Hẹp động mạch vành 70% chưa chắc phải đặt stent

1. Hẹp động mạch vành 30%, 50% hay 70% chưa đồng nghĩa với việc phải đặt stent

Khi nhận kết quả hẹp động mạch vành khoảng 30%, 50% hay 60%, nhiều người bệnh lo lắng rằng mạch máu đã bị hẹp thì sớm muộn cũng phải đặt stent.

Vậy những con số phần trăm này thực sự nói lên điều gì? Có phải trường hợp nào bị hẹp động mạch vành cũng cần đặt stent hay không, thưa BS?

ThS.BS Trần Nguyễn Thu Thủy - Chuyên khoa Tim mạch, Trung tâm Y khoa Chuyên sâu VietHope trả lời: Về mặt y khoa, những con số này mô tả mức độ hẹp lòng động mạch vành. Chúng ta có thể hình dung động mạch vành giống như một ống nước. Khi các mảng xơ vữa bám trên thành mạch, phần lòng mạch còn lại để máu lưu thông sẽ được thể hiện qua những con số phần trăm.

Nhiều người thắc mắc tại sao lại sử dụng những con số tròn như 30%, 50% hay 70% mà không phải 25%, 45% hoặc 75%.

Thực ra, những con số này xuất phát từ nhiều nghiên cứu và các khuyến cáo của những hiệp hội tim mạch trên thế giới.

Gần đây nhất, Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ và Hiệp hội Tim mạch châu Âu đã có những đồng thuận trong quản lý người bệnh mắc bệnh động mạch vành.

Theo đó, mức độ hẹp động mạch vành được phân loại như sau:

- Hẹp dưới 50%: Được xem là hẹp động mạch vành mức độ nhẹ, chẳng hạn như hẹp 30%.

- Hẹp từ 50 - 60%: Được xem là hẹp mức độ trung bình.

- Hẹp trên 70%: Được gọi là hẹp động mạch vành có ý nghĩa.

Tuy nhiên, có một ngoại lệ là động mạch vành thân chung. Đây là động mạch chính cung cấp máu cho gần 75% khối cơ tim. Đối với động mạch vành thân chung, mức độ hẹp trên 50% đã được xem là hẹp nặng.

2. Hẹp động mạch vành không phải lúc nào cũng cần đặt stent

Thưa BS, khi chưa có chỉ định đặt stent, nhiều người bệnh băn khoăn liệu việc để động mạch vành tiếp tục bị hẹp có nguy hiểm hay không.

Vậy điều trị bảo tồn bệnh động mạch vành nhằm mục tiêu gì? Việc sử dụng thuốc và kiểm soát các yếu tố nguy cơ có vai trò như thế nào trong ổn định mảng xơ vữa, làm chậm tiến triển bệnh và giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim?

ThS.BS Trần Nguyễn Thu Thủy trả lời: Khi nhận được kết quả hẹp động mạch vành, nhiều người bệnh có tâm lý lo lắng, cảm giác như mình đang mang một “quả bom hẹn giờ” trong cơ thể và một ngày nào đó có thể bị nhồi máu cơ tim hoặc gặp các biến cố tim mạch khác.

Thực tế, hiện nay đã có những hướng dẫn điều trị cụ thể để BS và người bệnh có cơ sở lựa chọn phương pháp điều trị cũng như quản lý bệnh.

Như tôi đã chia sẻ, tùy theo mức độ hẹp động mạch vành mà người bệnh sẽ có hướng điều trị và quản lý khác nhau.

Đối với những người bệnh hẹp động mạch vành mức độ nhẹ, dưới 50%, phương pháp điều trị chủ yếu là điều trị nội khoa tối ưu. Ở nhóm bệnh nhân này, chỉ định đặt stent hoặc tái thông động mạch vành không được đặt ra.

Với những trường hợp hẹp từ 50 - 60%, ưu tiên hàng đầu vẫn là điều trị nội khoa tối ưu, kết hợp kiểm soát nghiêm ngặt các yếu tố nguy cơ.

Còn đối với những người bệnh hẹp động mạch vành trên 70%, hướng điều trị sẽ bao gồm điều trị nội khoa tối ưu và xem xét khả năng tái thông động mạch vành.

Tuy nhiên, không phải tất cả người bệnh có mức độ hẹp trên 70% đều cần đặt stent. Có những trường hợp cần can thiệp, nhưng cũng có những trường hợp không cần thiết.

Quyết định có đặt stent hay không còn phụ thuộc vào những đánh giá chuyên sâu hơn của BS tim mạch. Trên cơ sở đó, BS sẽ trao đổi với người bệnh để cùng lựa chọn hướng điều trị tối ưu và phù hợp nhất.

