Quy tắc BEFAST: Bắt bài cơn chóng mặt ẩn giấu nguy cơ đột quỵ

1. Dấu hiệu BEFAST giúp nhận biết sớm đột quỵ có biểu hiện chóng mặt

Những triệu chứng đi kèm nào được xem là dấu hiệu cảnh báo đột quỵ cần đi cấp cứu ngay?

BS.CK2 Võ Thành Nam - Phó Trưởng khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện An Bình trả lời: Hiện nay, dấu hiệu nhận biết đột quỵ được sử dụng phổ biến là FAST.

Trong đó, chữ F (Face) là méo miệng; A (Arms) là yếu liệt tay chân; S (Speech) là nói đớ hoặc không nói được; và T (Time) là cần đưa người bệnh đến bệnh viện càng sớm càng tốt.

Khoảng 80% bệnh nhân đột quỵ có các dấu hiệu điển hình của FAST, đặc biệt là yếu liệt và méo miệng một bên.

Tuy nhiên, khoảng 20% trường hợp đột quỵ xảy ra ở hệ tuần hoàn sau, bao gồm thân não và tiểu não. Những trường hợp này có thể biểu hiện chủ yếu bằng chóng mặt nên dễ bị bỏ sót.

Vì vậy, hiện nay người ta sử dụng thêm thang nhận biết đột quỵ BEFAST, bổ sung hai dấu hiệu quan trọng là B (Balance) và E (Eyes).

B (Balance) là mất thăng bằng. Người bệnh có thể đi lại giống như người say rượu, muốn đi thẳng nhưng liên tục nghiêng ngả hoặc đang ngồi cũng có xu hướng ngã lệch về một bên.

E (Eyes) là các triệu chứng ở mắt như nhìn mờ, mất thị lực hoặc nhìn đôi xuất hiện đột ngột.

Nếu người bệnh chóng mặt kèm theo các dấu hiệu thuộc BEFAST như mất thăng bằng, nhìn mờ, nhìn đôi, yếu liệt tay chân, nói đớ hoặc méo miệng thì cần nghĩ đến khả năng đột quỵ.

Đây là những trường hợp cần được đưa đến cơ sở y tế sớm nhất có thể, đặc biệt là các bệnh viện có đơn vị đột quỵ, để được đánh giá và điều trị kịp thời, tránh bỏ sót những trường hợp đột quỵ có biểu hiện không điển hình.

2. Chóng mặt không phải lúc nào cũng phát hiện được trên CT, MRI

Khi nào người bệnh chóng mặt cần chụp CT scan, MRI não, và khi nào thì chưa cần thiết phải chụp chiếu?

BS.CK2 Võ Thành Nam trả lời: Khi một bệnh nhân đến khám vì chóng mặt, nhiệm vụ đầu tiên của bác sĩ là cố gắng loại trừ những nguyên nhân nguy hiểm, đặc biệt là chóng mặt trung ương.

Bác sĩ sẽ thăm khám các dấu hiệu thuộc thang BEFAST và thực hiện thêm những test chuyên sâu để đánh giá các dấu hiệu tổn thương tiểu não, thân não hoặc các tổn thương trung ương có thể đe dọa tính mạng.

Nếu người bệnh có các dấu hiệu BEFAST hoặc được bác sĩ chuyên khoa đánh giá có nguy cơ cao, việc chụp hình ảnh học cần được thực hiện sớm nhất có thể để loại trừ những nguyên nhân nguy hiểm như đột quỵ. Với những trường hợp đột quỵ đến sớm trong thời gian vàng, người bệnh cần được can thiệp tích cực.

Tuy nhiên, CT và MRI cũng có những hạn chế. Các phương tiện này chủ yếu giúp chẩn đoán hoặc loại trừ các bệnh lý nguy hiểm, chứ không giúp xác định nguyên nhân của mọi trường hợp chóng mặt.

Vì vậy, bác sĩ vẫn phải khai thác kỹ đặc điểm cơn chóng mặt và các triệu chứng đi kèm để xác định tình trạng này liên quan đến rối loạn tiền đình, căng thẳng, lo âu, mất ngủ hay thoái hóa cột sống cổ gây ảnh hưởng đến các dây thần kinh liên quan đến thăng bằng.

