Phần 2: Những lưu ý không thể bỏ qua trong điều trị chóng mặt do rối loạn tiền đình ở người cao tuổi

6. Tìm đúng nguyên nhân gây chóng mặt để điều trị hiệu quả

Hiện nay có những giải pháp nào giúp điều trị, cải thiện tình trạng chóng mặt, rối loạn tiền đình, thưa BS? Trong đó, giải pháp nào được xem là tối ưu nhất trên người cao tuổi ạ?

PGS.TS.BS Nguyễn Văn Hướng trả lời: Có 3 giải pháp điều trị phối hợp để cải thiện tình trạng chóng mặt, rối loạn tiền đình:

- Thứ nhất, điều trị chóng mặt bằng các thuốc điều trị đặc hiệu và thuốc điều trị hỗ trợ.

- Thứ hai, ngoài dùng thuốc bệnh nhân phải được kết hợp tập phục hồi chức năng tiền đình, bài tập về tiền đình. Bệnh nhân có thể tập tại nhà hoặc trong bệnh viện, tuy nhiên phải dựa theo từng nguyên nhân để luyện tập đúng.

Có một thể chóng mặt hiện nay rất phổ biến là chóng mặt tư thế kịch phát lành tính, nguyên nhân gây ra do sự trôi dạt của các hạt thăng bằng (sỏi tai). Các hạt thăng bằng nằm ở hệ thống tai trong, hoạt động nhằm mục đích báo hiệu sự thay đổi tư thế. Tương tự như trong xây dựng, trong ống nước có hạt để giữ thăng bằng cho ống nước đó. Nhưng ở người cao tuổi, sức bền của các hạt thăng bằng này sẽ giảm đi, gây ra tình trạng mất sự bền vững của các hạt thăng bằng. Khi thay đổi tư thế đột ngột dẫn đến tình trạng các hạt thăng bằng rơi ra vị trí khác, xuất hiện cơn chóng mặt kịch phát lành tính.

Trên thực tế, chóng mặt kịch phát lành tính chiếm đến 30% trong các loại chóng mặt. Đặc biệt là chóng mặt ngoại biên và chóng mặt ở người già chiếm đến 50%, điều này cho thấy cứ 2 người vào viện do chóng mặt sẽ có 1 người là chóng mặt kịch phát lành tính. Do đó, biện pháp điều trị tốt nhất cho loại chóng mặt này là có các bài tập đẩy hạt sỏi tai rơi ra ngoài về vị trí cũ. Đây là nghiệm pháp rất dễ thực hiện, trong thực tế lâm sàng hiện nay có nghiệm pháp Brandt-Daroff hay Epley để tập tư thế, mục đích là đưa sỏi tai về vị trí cũ, từ đó mới có thể điều trị chóng mặt tư thế kịch phát lành tính.

Ngoài ra, tình trạng chóng mặt kịch phát lành tính sẽ dai dẳng, tái đi tái lại. Vì vậy để tránh tái phát, hiện nay đã có những thuốc điều trị đặc hiệu và thuốc hỗ trợ, từ đó tạo nên sự bền vững của hạt thăng bằng, tránh trường hợp khi thay đổi tư thế các hạt bị rơi khỏi vị trí. 

Đó là những phương pháp điều trị đặc hiệu cho một số loại chóng mặt thường gặp, đặc biệt là chóng mặt tư thế kịch phát lành tính. Ngoài ra, tùy từng nguyên nhân cụ thể sẽ có phác đồ điều trị phối hợp đặc hiệu khác nhau. Ví dụ như nguyên nhân gây ra chóng mặt là hạ/ tăng đường huyết; tăng/hạ huyết áp; đột quỵ não; viêm tai; viêm dây thần kinh tiền đình… đều phải được điều trị. Vì vậy, cần tìm đúng nguyên nhân gây chóng mặt để có hướng điều trị chuẩn và hiệu quả.

Việc điều trị chóng mặt bằng thuốc ở người cao tuổi rất khó khăn. Còn ở người trẻ tuổi, các chức năng và hoạt động chuyển hóa bình thường, ít bệnh nền kèm theo, không bị tương tác thuốc. Ví dụ trong các nhóm thuốc điều trị được chia làm 3 nhóm chính, bao gồm:

Nhóm điều trị ức chế tiền đình, để cân bằng lại sự mất thăng bằng của rối loạn tiền đình. Nhóm thuốc này khá hiệu quả nhưng có thể gây ra tổn thương tiền đình. Do đó nhóm thuốc này được sử dụng khá phổ biến trong thực tế nhưng không được dùng quá 3-7 ngày. Loại thuốc điển hình trong nhóm này là thuốc chống say tàu xe.

