Khám sức khỏe định kỳ cho người trẻ: Có cần thiết không?

1. "Cơn sóng ngầm" và sự tích lũy nguy cơ dưới vẻ ngoài khỏe mạnh

Ở độ tuổi 20 - 30, không ít người tin rằng cơ thể mình đủ sức chống chọi với mọi áp lực. Khi không có triệu chứng rõ ràng, việc khám sức khỏe thường bị trì hoãn vì cảm giác “chưa cần thiết”. BS Bùi Lê Nhật Tiên - Chuyên khoa Y học Dự phòng, Hệ thống Y khoa chuyên sâu Quốc tế Bernard cho biết, khoảng 90 - 95% người trẻ ở giai đoạn này thực sự khỏe mạnh hoặc chỉ gặp những rối loạn sinh lý rất nhẹ. Đây là diễn tiến sinh lý bình thường của một cơ thể đang ở thời kỳ sung mãn nhất.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều bệnh lý không khởi phát bằng cơn đau dữ dội hay dấu hiệu rõ ràng. Chúng bắt đầu bằng những thay đổi rất nhỏ trong chuyển hóa, trong thói quen sinh hoạt, trong giấc ngủ hay mức độ căng thẳng kéo dài.

Tuy nhiên, y học dự phòng cũng nhìn nhận đây chính là giai đoạn then chốt của sự tích lũy. Hãy tưởng tượng sức khỏe của bạn giống như một tài khoản tiết kiệm, nhưng thay vì tích lãi, bạn lại đang âm thầm tích lũy các "yếu tố nguy cơ" từ dinh dưỡng (trà sữa, thức ăn nhanh), môi trường, lối sống ít vận động và stress mạn tính.

Những căn bệnh mạn tính hay đột quỵ ở tuổi 40 - 50 không bao giờ xuất hiện đột ngột sau một đêm. Chúng là kết quả của một quá trình "lãi suất kép" tiêu cực, hình thành từ những thói quen nhỏ nhất của bạn ở tuổi 20.

Lối sống của người trẻ tuổi hiện nay, đặc biệt là Gen Z sống và làm việc trong môi trường số, đang tiềm ẩn nhiều yếu tố nguy cơ. Thức khuya, ngồi lâu trước màn hình, ăn uống thiếu cân bằng, ít vận động và áp lực công việc khiến cơ thể phải vận hành trong trạng thái quá tải kéo dài. Những thay đổi này có thể dẫn đến rối loạn mỡ máu, tăng axit uric, vấn đề cột sống, rối loạn lo âu hoặc suy giảm chất lượng giấc ngủ mà bản thân người trẻ không nhận ra ngay.

Thực tế tại Bernard Healthcare, các bác sĩ thường xuyên gặp những trường hợp:

- Người gầy nhưng mỡ máu cao: Nhiều bạn trẻ có thể trạng rất cân đối, thậm chí là thanh mảnh, nhưng chỉ số mỡ máu (cholesterol) lại cao ngất ngưỡng. Nguyên nhân thường đến từ thói quen tiêu thụ quá nhiều đường từ nước ngọt, trà sữa và thực phẩm chế biến sẵn.

- Thiếu máu ngầm: Nhiều người đến khám chỉ vì hơi xanh xao hoặc mệt mỏi nhẹ, nhưng kết quả cho thấy tình trạng thiếu máu nặng. Lúc này, khám định kỳ đóng vai trò "truy vết" các nguyên nhân mất máu ngầm, có thể xuất phát từ các bệnh lý tiêu hóa hoặc vấn đề phụ khoa ở nữ giới mà bạn bấy lâu nay bỏ qua.

Bên cạnh đó, không ít người thường xuyên uể oải, ngủ ngáy nhiều đang phải đối mặt với hội chứng ngưng thở khi ngủ hoặc chất lượng giấc ngủ kém - mầm mống của các bệnh lý chuyển hóa và tim mạch trong tương lai.

2. Khám sức khỏe định kỳ với Khám bệnh: "Bảo dưỡng" hay "Sửa chữa"?

Một trong những rào cản khiến người trẻ ngại đi khám chính là sự nhầm lẫn giữa mục đích của việc gặp bác sĩ. Để tối ưu hóa chi phí và giữ vững tâm lý chủ động, bạn cần phân biệt rõ hai khái niệm này.

BS Bùi Lê Nhật Tiên giải thích, khám sức khỏe định kỳ dành cho người đang cảm thấy khỏe mạnh. Mục tiêu là "bảo trì" và tối ưu hóa hiệu suất của cơ thể. Bạn đi khám để biết mình đang ở đâu trên bản đồ sức khỏe và điều chỉnh lối sống trước khi bệnh kịp hình thành.

