Hẹp động mạch vành không chỉ xem tỷ lệ hẹp mà còn phải đánh giá mảng xơ vữa

1. CT mạch vành giúp đánh giá nguy cơ nứt vỡ mảng xơ vữa và mức độ thiếu máu cơ tim

Vậy trong những trường hợp cần đánh giá lại, các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện nay, đặc biệt là CT mạch vành, có thể cung cấp thêm những thông tin gì ngoài tỷ lệ hẹp lòng mạch, chẳng hạn như đặc điểm mảng xơ vữa và tình trạng hệ động mạch vành, thưa BS?

ThS.BS Trần Nguyễn Thu Thủy - Chuyên khoa Tim mạch, Trung tâm Y khoa Chuyên sâu VietHope trả lời: Những tiến bộ trong kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh hiện nay đã cho phép BS tiếp cận nhiều thông số hơn, không chỉ xác định động mạch vành hẹp bao nhiêu phần trăm hay vị trí hẹp ở đâu.

CT mạch vành còn có thể cung cấp thông tin về mức độ ổn định của mảng xơ vữa.

Về mặt bệnh học, nhồi máu cơ tim và các biến cố mạch vành không đơn thuần xảy ra do lòng mạch tiến triển từ hẹp 50 - 60% lên 70% hay 90%, mà còn do sự nứt vỡ đột ngột của mảng xơ vữa, dẫn đến hình thành cục máu đông và gây bít tắc lòng động mạch vành. Chính vì vậy, việc đánh giá mức độ ổn định của mảng xơ vữa có ý nghĩa rất quan trọng.

Với những tiến bộ của công nghệ CT hiện nay, BS có thể đánh giá đặc điểm phần lõi của mảng xơ vữa để xác định mảng xơ vữa đã ổn định hay chưa. Chẳng hạn, khi mảng xơ vữa có tình trạng vôi hóa, đây là dấu hiệu cho thấy mảng xơ vữa đã ổn định.

Tuy nhiên, nếu hình ảnh CT ghi nhận hiện tượng positive remodeling, tức tái cấu trúc dương tính, đây là đặc điểm cho thấy mảng xơ vữa có nguy cơ cao và có khả năng nứt vỡ.

Bên cạnh đó, các kỹ thuật CT dựng hình 3D hiện nay còn cho phép đánh giá dòng chảy trong động mạch vành thông qua việc mô phỏng dòng máu và đánh giá các chỉ số sinh lý mạch vành.

CT còn cung cấp thông tin về sinh lý dòng chảy động mạch vành thông qua chỉ số FFR, phản ánh khả năng dự trữ lưu lượng máu qua vị trí có mảng xơ vữa.

Tùy thuộc vào chỉ số này, chẳng hạn FFR dưới 80% hoặc EF nhỏ hơn 0,89, người bệnh có thể có nguy cơ thiếu máu cơ tim nặng và cần được xem xét can thiệp chuyên sâu hơn bên cạnh điều trị nội khoa.

2. Người bệnh động mạch vành ổn định không nên ngừng vận động vì lo sợ tim quá tải

Trong quá trình điều trị bảo tồn bệnh động mạch vành, nhiều người bệnh lo ngại rằng vận động mạnh có thể khiến tim quá tải. Vì vậy, không ít người gần như ngừng tập thể dục hoặc hạn chế các hoạt động thể chất.

Vậy đối với người bệnh hẹp động mạch vành đang ổn định, cần điều chỉnh chế độ vận động, sinh hoạt và ăn uống như thế nào để vừa đảm bảo an toàn, vừa bảo vệ sức khỏe tim mạch, thưa BS?

ThS.BS Trần Nguyễn Thu Thủy trả lời: Đây cũng là vấn đề khiến tôi trăn trở trong quá trình thực hành lâm sàng trước đây.

Khi được chẩn đoán mắc bệnh động mạch vành, có những người bệnh dù mức độ hẹp chỉ khoảng 50 - 60% nhưng tổn thương ở nhiều nhánh mạch vành vẫn thường hỏi BS: “Trước đây tôi thường chơi tennis, vậy bây giờ có thể tiếp tục chơi được không?”.

Trước đây, với tâm lý lo ngại động mạch vành đã bị hẹp, chỉ cần co thắt thêm một chút cũng có thể ảnh hưởng đến dòng máu lưu thông, BS thường khuyên người bệnh chỉ nên vận động nhẹ nhàng.

Tuy nhiên, xét trên phương diện khoa học, lời khuyên này chưa thực sự chính xác và cũng chưa mang lại nhiều lợi ích cho người bệnh. Bởi chúng ta biết rằng việc chuyển từ lối sống thường xuyên vận động sang ít vận động không có lợi cho sức khỏe tim mạch.

