Những điều cha mẹ cần biết khi bé mắc quai bị

Theo ThS.BS Vũ Thị Thùy Dương - Phó khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi Đồng 2, quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị (Paramyxovirus) gây ra. Virus lây từ người sang người qua nước bọt và các giọt bắn đường hô hấp khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần.

Sau khi xâm nhập cơ thể, virus có thời gian ủ bệnh từ 12 - 25 ngày, trung bình khoảng 16 - 18 ngày. Điều đáng lưu ý là người bệnh có thể lây virus cho người khác từ trước khi xuất hiện triệu chứng sưng tuyến mang tai. Giai đoạn lây lan mạnh nhất thường xảy ra từ 2 ngày trước đến 5 ngày sau khi vùng hàm bắt đầu sưng.

Nhận biết quai bị qua những dấu hiệu nào?

BS Thùy Dương cho biết, trước khi xuất hiện tình trạng sưng vùng góc hàm, trẻ thường có biểu hiện giống một đợt nhiễm siêu vi thông thường như sốt nhẹ, mệt mỏi, đau cơ, chán ăn, đau đầu hoặc đau tai.

Sau vài ngày, dấu hiệu đặc trưng nhất của bệnh là viêm tuyến mang tai. Trẻ có cảm giác đau vùng góc hàm, đau khi há miệng hoặc nuốt thức ăn. Vùng sưng có thể xuất hiện một bên hoặc cả hai bên mặt, thường tăng nhiều nhất trong 1 - 3 ngày đầu rồi giảm dần trong tuần tiếp theo.

Một đặc điểm khá điển hình là vùng sưng có thể đẩy dái tai chếch lên trên và ra ngoài. Da vùng sưng thường không đỏ, không nóng như các trường hợp viêm nhiễm ngoài da.

Quai bị có thể gây biến chứng gì?

Nhiều phụ huynh cho rằng quai bị chỉ gây sưng đau vùng hàm và sẽ tự khỏi. Tuy nhiên, theo BS Thùy Dương, bệnh vẫn có thể gây ra một số biến chứng như viêm tinh hoàn, viêm buồng trứng, viêm tụy, viêm não - màng não, viêm tuyến vú hoặc giảm thính lực.

Một trong những lo lắng phổ biến nhất là nguy cơ vô sinh ở trẻ mắc quai bị. Tuy nhiên, chuyên gia cho biết viêm tinh hoàn do quai bị không trực tiếp gây vô sinh. Dù vậy, bệnh có thể làm teo tinh hoàn và ảnh hưởng đến khả năng sinh sản sau này.

May mắn là các biến chứng nặng hiện nay khá hiếm gặp, đặc biệt ở những trẻ đã được tiêm vaccine đầy đủ.

Không nên đắp lá, bôi vôi hay áp dụng mẹo dân gian

Khi trẻ bị quai bị, nhiều gia đình vẫn truyền tai nhau các cách như đắp lá, bôi vôi, bôi mực, đắp tỏi, gừng hoặc hạt gấc lên vùng sưng.

BS Thùy Dương cảnh báo những biện pháp này hoàn toàn không có tác dụng điều trị bệnh. Ngược lại, chúng có thể gây bỏng da, kích ứng, nhiễm trùng hoặc bội nhiễm vùng mặt, khiến tình trạng của trẻ trở nên nghiêm trọng hơn.

Chăm sóc trẻ mắc quai bị tại nhà như thế nào?

Theo khuyến cáo, trẻ nên nghỉ học và hạn chế tiếp xúc với người khác ít nhất 5 ngày kể từ khi bắt đầu sưng vùng hàm để giảm nguy cơ lây lan.

Về dinh dưỡng, cha mẹ nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng và nguội như cháo, súp hoặc sữa để giúp trẻ dễ nuốt hơn. Các loại thực phẩm chua, cay hoặc quá nóng nên hạn chế vì có thể kích thích tuyến nước bọt, làm trẻ đau nhiều hơn.

Nếu trẻ sốt hoặc đau, có thể sử dụng thuốc chứa paracetamol theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Đồng thời cần theo dõi sát các dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi khám kịp thời.

Khi nào cần đưa trẻ đến bệnh viện?

Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu như lừ đừ, sốt cao liên tục khó hạ, đau đầu nhiều, nôn ói nhiều, đau bụng dữ dội, nghe kém hoặc sưng đau vùng bìu.

Đây có thể là những dấu hiệu cảnh báo biến chứng cần được đánh giá và điều trị sớm.

Tiêm vaccine là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất

Theo BS Thùy Dương, vaccine là cách phòng ngừa quai bị hiệu quả nhất hiện nay. Trẻ nên được tiêm vaccine phối hợp Sởi - Quai bị - Rubella (MMR) với mũi đầu tiên khi 12 - 15 tháng tuổi và mũi nhắc lại lúc 4 - 6 tuổi.

Bên cạnh đó, các biện pháp phòng bệnh đường hô hấp như đeo khẩu trang ở nơi đông người, che miệng khi ho, hắt hơi và rửa tay thường xuyên cũng góp phần hạn chế nguy cơ lây nhiễm.