3. Người bệnh động mạch vành cần kiểm soát chặt huyết áp, cholesterol và các yếu tố nguy cơ

Trong quá trình điều trị bệnh động mạch vành, người bệnh cần theo dõi và kiểm soát những chỉ số nào để biết các yếu tố nguy cơ đang được quản lý tốt, thưa BS?

ThS.BS Trần Nguyễn Thu Thủy trả lời: Đối với người bệnh động mạch vành, có khá nhiều chỉ số cần quan tâm. Trong đó, những chỉ số quan trọng mà BS thường trao đổi với người bệnh bao gồm:

Đầu tiên là huyết áp. Một số người bệnh thắc mắc tại sao mình không bị tăng huyết áp, chỉ số huyết áp chỉ khoảng 130 - 140mmHg nhưng BS vẫn kê thuốc điều trị huyết áp.

Về mặt khoa học, mức huyết áp tối ưu để hỗ trợ điều trị bệnh động mạch vành và không làm nặng thêm tình trạng bệnh là khoảng 130/80 mmHg.

Ở những người chỉ mắc tăng huyết áp, BS có thể đặt mục tiêu kiểm soát khoảng 130/85 mmHg. Tuy nhiên, khi người bệnh đồng thời mắc bệnh động mạch vành, việc kiểm soát huyết áp sẽ nghiêm ngặt hơn.

Thứ hai là cholesterol máu, đặc biệt là LDL-cholesterol.

Cholesterol là một yếu tố nguy cơ độc lập của bệnh động mạch vành. Khi cholesterol máu tăng cao, nguy cơ gặp các biến cố như nhồi máu cơ tim hoặc tử vong do bệnh tim mạch cũng tăng lên.

Chính vì vậy, khi người bệnh đã mắc bệnh động mạch vành, cholesterol cần được kiểm soát nghiêm ngặt hơn.

Đối với những người chỉ có cholesterol máu cao, mục tiêu LDL-cholesterol có thể được đặt ở mức dưới 3,0mmol/L. Tuy nhiên, ở người đã mắc bệnh động mạch vành, BS sẽ đặt mục tiêu LDL-cholesterol dưới 1,4mmol/L hoặc giảm ít nhất 50% so với mức ban đầu sau điều trị.

Các khuyến cáo được cập nhật gần đây của Hiệp hội Tim mạch châu Âu tiếp tục nhấn mạnh việc kiểm soát cholesterol máu chặt chẽ, càng sớm càng tốt, đồng thời xem xét phối hợp các phương pháp điều trị ngay từ đầu.

Trước đây, người bệnh động mạch vành thường được điều trị bằng thuốc nhóm statin. Hiện nay, BS có thể chỉ định thêm những nhóm thuốc mới.

Điều này xuất phát từ các nghiên cứu cho thấy việc kiểm soát LDL-cholesterol chặt chẽ và đưa chỉ số này về mục tiêu từ sớm sẽ mang lại lợi ích lớn hơn cho người bệnh động mạch vành.

Thứ ba là chỉ số khối cơ thể (BMI). Các nghiên cứu đã cho thấy béo phì là yếu tố làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch. Trước đây, khi nhận thấy người bệnh thừa cân hoặc béo phì, BS thường khuyến cáo giảm cân và tăng cường vận động.

Tuy nhiên, những nghiên cứu gần đây đã cung cấp thêm nhiều hiểu biết và phương pháp điều trị, giúp BS có thể chủ động hơn trong việc kiểm soát cân nặng cho người bệnh.

Vì vậy, khi một người đã mắc bệnh động mạch vành và có BMI trên 23, BS có thể khuyến cáo phối hợp với chuyên gia dinh dưỡng để quản lý cân nặng tốt hơn.

Thứ tư là nhịp tim. Đây cũng là một phần trong quá trình điều trị bệnh động mạch vành, dù đôi khi người bệnh ít chú ý.

Thông thường, BS có thể đặt mục tiêu kiểm soát nhịp tim khoảng 55 -65 lần/phút. Bởi khi nhịp tim quá nhanh, việc cung cấp máu nuôi cơ tim qua động mạch vành có thể bị ảnh hưởng, khiến tình trạng bệnh trở nên nghiêm trọng hơn.

Thứ năm là HbA1c ở người bệnh đồng thời mắc đái tháo đường.

Đối với những người vừa mắc đái tháo đường vừa có bệnh động mạch vành, mục tiêu HbA1c thường được BS cân nhắc trong khoảng 6,5 - 7%, tùy tình trạng người bệnh. Việc kiểm soát đường huyết ở nhóm bệnh nhân này cần được cân nhắc thận trọng, thay vì cố gắng hạ đường huyết xuống mức quá thấp.