Hiện nay, với sự phát triển của y học, đặc biệt là nghiệm pháp gắng sức tim phổi (CPET), BS có thêm công cụ để đánh giá chính xác hơn khả năng vận động của từng người bệnh.

Các khuyến cáo của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ về quản lý chế độ vận động ở người bệnh động mạch vành cũng đề cập đến việc đánh giá khả năng dung nạp gắng sức thông qua CPET.

Kết quả kiểm tra giúp BS xác định người bệnh có thể hoạt động ở cường độ nhẹ, trung bình hay nặng, đồng thời đánh giá mức độ vận động nào là an toàn nhất đối với tình trạng tim mạch của từng người.

Bên cạnh đó, đối với những người bệnh có biểu hiện giảm khả năng dung nạp gắng sức, CPET còn cung cấp thông tin để BS lựa chọn hướng tư vấn và xây dựng chương trình phục hồi chức năng tim mạch phù hợp, giúp người bệnh từng bước cải thiện sức khỏe tim mạch.

Về chế độ ăn uống, có những khuyến cáo rất quen thuộc mà BS tim mạch thường xuyên nhắc nhở người bệnh, chẳng hạn như bỏ thuốc lá, giảm ăn mặn và hạn chế cholesterol trong chế độ ăn.

Đây là những nguyên tắc kinh điển nhưng đến nay vẫn giữ nguyên giá trị.

Đối với người mắc bệnh động mạch vành, nên ưu tiên những thực phẩm có lợi cho sức khỏe tim mạch như rau xanh, đồng thời hạn chế mỡ động vật và nội tạng động vật.

Bên cạnh đó, người bệnh có thể chuyển sang những chế độ ăn uống lành mạnh hơn, đã được chứng minh mang lại lợi ích cho sức khỏe tim mạch. Một trong những chế độ ăn được công nhận hiện nay là chế độ ăn Địa Trung Hải.

3. Quản lý bệnh động mạch vành cần cá thể hóa theo mức độ hẹp và đặc điểm mảng xơ vữa

Theo những chia sẻ của BS, việc theo dõi bệnh động mạch vành không đơn thuần là tái khám định kỳ mà cần có một chương trình quản lý lâu dài.

Vậy quá trình theo dõi cần được cá thể hóa như thế nào dựa trên mức độ hẹp động mạch vành, đặc điểm mảng xơ vữa, triệu chứng, chức năng tim và các bệnh lý đi kèm, thưa BS?

ThS.BS Trần Nguyễn Thu Thủy trả lời: Như tôi đã chia sẻ, quản lý bệnh động mạch vành là một quá trình lâu dài và cần được cá thể hóa. Mỗi người bệnh sẽ có một kế hoạch theo dõi, điều trị khác nhau, nhưng vẫn dựa trên những nguyên tắc chung.

Trong khoảng 3 - 6 tháng, BS sẽ kiểm tra và đánh giá việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ như cholesterol máu, huyết áp, đường huyết và cân nặng.

Đồng thời, BS cũng đánh giá lại các triệu chứng của người bệnh. Mục tiêu trong giai đoạn theo dõi ngắn hạn này là đảm bảo bệnh không tiến triển nặng hơn, không xuất hiện triệu chứng mới và những triệu chứng đã có trước đó có thể thuyên giảm dần.

Trong khoảng 6 - 12 tháng, việc theo dõi sẽ chú trọng hơn đến chức năng tim mạch, đặc biệt là khả năng co bóp của cơ tim. BS có thể đánh giá lại hoạt động điện học của tim thông qua điện tâm đồ, kiểm tra chức năng cơ tim và đánh giá khả năng dung nạp gắng sức của người bệnh.

Đối với quá trình quản lý dài hạn, việc đánh giá đặc điểm mảng xơ vữa cũng đóng vai trò quan trọng.

Chẳng hạn, có những người bệnh chỉ bị hẹp động mạch vành khoảng 50 - 60%, nhưng khi đánh giá trên hình ảnh CT lại phát hiện mảng xơ vữa không ổn định. Trong trường hợp này, BS sẽ xây dựng kế hoạch điều trị với mục tiêu kiểm soát cholesterol máu và các yếu tố nguy cơ nghiêm ngặt hơn.

Ngược lại, có những người bệnh bị hẹp động mạch vành khoảng 60 - 70%, thậm chí 75%, nhưng mảng xơ vữa được đánh giá là ổn định. Khi đó, BS có thể cân nhắc kéo dài khoảng thời gian theo dõi.

