U xơ tử cung: Làm sao triệt khối u mà vẫn giữ trọn thiên chức làm mẹ?

1.  Phát hiện u xơ tử cung, khi nào cần điều trị?

Thưa bác sĩ, nếu tình cờ phát hiện u xơ tử cung khi siêu âm, có phải trường hợp nào cũng cần điều trị? Khi nào người bệnh cần phẫu thuật ạ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: U xơ tử cung là bệnh lý rất thường gặp, chiếm tới 80% trong dân số. Cứ siêu âm cho 10 phụ nữ được chọn ngẫu nhiên, có thể phát hiện u xơ ở khoảng 8 người. Nhiều phụ nữ có khối u nhỏ, không có triệu chứng và chưa đi khám nên không biết mình có u xơ. Một số người chỉ tình cờ phát hiện khối u khi thăm khám hoặc phẫu thuật vì một vấn đề khác.

U xơ tử cung là một khối cơ phát triển bất thường ở tử cung. Một số người phát hiện u xơ khi tử cung to lên, gây cảm giác trằn nặng hoặc khiến bụng to ra. Khối u lớn có thể chèn ép bàng quang ở phía trước, gây tiểu khó, tiểu lắt nhắt, hoặc chèn ép trực tràng ở phía sau, gây khó đi tiêu. Đây là những triệu chứng thường gặp của u xơ tử cung.

Khi khối u đẩy vào vùng nội mạc tử cung, người bệnh có thể gặp các biểu hiện như rong kinh (ra kinh kéo dài), rong huyết (ra huyết thất thường trong thai kỳ) hoặc cường kinh (ra kinh nhiều đến mức có thể gây thiếu máu). Đây là những bất thường liên quan đến u xơ tử cung.

Việc điều trị được đặt ra khi u xơ gây triệu chứng bất thường, chẳng hạn khối u quá lớn khiến người bệnh cảm thấy trằn nặng, khó chịu. Với trường hợp u xơ gây rong kinh hoặc rong huyết, phẫu thuật được chỉ định nếu điều trị nội khoa thất bại. Phương pháp phẫu thuật được lựa chọn dựa trên vị trí, kích thước khối u, độ tuổi và tình trạng cụ thể của từng người bệnh.

2.  Tốc độ lớn của u xơ và triệu chứng quyết định hướng xử trí

Ngoài kích thước khối u, bác sĩ còn dựa vào những yếu tố nào để quyết định tiếp tục theo dõi hay can thiệp u xơ tử cung?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Khi phát hiện u xơ tử cung, bác sĩ sản phụ khoa thường khuyên người bệnh tái khám định kỳ 3-6 tháng một lần. Qua mỗi lần tái khám, bác sĩ sẽ so sánh kích thước khối u với lần khám trước để đánh giá mức độ và tốc độ tăng kích thước.

Đa số u xơ tử cung lành tính. Sarcoma cơ tử cung là một dạng ung thư hiếm gặp. Khi khối u tăng kích thước nhanh, bác sĩ có thể nghĩ đến khả năng này và cân nhắc có cần phẫu thuật sớm hay không.

Bên cạnh tốc độ phát triển của khối u, những triệu chứng gây khó chịu cho người bệnh cũng là căn cứ để bác sĩ quyết định có cần điều trị hay không và lựa chọn phương pháp phù hợp.

3. U xơ dưới niêm mạc dù nhỏ vẫn có thể cần phẫu thuật

Thưa bác sĩ, có trường hợp u xơ khá lớn chỉ cần theo dõi, trong khi khối u nhỏ lại cần điều trị. Vậy vị trí hay kích thước khối u có vai trò quan trọng hơn khi bác sĩ quyết định điều trị?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Kích thước là một trong những yếu tố quan trọng khi quyết định điều trị, vì khối u quá lớn thường gây khó chịu cho người bệnh. Vị trí cũng có vai trò quan trọng. Có những khối u rất nhỏ nhưng nằm về phía buồng tử cung và vẫn gây triệu chứng.

