùng chơi với trẻ, tách trẻ ra khỏi công nghệ máy móc, cho trẻ đi nhà trẻ, tập giao tiếp trở lại.

Nếu trẻ thuộc nhóm bệnh lý về tâm lý thì chắc chắn cần can thiệp sớm giúp trẻ hòa nhập dễ hơn (chứ không phải hòa nhập hoàn toàn). Những trẻ này sẽ có những bài tập riêng, thậm chí có thuốc giúp cải thiện chất lượng sống

5. Ngoài bác sĩ, cha mẹ cần làm gì giúp con nói tốt?

Liệu trình điều trị, can thiệp cho trẻ chậm nói như thế nào thưa BS? Khi trẻ bị chậm nói, ngoài sự giúp đỡ của BS, các bậc phụ huynh cần làm gì để chủ động giúp con ạ? (những điều nên làm và những điều không nên làm…)

BS Trương Hữu Khanh:

Chậm nói không do các bệnh lý, trẻ hoàn toàn bình thường lanh lẹ thì không cần để lại bệnh viện. Chỉ cần đến một chuyên gia về âm ngữ trị liệu giúp trẻ tập nói trở lại. Nếu đúng là trẻ tự kỷ, tăng động, … thì sẽ phải có một chương trình riêng. Bố mẹ cần phải bỏ công sức rất nhiều, thậm chí có những nhóm riêng cho bé sinh hoạt để trẻ phát triển được tối ưu nhất khả năng của bé.

Vấn đề mà các bậc phụ huynh cần lưu ý: khi đã chọn được một nơi khám tin tưởng thì phải xác định được khi người ta chẩn đoán con bạn chậm nói thuộc nhóm phải can thiệp tích cực, trong một khung cảnh nhất định thì phụ huynh nên làm theo. Đừng suy nghĩ tại sao con tôi phải thế này thế kia.

Phải hiểu rằng khi can thiệp sớm thì con mới có được một chất lượng sống tốt hơn. Chứ nếu bạn cứ cho rằng “con tôi không phải như vậy” và cho trẻ đi khám ở những nơi khác. Tôi khuyên bạn là nếu con bạn vẫn được chẩn đoán như vậy thì đừng hy vọng vào điều gì khác. Bạn phải hiểu nếu để càng lâu thì càng khiến trẻ khó hòa nhập cộng đồng.

Nếu đúng là do phương tiện truyền thông khiến trẻ chậm nói thì cần can thiệp tích cực. Cuộc sống giao tiếp sau này sẽ tốt hơn nhiều so với một đứa cứ nghiện truyền thông.

Nếu đúng là bệnh lý về não thì phải tập để cải thiện được về cả các chức năng khác nữa chứ không phải chỉ riêng gì chậm nói.

Quan trọng, phụ huynh cần phải đầu tư, phải bỏ thời gian chơi với em bé.

Với trẻ nói là một điều thú vị mà bố mẹ hay ông bà ai cũng đều thích nghe. Việc xác định cho trẻ tập nói quan trọng hơn tập đi. Phải biết được có những mốc thời gian khiến trẻ chậm nói ví dụ: thấy trẻ bắt đầu chơi điện thoại và nói nhiều thì cần dứt khoát tách ra, thậm chí cho đi nhà trẻ để trẻ sớm hòa nhập hơn. Nếu tách ra được thì trẻ mới có thể nhận thức được tốt âm thanh và ngôn ngữ.

Nếu em bé có vấn đề về tâm lý trí não thì chắc chắn phải đến khám bệnh viện để được nghe phân tích rõ ràng, lúc này mới có được một đứa bé hoàn hảo nhất trong bản chất và bản thể của nó.