Ví dụ, người bệnh có thể được hẹn sau 3 năm mới cần chụp kiểm tra lại động mạch vành hoặc thực hiện những đánh giá khác, tùy theo tình trạng cụ thể.

4. VIETHOPE xây dựng quy trình quản lý bệnh động mạch vành theo hướng đa chuyên khoa và cá thể hóa

Với thế mạnh về chuyên môn tim mạch và chẩn đoán hình ảnh chuyên sâu, VIETHOPE đang xây dựng quy trình theo dõi người bệnh hẹp động mạch vành chưa cần đặt stent như thế nào?

Sự phối hợp giữa BS tim mạch, đội ngũ chẩn đoán hình ảnh và hệ thống trang thiết bị chuyên sâu tại VIETHOPE giúp đánh giá nguy cơ, theo dõi diễn tiến bệnh và cá thể hóa kế hoạch điều trị cho từng người bệnh ra sao, thưa BS?

ThS.BS Trần Nguyễn Thu Thủy trả lời: Tại VIETHOPE, chúng tôi phát triển theo hướng đa chuyên khoa, kết hợp với các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh đa mô thức. Nhờ đó, quy trình chẩn đoán và quản lý người bệnh động mạch vành đã được triển khai một cách bài bản, có hệ thống.

Thông thường, người bệnh sẽ được quản lý theo các bước cụ thể.

Đầu tiên là thăm khám tổng quát và đánh giá các yếu tố nguy cơ tim mạch.

Khi đến VIETHOPE, người bệnh sẽ được thăm khám tổng quát và đánh giá sơ bộ các yếu tố nguy cơ.

BS có thể chỉ định xét nghiệm máu để kiểm tra nồng độ cholesterol, đường huyết nhằm xác định người bệnh có rối loạn lipid máu hoặc đái tháo đường hay không.

Bên cạnh đó, người bệnh còn được đánh giá các chỉ số như cân nặng, chỉ số khối cơ thể (BMI).

Trong những trường hợp cần thiết, BS có thể tư vấn thực hiện đo đa ký giấc ngủ để đánh giá tình trạng ngưng thở khi ngủ.

Ngoài ra, chúng tôi còn đánh giá thêm một số chỉ dấu liên quan đến tình trạng viêm mạch và tim mạch, chẳng hạn như hs-CRP và NT-proBNP.

Bước tiếp theo là đánh giá chuyên sâu và phân tầng nguy cơ tim mạch.

Sau khi có kết quả thăm khám và đánh giá ban đầu, BS sẽ xây dựng phương án tiếp cận chuyên sâu hơn, đồng thời tiến hành phân tầng nguy cơ cho từng người bệnh.

Chẳng hạn, đối với người đã được chẩn đoán mắc bệnh động mạch vành, BS cần xác định mức độ thiếu máu cơ tim đang ở mức nhẹ, trung bình hay nặng.

Để đánh giá, chúng tôi có thể sử dụng các phương pháp như siêu âm tim gắng sức, nghiệm pháp gắng sức tim phổi (CPET) hoặc chụp cộng hưởng từ tim (MRI tim) có sử dụng adenosine.

Những kết quả này sẽ giúp BS có thêm cơ sở để đánh giá tình trạng bệnh và xây dựng kế hoạch quản lý phù hợp.

Cuối cùng là xây dựng kế hoạch quản lý dài hạn với sự phối hợp đa chuyên khoa.

Đối với người bệnh động mạch vành, việc quản lý lâu dài không chỉ thuộc phạm vi của chuyên khoa tim mạch mà còn cần sự phối hợp của nhiều chuyên khoa khác, tùy theo các bệnh lý và yếu tố nguy cơ đi kèm.

Ví dụ, người bệnh có đái tháo đường sẽ được phối hợp quản lý cùng chuyên khoa nội tiết.

Nếu người bệnh hút thuốc lá, chúng tôi có thể phối hợp với BS chuyên khoa hô hấp để tư vấn và hỗ trợ cai thuốc hiệu quả.

Đối với người bệnh béo phì, BS có thể phối hợp quản lý dinh dưỡng và tư vấn các phương pháp điều trị phù hợp.

Mục tiêu của chúng tôi là xây dựng một kế hoạch quản lý cụ thể, phù hợp với tình trạng sức khỏe và lịch trình sinh hoạt của từng người bệnh, qua đó giúp họ có thể theo dõi và kiểm soát bệnh động mạch vành lâu dài.

>>> Đọc thêm Phần 1: Hẹp động mạch vành 70% chưa chắc phải đặt stent