Trong thực tế, nhiều người bị chóng mặt kéo dài thường tự đi chụp CT hoặc MRI. Điều này cũng có ý nghĩa nhất định vì giúp loại trừ các bệnh lý nguy hiểm. Tuy nhiên, không ít người thắc mắc vì sao chóng mặt kéo dài nhưng kết quả CT hoặc MRI vẫn hoàn toàn bình thường.

Thực tế, kết quả bình thường là điều đáng mừng vì cho thấy người bệnh không có tổn thương nguy hiểm. Khi đó, việc thăm khám chuyên khoa thần kinh vẫn rất quan trọng. Thông qua khai thác bệnh sử và khám các dấu hiệu đặc trưng, bác sĩ có thể định hướng những nguyên nhân khác gây choáng váng, hoa mắt như mất ngủ, thoái hóa cột sống cổ hoặc hạ huyết áp tư thế, đặc biệt ở người lớn tuổi.

3. Người lớn tuổi chóng mặt cần đặc biệt lưu ý nguy cơ đột quỵ và té ngã

Người lớn tuổi có tăng huyết áp, đái tháo đường, xơ vữa mạch máu khi bị chóng mặt cần lưu ý gì khác so với người trẻ?

BS.CK2 Võ Thành Nam trả lời: Đối với những bệnh nhân có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường và đang sử dụng nhiều loại thuốc, có ba vấn đề cần đặc biệt lưu ý khi xuất hiện chóng mặt.

Thứ nhất, nếu chóng mặt đi kèm các dấu hiệu thuộc thang BEFAST thì cần nghĩ đến khả năng đột quỵ. Đây là tình trạng cấp cứu cần được xử trí và theo dõi kịp thời.

Thứ hai, ở người lớn tuổi sử dụng nhiều thuốc, chóng mặt không phải lúc nào cũng do rối loạn tiền đình. Trong nhiều trường hợp, đây có thể là tác dụng phụ của thuốc. Thường gặp nhất là tình trạng hạ huyết áp quá mức, tụt huyết áp tư thế hoặc hạ đường huyết quá mức gây ra cảm giác choáng váng, chóng mặt.

Thứ ba, chóng mặt làm gia tăng đáng kể nguy cơ té ngã. Bản thân người lớn tuổi và người có nhiều bệnh nền đã có nguy cơ té ngã cao. Khi xuất hiện chóng mặt, nguy cơ này càng tăng lên, kéo theo nhiều biến chứng như chấn thương hoặc gãy xương, đặc biệt là gãy cổ xương đùi.

Vì vậy, người lớn tuổi có nhiều bệnh nền khi xuất hiện chóng mặt nên được thăm khám chuyên khoa thần kinh để xác định nguyên nhân, điều trị phù hợp và được hướng dẫn các biện pháp phòng ngừa biến chứng.

4. 3 lưu ý để không bỏ sót chóng mặt nguy hiểm

 Bác sĩ có lời khuyên gì để người dân không tự chẩn đoán, không tự dùng thuốc, và biết đi khám đúng chuyên khoa, đúng thời điểm khi bị chóng mặt?

BS.CK2 Võ Thành Nam trả lời: Chóng mặt là một trong những triệu chứng rất thường gặp, bên cạnh đau đầu. Tuy nhiên, đây cũng là triệu chứng dễ chẩn đoán nhầm hoặc bỏ sót nguyên nhân, đặc biệt là những nguyên nhân nguy hiểm.

Thứ nhất, không phải mọi trường hợp chóng mặt đều là rối loạn tiền đình. Đây là điều người bệnh cần ghi nhớ khi xuất hiện triệu chứng chóng mặt.

Thứ hai, chóng mặt có thể là dấu hiệu của những bệnh lý nguy hiểm. Vì vậy, cần lưu ý các dấu hiệu thuộc thang BEFAST. Nếu chóng mặt đi kèm mất thăng bằng, nhìn mờ, nhìn đôi, lé mắt, yếu liệt tay chân, nói đớ hoặc méo miệng thì cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và cấp cứu kịp thời.

Thứ ba, nếu tình trạng chóng mặt kéo dài, tái đi tái lại nhiều lần hoặc không đáp ứng với các thuốc điều trị tiền đình, người bệnh nên đi khám chuyên khoa để được chẩn đoán chính xác và điều trị phù hợp.

>>> Đọc thêm phần 1: Chóng mặt: Khi nào là tiền đình, khi nào là đột quỵ?