Nhóm thứ hai là hồi phục tiền đình, làm hồi phục tiền đình bên tổn thương. Trên thị trường hiện nay có hai nhóm chủ yếu là nhóm Betahistine và Acetyl Leucin. Ngoài ra còn có một nhóm hỗ trợ là Ginkgo biloba EGb 761^®, đây là loại thuốc hỗ trợ điều trị rối loạn tiền đình rất tốt.

Ngoài các nhóm thuốc trên, còn các nhóm thuốc điều trị phối hợp, giúp ức chế hoặc hồi phục tiền đình tùy theo vấn đề tác dụng của từng cơ thể, đó là nhóm Flunarizin hoặc Cinnarizin. Các nhóm thuốc này chỉ là giải pháp điều trị triệu chứng chóng mặt, điều quan trọng vẫn là điều trị nguyên nhân gây ra chóng mặt cho bệnh nhân.

7. Lựa chọn thuốc điều trị phù hợp với từng bệnh nhân để tránh tương tác thuốc

Khi sử dụng các loại thuốc điều trị cho triệu chứng chóng mặt do rối loạn tiền đình cho người cao tuổi, cần lưu ý điều gì để đảm bảo an toàn cho người bệnh, thưa BS?

PGS.TS.BS Nguyễn Văn Hướng trả lời: Thực tế ở người cao tuổi thường kèm theo rất nhiều bệnh nền và dùng nhiều thuốc, do đó gây ra điều đáng ngại về việc tương tác thuốc. Vì vậy để lựa chọn thuốc điều trị ở người cao tuổi cần cân nhắc, đăc biệt là xác định các vấn đề: loại thuốc bệnh nhân đang dùng, bệnh nền kèm theo của bệnh nhân.

Ví dụ chọn Betahistine cho bệnh nhân hen phế quản hoặc trên người loét dạ dày là điều chống chỉ định. Do đó cần cá thể hóa từng bệnh nhân, bệnh lý đi kèm và các thuốc người bệnh đang sử dụng để lựa chọn thuốc điều trị phù hợp, tránh tình huống tương tác thuốc xảy ra.

Đó cũng chính là rào cản khó khăn khi đứng trước người cao tuổi nhiều bệnh nền, dùng nhiều loại thuốc, bị chóng mặt. Vì vậy, các bác sĩ cần cân nhắc, khám kỹ, hỏi kỹ và xem các loại thuốc bệnh nhân đang sử dụng.

Tuy nhiên, riêng với thuốc hỗ trợ Ginkgo biloba EGb 761^® rất ít xảy ra tương tác thuốc.

8. Những điều cần lưu ý ở người cao tuổi bị chóng mặt

Khi bị chóng mặt, rối loạn tiền đình xảy ra, người cao tuổi cần tránh các hoạt động nào? Xử trí ra sao khi có cơn chóng mặt tiền đình này?

PGS.TS.BS Nguyễn Văn Hướng trả lời: Việc xử trí, điều trị và theo dõi phụ thuộc hoàn toàn vào loại chóng mặt, các triệu chứng đi kèm và nguyên nhân gây chóng mặt. Khi phát hiện được đúng nguyên nhân gây chóng mặt sẽ có phác đồ điều trị cụ thể. Tuy nhiên, khuyến cáo chung cho người cao tuổi bị chóng mặt như sau:

Thứ nhất, tránh việc cố gắng đi lại khi bị chóng mặt mà không có người đỡ hoặc sự trợ giúp khác. Vì nếu đi lại có thể gặp các tình huống nguy hiểm như gãy xương, phổ biến nhất là gãy cổ xương đùi, điều này vô cùng phức tạp. Bên cạnh đó có thể chấn thương sọ não nếu đập đầu xuống.

Thứ hai, tránh thay đổi tư thế đột ngột.

Thứ ba, nếu xuất hiện tình trạng chóng mặt, hãy gọi người hỗ trợ càng sớm càng tốt để đưa đến cơ sở y tế gần nhất. Mục đích là để phát hiện sớm các nguy cơ, bệnh lý nguy hiểm về tim mạch, đột quỵ não, các tổn thương ở não… từ đó điều trị sớm, tránh hậu quả để lại di chứng nặng nề.