Trong sản phụ khoa, u xơ tử cung được phân loại từ 0 đến 8 để xác định vị trí của khối u. Chẳng hạn, u xơ loại 0 nằm hoàn toàn trong buồng tử cung và đội lớp niêm mạc tử cung lên.

U xơ loại 0, 1 và 2 được gọi chung là u xơ dưới niêm mạc. Các khối u này tiếp xúc và đẩy lớp niêm mạc tử cung, vốn liên quan đến chu kỳ kinh nguyệt. Vì vậy, một khối u loại 0 hoặc loại 1 dù chỉ 1-2 cm vẫn có thể gây rong kinh, rong huyết dai dẳng. Trong những trường hợp này, thuốc thường khó kiểm soát triệu chứng ổn định, nên người bệnh thường cần can thiệp phẫu thuật.

Với u xơ dưới niêm mạc loại 0, 1 và 2, hiện nay bác sĩ có thể cắt u bằng phương pháp nội soi buồng tử cung. Mổ mở để lại sẹo đường mổ, còn nội soi qua thành bụng để lại sẹo nhỏ tại các vị trí đưa dụng cụ vào. Với nội soi buồng tử cung, bác sĩ đưa dụng cụ từ đường âm đạo, qua cổ tử cung vào buồng tử cung để cắt u, do đó người bệnh không có sẹo trên bụng.

Người bệnh có thể xuất viện sau khoảng 2–3 ngày. Với một số tổn thương nhỏ ở cổ tử cung như polyp, hoặc u xơ tử cung rất nhỏ, người bệnh có thể về trong ngày sau khi làm thủ thuật.

4. Khi nào bóc u xơ, khi nào cắt tử cung?

Thưa bác sĩ Lệ Quyên, khi u xơ tử cung có chỉ định phẫu thuật, trường hợp nào có thể bóc u để giữ lại tử cung và trường hợp nào cần cắt tử cung?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Việc lựa chọn phương pháp phẫu thuật phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có kích thước khối u, độ tuổi và nhu cầu sinh sản. Tử cung có hai vai trò chính, liên quan đến kinh nguyệt hằng tháng và mang thai. Ở tuổi tiền mãn kinh, các chức năng này dần đi đến giai đoạn kết thúc. Khi đã mãn kinh, người phụ nữ không còn hành kinh hay mang thai tự nhiên.

Với người đã mãn kinh, nếu khối u rất lớn và có chỉ định phẫu thuật, bác sĩ thường lựa chọn cắt tử cung để điều trị triệt để. Với người trẻ tuổi, bác sĩ thường ưu tiên bóc u xơ để bảo tồn tử cung và khả năng mang thai sau này.

Khi đã xác định bóc u xơ hay cắt tử cung, bác sĩ sẽ lựa chọn đường phẫu thuật phù hợp. Các phương pháp hiện nay gồm mổ mở, mổ nội soi và nội soi buồng tử cung. Chẳng hạn, với người bệnh 36 tuổi có hai khối u xơ kích thước vừa phải và có chỉ định phẫu thuật, bác sĩ có thể tư vấn bóc u bằng phẫu thuật nội soi để bảo tồn tử cung. Sau khi bóc u, vẫn có nguy cơ u xơ tái phát, dù nguy cơ này nhỏ. Cắt tử cung thường giúp điều trị triệt để hơn.

Một số phụ nữ đã mãn kinh có khối u lớn đến ngang rốn, gây chèn ép và khó chịu nên được chỉ định cắt tử cung. Khi được tư vấn phẫu thuật, nhiều chị em lo liệu sau khi cắt, vùng bên trong có bị trống, lỏng hay ảnh hưởng đến quan hệ vợ chồng.

Khi có chỉ định y khoa, cắt tử cung là phẫu thuật an toàn. Một số chị em lo mình sẽ mất đi nữ tính sau phẫu thuật. Cảm giác này xuất phát từ tâm lý lo lắng. Khi cắt tử cung, bác sĩ khâu lại phần trên của âm đạo cẩn thận. Sau khi vết khâu lành tốt, chị em vẫn có thể quan hệ vợ chồng bình thường và duy trì đời sống tình dục.

