PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu: Can thiệp tim cấu trúc là gì, ưu điểm ra sao?

Hôm nay tôi lại được "nhờ" phẫu thuật cho một bệnh nhân Hở van động mạch chủ. Lại phải giải thích bác sĩ tim mạch là nội khoa còn ngoại khoa mới phẫu thuật tim. Tôi khác bác sĩ nội khoa một tẹo đó là làm can thiệp (intervention), chuyên ngành sâu hơn nữa là can thiệp cấu trúc tim.

Can thiệp tim cấu trúc (structural intervention) là các thủ thuật y khoa dùng để sửa chữa những bất thường về "cấu trúc" của tim mà không cần mổ hở truyền thống (open heart surgery). Đây là một ngành khá non trẻ nhưng đang phát triển mạnh mẽ những năm gần đây.

Thứ nhất, cần hiểu "cấu trúc tim" bao gồm những gì?

Không phải động mạch vành hay các đường dẫn truyền nhịp của tim mà là:

• Van tim: van động mạch chủ, van động mạch phổi, van 2 lá, hở van 3 lá

• Vách tim: Thông liên nhĩ, thông liên thất, còn ống động mạch, các đường rò của mạch vành, mạch phổi...

• Các phần khác: U nhĩ trái, rò rỉ quanh van nhân tạo, bệnh cơ tim phì đại tắc nghẽn...

Để dễ hiểu, cấu trúc tim là phần "cứng" của tim như van, vách, buồng tim... có thể nhìn thấy rõ ràng qua siêu âm tim. Trong khi đó, động mạch vành và các rối loạn nhịp không thể nhìn thấy được bằng siêu âm thông thường.

Thứ hai, can thiệp cấu trúc tim sẽ tiến hành như như thế nào?

Bác sĩ luồn ống catheter từ mạch máu ở bẹn hoặc cổ tay, dưới xương đòn, cổ... hoặc thậm chí ngay từ khoang liên sườn vào đến tim, rồi dùng dụng cụ đặc biệt để sửa chữa.

Có hai hướng can thiệp chính là mở chỗ bị hẹp và/hoặc bít lại những chỗ thủng hay rò rỉ.

• Mở các chỗ bị hẹp tắc bằng các dụng cụ như bóng nong hoặc stent. Mức cao hơn nữa là thay luôn các van tim bị hỏng bằng các van nhân tạo sinh học gắn trên stent. Hiện nay cả 4 van tim đều đã có phương pháp thay qua đường can thiệp, nhưng thông dụng nhất là van động mạch chủ.
• Bít các lỗ thủng hay rò rỉ như thông liên thất, thông liên nhĩ, còn ống động mạch, rò động mạch vành, rò động tĩnh mạch phổi... Các bác sĩ can thiệp sẽ dùng các dụng cụ nhớ hình (nitinol) hoặc các lò xo (coil) để nút các chỗ thông thương này. Kỹ thuật này hiện nay khá phổ biến, nhiều BV của chúng ta đã triển khai thàng công.
  
  

Cũng có những can thiệp thuộc dạng trung gian giữa động mạch vành hoặc đốt điện sinh lý nhưng thực ra vẫn là can thiệp cấu trúc tim. Ví dụ như bít tắc động mạch liên thất trước bằng cồn tuyệt đối hay đốt bằng sóng cao tần điều trị bệnh cơ tim phì đại tắc nghẽn.

Một điểm rất dễ phân biệt đó là bác sĩ can thiệp tim cấu trúc luôn có máy siêu âm đi kèm để hướng dẫn ngay trong Cathlab, bác sĩ can thiệp động mạch vành thường chỉ dùng siêu âm trong lòng mạch (IVUS), còn bác sĩ can thiệp nhịp học thì rất hãn hữu sử dụng trừ khi phải chọc vách liên nhĩ để đốt điện ở tim trái của bệnh nhân.

Ưu điểm chính của can thiệp tim cấu trúc là ít xâm lấn hơn mổ hở, giúp bệnh nhân hồi phục nhanh hơn, đặc biệt tốt cho người lớn tuổi hoặc nguy cơ cao khi phải gây mê hồi sức. Trước đây, các bác sĩ phẫu thuật không nhận mổ vì bệnh nhân quá nặng để gây mê hồi sức sẽ chuyển sang chúng tôi, còn ngày nay khi giải phẫu không phù hợp các bác sĩ can thiệp tim cấu trúc sẽ chuyển lại cho phẫu thuật viên.

Chắc giờ các bạn đã hiểu, chúng tôi những bác sĩ dù nội hay ngoại khoa đều có chung mục đích cuối cùng là làm những gì tốt nhất cho người bệnh trong phạm vi của y học thực chứng của thời đại mình.

Teamwork luôn là chìa khoá của thành công.