Các nghiên cứu cho thấy nếu kiểm soát đường huyết quá nghiêm ngặt, đặc biệt khi sử dụng thuốc hạ đường huyết với liều cao, người bệnh có thể gặp những cơn hạ đường huyết. Khi đó, hạ đường huyết có thể kích hoạt phản ứng stress của cơ thể, khiến nhịp tim tăng nhanh, động mạch vành co thắt và làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch.

Do đó, BS cần lựa chọn mục tiêu HbA1c phù hợp, vừa kiểm soát bệnh đái tháo đường, vừa hạn chế nguy cơ hạ đường huyết ở người mắc bệnh động mạch vành.

Cuối cùng là đánh giá hội chứng ngưng thở khi ngủ. Đây cũng là một vấn đề ngày càng được quan tâm trong quản lý bệnh động mạch vành.

Ngưng thở khi ngủ có thể làm giảm lượng oxy cung cấp cho cơ tim, từ đó góp phần làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch.

Chính vì vậy, tại VietHope, khi thăm khám người bệnh động mạch vành, nếu nghi ngờ có hội chứng ngưng thở khi ngủ, chúng tôi thường đề nghị người bệnh thực hiện đo đa ký giấc ngủ để đánh giá thêm.

4. Người bệnh động mạch vành cần cảnh giác khi đau ngực xuất hiện thường xuyên hơn hoặc giảm khả năng gắng sức

Thực tế, có những người sau một thời gian điều trị ổn định, không còn đau ngực hay khó thở nên cho rằng bệnh đã khỏi. Ngược lại, một số người lại quá lo lắng trước những cảm giác bất thường ở vùng ngực.

Vậy người bệnh cần theo dõi những thay đổi nào của cơ thể? Đâu là những triệu chứng cảnh báo cần chủ động thăm khám sớm, thưa BS?

ThS.BS Trần Nguyễn Thu Thủy trả lời: Đây là những tình huống mà BS thường gặp trong thực tế điều trị.

Có những người bệnh sau 2 - 3 năm điều trị hoàn toàn không còn triệu chứng nên cho rằng mình đã khỏi bệnh, từ đó bắt đầu sử dụng thuốc không đều đặn hoặc không tuân thủ chế độ điều trị.

Ngược lại, một số người khi được chẩn đoán hẹp động mạch vành lại trở nên quá lo lắng, nhất là khi biết người thân, họ hàng hoặc những người xung quanh cũng mắc bệnh và từng phải đặt stent hoặc gặp các biến cố tim mạch nghiêm trọng.

Thực tế, bệnh động mạch vành là một bệnh lý mạn tính, tiến triển theo thời gian, chứ không phải bệnh xuất hiện trong một vài ngày hoặc chỉ cần uống thuốc một thời gian ngắn là khỏi.

Vì vậy, khi đã được chẩn đoán bệnh động mạch vành, người bệnh cần chú ý ba vấn đề quan trọng.

Thứ nhất là điều trị nội khoa tối ưu, kiểm soát tốt tất cả các yếu tố nguy cơ như tôi đã trình bày.

Thứ hai là tuân thủ điều trị.

Thứ ba là phối hợp chặt chẽ với BS để biết tình trạng bệnh đang ở giai đoạn nào, có ổn định hay không và cần điều chỉnh những gì trong quá trình điều trị.

Trong quá trình theo dõi, người bệnh cần lưu ý một số nhóm triệu chứng.

Đầu tiên là những dấu hiệu cảnh báo bệnh động mạch vành có thể đang trở nên nghiêm trọng hơn.

Người bệnh cần chú ý khi xuất hiện đau ngực trái, cảm giác đau bóp nghẹt, đau kèm vã mồ hôi hoặc giảm khả năng gắng sức.

Chẳng hạn, trước đây một người có thể đi bộ hoặc leo cầu thang lên 2, 3 tầng, thậm chí 4 tầng mà không gặp khó khăn. Tuy nhiên, trong khoảng 1 - 2 tuần gần đây, chỉ cần leo. một tầng cầu thang đã cảm thấy mệt. Đó là biểu hiện của tình trạng giảm khả năng dung nạp gắng sức.

Ngoài đau ngực, người bệnh cũng cần lưu ý những triệu chứng đi kèm như khó thở hoặc phù chân.

Đây là những dấu hiệu cần được BS đánh giá sớm, thậm chí phải thăm khám cấp cứu tùy mức độ nghiêm trọng của triệu chứng.

Nhóm thứ hai là những thay đổi cho thấy triệu chứng có xu hướng nặng lên và người bệnh cần tái khám sớm.

Ví dụ, một người đang điều trị ổn định, liều thuốc không thay đổi nhưng gần đây nhận thấy nhịp tim thường xuyên tăng lên khoảng 80. -90 lần/phút.