5. 2 cách thu nhỏ u xơ tử cung mà vẫn giữ lại tử cung

Ngoài bóc u xơ và cắt tử cung, hiện có những phương pháp điều trị bảo tồn hoặc ít xâm lấn nào? Những phương pháp này có thể áp dụng cho nhóm người bệnh nào, chẳng hạn phụ nữ trẻ còn trong độ tuổi sinh sản, thưa bác sĩ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Ngoài hai phương pháp phẫu thuật chính là bóc u xơ và cắt tử cung, hiện nay còn có kỹ thuật đốt sóng cao tần. Bác sĩ đưa một kim nhỏ qua đường âm đạo vào trực tiếp khối u. Năng lượng sóng cao tần làm mô u hoại tử. Khối u giảm nguồn máu nuôi và thu nhỏ dần theo thời gian.

Đốt sóng cao tần là một lựa chọn có thể cân nhắc ở người bệnh có chống chỉ định phẫu thuật. Sau khi bóc u, một số phụ nữ bị u xơ tái phát nhiều lần. Càng về sau, việc mổ lại càng khó, nguy cơ dính ruột cao hơn và người bệnh có thể có nhiều sẹo mổ trên bụng. Với những người đã tái phát nhiều lần và còn mong muốn bảo tồn chức năng sinh sản, bác sĩ có thể cân nhắc kỹ thuật này.

Một lựa chọn khác là tắc mạch u xơ tử cung. Mỗi khối u có một vài mạch máu chính cung cấp máu nuôi, giúp khối u lớn dần theo thời gian. Khi thực hiện kỹ thuật này, bác sĩ đưa vật liệu gây tắc vào các mạch máu nuôi khối u. Khi nguồn máu nuôi bị chặn, mô u sẽ hoại tử dần.

Mỗi phương pháp có chỉ định riêng. Người bệnh cần được bác sĩ sản phụ khoa tư vấn kỹ trước khi lựa chọn. Hiện nay, các kỹ thuật này được thực hiện tại một số trung tâm trong cả nước.

6. U xơ tử cung gây hiếm muộn có thể cần bóc trước khi mang thai

Thưa bác sĩ Lệ Quyên, u xơ tử cung có thể ảnh hưởng thế nào đến khả năng mang thai? Có phải trường hợp nào cũng cần bóc u trước khi mang thai tự nhiên hoặc làm thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) không ạ?

BS.CK2 Nguyễn Lệ Quyên trả lời: Chỉ định phẫu thuật u xơ tử cung trước khi mang thai được cân nhắc thận trọng ở từng trường hợp. Khối u lớn hoặc lồi vào buồng tử cung có thể khiến người phụ nữ khó có con hơn. Nếu xác định u xơ là nguyên nhân gây hiếm muộn, bác sĩ có thể chỉ định bóc u trước khi mang thai.

Bóc u xơ để lại sẹo trên thân tử cung, vì vậy người bệnh cần chờ tử cung lành trước khi mang thai. Khi tư vấn, bác sĩ sản phụ khoa thường lưu ý nên tính thời điểm sinh con sao cho cách thời điểm vết mổ bóc u xơ đã lành ít nhất 18 tháng.

Nhiều phụ nữ chỉ phát hiện u xơ khi đã mang thai. Có những khối u không ảnh hưởng đến thai kỳ. Dưới tác động của nội tiết thai kỳ, khối u có thể mềm ra và ép sát vào thành tử cung. Trong một số ít trường hợp, u xơ to thêm trong thai kỳ. Nếu khối u nằm ngay đường thai nhi đi qua khi sinh, cản trở việc sinh qua ngả âm đạo, bác sĩ gọi đó là u tiền đạo và sẽ chỉ định mổ lấy thai.

Trong cuộc mổ lấy thai, nếu khối u nằm ngay vị trí đường mổ, bác sĩ có thể kết hợp bóc u. Nếu khối u ở vị trí không thuận lợi, bác sĩ sẽ không bóc u trong cuộc mổ này.

Phụ nữ mang thai có u xơ tử cung có nguy cơ sinh non cao hơn, vì vậy cần được theo dõi theo lịch khám thai phù hợp.