9. Dùng thuốc điều trị rối loạn tiền đình kéo dài 3 tháng để tránh tái phát

Nguy cơ tái phát rối loạn tiền đình ra sao? Người cao tuổi cần làm những gì để ngăn chặn nguy cơ tái phát, thưa BS?

PGS.TS.BS Nguyễn Văn Hướng trả lời: Thực tế, ở người trẻ sẽ dễ dàng hơn trong vấn đề ngăn chặn triệt để vấn đề chóng mặt so với người già. Tuy nhiên người già có thể ngăn chặn triệt để được tình trạng này nếu phát hiện kịp thời nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.

Ở người già có triệu chứng dai dẳng nên cần kiên trì điều trị, đến một giai đoạn nhất định triệu chứng có thể ổn định. Tuy nhiên còn tùy từng nguyên nhân, theo nhiều nghiên cứu trên thế giới nói về nguyên nhân thường gặp nhất là chóng mặt kịch phát lành tính cho thấy, sử dụng một số loại thuốc kết hợp bài tập hỗ trợ thì ít nhất sau 3 tháng có thể cắt hoàn toàn triệu chứng và ngăn chặn tái phát chóng mặt trở lại.

Một số người dùng thuốc không đúng cách, ví dụ như uống thuốc và tập luyện khoảng 10 ngày thấy giảm triệu chứng, cho rằng đã khỏi bệnh nhưng sau đó chóng mặt tái phát. Vì vậy khi khỏi bệnh vẫn phải dùng thuốc là tập luyện ít nhất 3 tháng mới có thể đạt hiệu quả, ngăn chặn tái phát cao hơn.

Các bác sĩ nên giải thích cho người bệnh khi chỉ định thuốc điều trị rối loạn tiền tình, đặc biệt là tiền đình tư thế kịch phát lành tính, hoặc bệnh lý thần kinh ngoại biên phải dùng thuốc điều trị kéo dài 3 tháng để đảm bảo tránh trường hợp tái phát xảy ra.

10. Những điều cần lưu ý để phòng tránh chóng mặt ở người cao tuổi

Cuối cùng, lời khuyên của bác sĩ để người cao tuổi có thể sống chung hòa bình với chóng mặt do rối loạn tiền đình, ít chịu tác động của tình trạng này nhất ạ?

PGS.TS.BS Nguyễn Văn Hướng trả lời: Để phòng tránh chóng mặt ở người cao tuổi:

Đầu tiên, nếu có bệnh nền kèm theo như: huyết áp, tim mạch, mỡ máu, bệnh lý nội khoa… cần phải tuân thủ điều trị theo chỉ định của bác sĩ. Đồng thời, không tự ý bỏ thuốc, thay đổi thuốc mà không có chỉ định của bác sĩ; tránh dùng các loại thuốc ngoài toa thuốc bác sĩ chỉ định. Nếu muốn dùng các loại thuốc ngoài đơn bác sĩ đã kê cần có sự tư vấn của bác sĩ điều trị.

Thực tế đã có rất nhiều trường hợp khi bác sĩ kê đơn thuốc điều trị huyết áp, mỡ máu, tiểu đường nhưng về nhà tự ý mua thuốc ở ngoài để uống cùng, triệu chứng ngày càng nặng, phát hiện tương tác thuốc gây ảnh hưởng đến sức khỏe, đường huyết tăng cao, tình trạng mỡ máu nặng hơn. Do đó, trong quá trình điều trị, nếu cần sự hỗ trợ nên đến gặp bác sĩ để được tư vấn, không tự ý mua thuốc.

Trường hợp khi đã xuất hiện chóng mặt thường xuyên, tùy theo nguyên nhân hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa để có phác đồ điều trị. Đồng thời tuân thủ theo phác đồ điều trị đó về việc dùng thuốc, tập luyện.

Đặc biệt, trong cuộc sống hàng ngày nên tập thể dục thể thao, chế độ ăn uống phù hợp, tham gia các hội nhóm, câu lạc bộ cộng đồng để giúp người cao tuổi hoạt động nhẹ nhàng, vừa sức.

Cảm ơn PGS.TS.BS Nguyễn Văn Hướng - Trưởng khoa Khám bệnh - Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, Công ty Gigamed, nhãn hàng Tebonin đã đồng hành cùng AloBacsi thực hiện chương trình này.

>>> Phần 1: Những lưu ý không thể bỏ qua trong điều trị chóng mặt do rối loạn tiền đình ở người cao tuổi