Hoặc người bệnh vẫn có những cơn đau ngực với mức độ đau tương tự trước đây, nhưng tần suất xuất hiện ngày càng nhiều. Trước kia, cơn đau chỉ xảy ra khoảng một lần mỗi tháng, nhưng hiện nay tăng lên một lần mỗi tuần, thậm chí 2 - 3 lần mỗi tuần.

Trong những trường hợp này, người bệnh nên chủ động đi khám sớm. Tuy nhiên, cũng không cần quá hoang mang mà nên liên hệ, đặt lịch hẹn với BS và trình bày cụ thể những thay đổi về triệu chứng để được đánh giá.

Ngoài ra, có những biểu hiện đau ngực không điển hình mà người bệnh cũng cần phân biệt. Chẳng hạn, đau ngực phải, đau ngực xuất hiện sau khi ăn, đau kèm buồn nôn hoặc các triệu chứng tiêu hóa, hay đau ngực liên quan đến mất ngủ và căng thẳng.

Những biểu hiện này thường được xếp vào nhóm đau ngực không điển hình và trong nhiều trường hợp không liên quan trực tiếp đến bệnh động mạch vành.

5. Theo dõi bệnh động mạch vành cần kết hợp xét nghiệm máu, siêu âm tim và đánh giá chức năng tim

Bên cạnh việc theo dõi các triệu chứng, BS tim mạch còn dựa vào những chỉ số và phương pháp kiểm tra khách quan nào để đánh giá diễn tiến bệnh động mạch vành theo thời gian, thưa BS?

ThS.BS Trần Nguyễn Thu Thủy trả lời: Như tôi đã chia sẻ, bệnh động mạch vành là một bệnh lý mạn tính, có thể tiến triển theo thời gian hoặc duy trì ở trạng thái ổn định. Vì vậy, khi được chẩn đoán mắc bệnh động mạch vành, người bệnh cần có kế hoạch điều trị và theo dõi lâu dài.

Tùy theo tình trạng của từng người bệnh, BS sẽ xây dựng lộ trình theo dõi riêng. Tuy nhiên, nhìn chung, có một số mốc kiểm tra cần quan tâm.

Đầu tiên là kiểm tra các yếu tố nguy cơ và xét nghiệm máu định kỳ mỗi 3 - 6 tháng.

Trong khoảng thời gian này, BS sẽ đánh giá việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ, chẳng hạn như cholesterol máu, đồng thời kiểm tra chức năng gan và chức năng thận.

Những xét nghiệm này thường được lặp lại mỗi 3 - 6 tháng để theo dõi tình trạng người bệnh trong quá trình điều trị.

Thứ hai là đánh giá hoạt động và chức năng tim mỗi 6 - 12 tháng. BS có thể chỉ định điện tâm đồ để đánh giá hoạt động điện học của tim và siêu âm tim để kiểm tra cấu trúc, chức năng tim.

Gần đây, các khuyến cáo của Hiệp hội Tim mạch châu Âu và Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ cũng đề cập đến những kỹ thuật siêu âm tim chuyên sâu hơn, như siêu âm tim đánh dấu mô và đánh giá sức căng cơ tim.

Đây là những kỹ thuật khảo sát trên siêu âm tim. Mặc dù siêu âm tim là phương pháp kiểm tra tương đối đơn giản, nhẹ nhàng, nhưng khi kết hợp kỹ thuật đánh dấu mô cơ tim, BS có thể phát hiện những dấu hiệu bất thường về chức năng cơ tim ở giai đoạn sớm, ngay cả khi các biểu hiện suy giảm chức năng tim chưa rõ ràng.

Thứ ba là những phương pháp đánh giá chuyên sâu hơn về chức năng tim. Trong một số trường hợp, BS có thể cần chỉ định siêu âm tim gắng sức hoặc nghiệm pháp gắng sức tim phổi để đánh giá thêm tình trạng người bệnh, chẳng hạn theo mốc hằng năm.

Cuối cùng là chụp MSCT động mạch vành. Nhiều người bệnh có tâm lý muốn kiểm tra lại mức độ hẹp động mạch vành sau một thời gian điều trị. Chẳng hạn, sau 6 tháng tuân thủ điều trị, người bệnh muốn chụp lại để biết động mạch vành đã bớt hẹp hay chưa.

Tuy nhiên, theo tôi, người bệnh không nên chụp lại động mạch vành quá thường xuyên. Đối với chụp MSCT động mạch vành, BS có thể cân nhắc thực hiện lại sau khoảng 1 - 3 năm, tùy theo tình trạng cụ thể của người bệnh.

>>> Đọc thêm Phần 2: Hẹp động mạch vành không chỉ xem tỷ lệ hẹp mà còn phải đánh giá mảng xơ vữa