Chóng mặt: Khi nào là tiền đình, khi nào là đột quỵ?

1. Chóng mặt không đồng nghĩa với rối loạn tiền đình hay thiếu máu lên não

Chóng mặt là tình trạng rất thường gặp. Hầu như mọi người khi bị chóng mặt là nghĩ tới “rối loạn tiền đình”, “thiếu máu lên não”. Còn trong y khoa, có những dạng chóng mặt nào thường gặp trong thực hành lâm sàng, thưa bác sĩ?

BS.CK2 Võ Thành Nam - Phó Trưởng khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện An Bình trả lời: Các thuật ngữ trong dân gian, Đông y và Tây y có nhiều điểm khác biệt.

Khi nhắc đến rối loạn tiền đình, nhiều người thường hiểu đơn giản là chóng mặt. Tuy nhiên, không phải tất cả trường hợp chóng mặt đều là rối loạn tiền đình.

Thuật ngữ gây nhầm lẫn nhiều nhất là “thiểu năng tuần hoàn não” hay “thiếu máu lên não”. Theo cách hiểu phổ biến, những người có biểu hiện như đau đầu, chóng mặt, mất ngủ, căng thẳng hoặc tê bì tay chân thường được cho là bị thiểu năng tuần hoàn não. Khái niệm này khác với tình trạng thiếu máu não hay đột quỵ nhồi máu não thực sự trong y học.

Nếu bị thiếu máu não hoặc đột quỵ não thật sự, người bệnh thường xuất hiện những dấu hiệu nguy hiểm như yếu liệt, nói đớ hoặc méo miệng.

Trong y khoa, chóng mặt được chia thành ba nhóm triệu chứng chính. Đầu tiên là chóng mặt thật sự hay còn gọi là chóng mặt xoay tròn. Đây là dạng thường gặp nhất. Người bệnh có cảm giác bản thân, môi trường xung quanh hoặc mọi vật đang xoay chuyển. Triệu chứng này thường đi kèm cảm giác buồn nôn và nôn, đa số liên quan đến hệ tiền đình.

Nhóm thứ hai là cảm giác hoa mắt hoặc choáng váng. Người bệnh thường cảm thấy đầu lâng lâng khi thay đổi tư thế, đôi khi tối sầm mắt trong vài giây và có cảm giác như sắp ngất. Tình trạng này có thể do nhiều nguyên nhân khác ngoài hệ tiền đình như hạ huyết áp tư thế, tụt đường huyết hoặc thoái hóa cột sống cổ gây ảnh hưởng đến các dây thần kinh liên quan đến thăng bằng ở vùng cổ.

Ngoài ra, căng thẳng, lo âu hoặc mất ngủ cũng có thể khiến người bệnh cảm thấy lâng lâng, hơi choáng váng, giống như đang đi trên mây.

Đó là những nhóm triệu chứng chóng mặt thường gặp theo cách phân loại trong y khoa.

2. Chóng mặt kèm méo miệng, nói đớ, mất thăng bằng có thể là dấu hiệu tổn thương não

Làm sao để phân biệt chóng mặt do rối loạn tiền đình ngoại biên với chóng mặt do nguyên nhân thần kinh trung ương?

BS.CK2 Võ Thành Nam trả lời: Khi người bệnh đến khám vì chóng mặt, nhiệm vụ quan trọng của bác sĩ là phân biệt chóng mặt trung ương và chóng mặt ngoại biên.

Lý do là chóng mặt trung ương thường liên quan đến những nguyên nhân nguy hiểm, xuất phát từ tổn thương hệ thần kinh trong não. Trong khi đó, chóng mặt ngoại biên thường liên quan đến các cấu trúc bên ngoài não và ít nguy hiểm hơn.

Vì vậy, khi tiếp cận một trường hợp chóng mặt, bác sĩ luôn cố gắng loại trừ những nguyên nhân nguy hiểm thường gặp trước tiên.

Để chẩn đoán chóng mặt trung ương, người bệnh thường cần được bác sĩ chuyên khoa thần kinh thăm khám và đánh giá các dấu hiệu cảnh báo. Tuy nhiên, ngay tại nhà, người dân cũng có thể nhận biết một số biểu hiện gợi ý tình trạng này.

Thông thường, chóng mặt ngoại biên có xu hướng xảy ra dữ dội, kèm buồn nôn và nôn. Tuy nhiên, tình trạng này ít khi đi kèm các triệu chứng như méo miệng, nói đớ, mất thăng bằng hoặc nhìn mờ.

Ngược lại, chóng mặt trung ương thường liên quan đến các tổn thương trong não, đặc biệt là vùng tiểu não và thân não. Người bệnh có thể chỉ cảm thấy chóng mặt nhẹ, ít liên quan đến thay đổi tư thế và không buồn nôn, nôn nhiều. Tuy nhiên, tình trạng này lại thường đi kèm những dấu hiệu thần kinh nguy hiểm như méo miệng, nói đớ, nhìn mờ hoặc mất thăng bằng.

Đây là những triệu chứng gợi ý khả năng có tổn thương nghiêm trọng trong não và cần được thăm khám, chụp hình ảnh não càng sớm càng tốt.

3. Chóng mặt dữ dội, nôn ói vẫn có thể là dấu hiệu đột quỵ

Có phải cứ chóng mặt kèm buồn nôn, ói mửa là rối loạn tiền đình, hay vẫn có thể là bệnh lý nguy hiểm khác?

BS.CK2 Võ Thành Nam trả lời: Những trường hợp chóng mặt dữ dội kèm nôn ói, khoảng 80% liên quan đến hệ tiền đình và là nguyên nhân thường gặp. Tuy nhiên, vẫn có khoảng 20% trường hợp xuất phát từ những nguyên nhân nguy hiểm, đặc biệt là đột quỵ thuộc hệ tuần hoàn sau, bao gồm thân não và tiểu não.

Ở những trường hợp này, người bệnh thường khởi phát với triệu chứng chóng mặt dữ dội, nôn ói nhưng đồng thời xuất hiện tình trạng mất thăng bằng. Người bệnh đi lại giống như người say rượu, muốn đi thẳng nhưng cơ thể liên tục nghiêng ngả.

Ngoài ra, có thể kèm theo các dấu hiệu như méo miệng, nói đớ hoặc buồn nôn, nôn dữ dội nhưng không đáp ứng với các thuốc điều trị tiền đình thông thường.

Đây là những dấu hiệu gợi ý đột quỵ hố sau hoặc đột quỵ tuần hoàn sau, là những tình trạng rất nguy hiểm. Vì vậy, nếu chóng mặt và nôn ói đi kèm các dấu hiệu cảnh báo khác, người bệnh cần đi khám càng sớm càng tốt.

>>> Đọc thêm phần 2: Quy tắc BEFAST: Bắt bài cơn chóng mặt ẩn giấu nguy cơ đột quỵ