Trong khi đó, khám bệnh là khi cơ thể đã "la làng" với các triệu chứng như đau, sốt, sưng tấy. Lúc này, bạn đang đi "sửa chữa" những hỏng hóc đã xảy ra. Chi phí lúc này chắc chắn sẽ cao hơn và tiên lượng thường kém hơn so với việc phát hiện sớm.

Trong tư duy y học dự phòng hiện đại, tầm soát sức khỏe là một quá trình xuyên suốt, giống như một sợi chỉ đỏ chạy dọc đời người: từ tầm soát trước sinh, khám sức khỏe học đường, cho đến khi trưởng thành

Với người trẻ tuổi, khám sức khỏe định kỳ không nhằm tìm ra một căn bệnh cụ thể mà để đánh giá tổng thể tình trạng hiện tại: chức năng gan, thận, mỡ máu, đường huyết, tim mạch, huyết áp… Những chỉ số này có thể thay đổi âm thầm trong nhiều năm trước khi gây triệu chứng. Nếu phát hiện sớm, việc điều chỉnh lối sống sẽ đơn giản và hiệu quả hơn rất nhiều so với khi bệnh đã tiến triển.

3. "Cột sống Gen Z" và những bệnh lý hiện đại từ văn hóa 996

Thế giới hiện đại mang lại tiện nghi nhưng cũng tạo ra một mô hình bệnh tật hoàn toàn mới. Nếu thế hệ trước lo lắng về bệnh truyền nhiễm (lao, tiêu chảy), thì Gen Z ngày nay lại đối mặt với nhóm bệnh lý lối sống.

3.1 Hội chứng "Cột sống Gen Z" và gánh nặng công nghệ

Bạn có biết rằng mỗi khi bạn cúi đầu sử dụng điện thoại thông minh hay máy tính bảng, áp lực lên đốt sống cổ tăng lên gấp nhiều lần trọng lượng thật của đầu? Thói quen này cộng với việc ngồi làm việc sai tư thế suốt 8 - 10 tiếng mỗi ngày đang khiến thoát vị đĩa đệm và gai cột sống "trẻ hóa" đáng báo động. Không hiếm những trường hợp chỉ mới 20 - 25 tuổi đã phải điều trị phục hồi chức năng vì đau lưng, đau cổ đến mức không thể đi lại bình thường.

3.2 Áp lực "996" và sự tàn phá của Cortisol

Văn hóa làm việc "996" (9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày/tuần) đẩy cơ thể vào trạng thái stress mạn tính. Khi hormone Cortisol (hormone căng thẳng) duy trì ở mức cao liên tục, nó sẽ biểu hiện thành các triệu chứng thực thể mà người trẻ thường tặc lưỡi bỏ qua:

- Hồi hộp, đánh trống ngực, lo âu không rõ nguyên nhân.

- Rối loạn tiêu hóa, tiêu chảy kéo dài hoặc trào ngược dạ dày thực quản.

- Mệt mỏi kéo dài dù đã ngủ đủ giấc. Đây chính là những lời "thì thầm" của cơ thể báo hiệu hệ thống nội tiết và thần kinh đang quá tải.

3.3 Sự gia tăng của các bệnh lây truyền qua đường tình dục (STD) 

BS Bùi Lê Nhật Tiên cảnh báo, trong một xã hội cởi mở, việc chủ động kiểm tra các bệnh lây truyền qua đường tình dục như HIV, viêm gan B, C hay giang mai là biểu hiện của một lối sống văn minh và trách nhiệm. BS Tiên cảnh báo rằng các bệnh lý này đang có xu hướng gia tăng mạnh mẽ tại các đô thị lớn như TP.HCM và thường không có triệu chứng ở giai đoạn đầu.

4. "Khám đúng - Khám đủ": Cá thể hóa để tối ưu hóa

Khám sức khỏe không phải là "vung tiền" cho những gói khám đại trà với danh mục dài dằng dặc những thứ không cần thiết. Nguyên tắc của y học dự phòng là cá thể hóa.

4.1 Người trẻ nên bắt đầu khám sức khỏe định kỳ từ khi nào?

Không có một mốc tuổi cố định cho tất cả mọi người. Thời điểm bắt đầu khám sức khỏe định kỳ phụ thuộc vào lối sống, tiền sử gia đình và các yếu tố nguy cơ cá nhân. Nếu gia đình có người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc ung thư, việc kiểm tra sớm càng có ý nghĩa. Nếu công việc buộc bạn ngồi nhiều, ít vận động và thường xuyên căng thẳng, cơ thể cũng đang chịu những tác động dài hạn.

Điều quan trọng là không chờ đến khi xuất hiện triệu chứng rõ ràng. Những dấu hiệu như mệt mỏi kéo dài, sụt cân không chủ ý, đau nhức dai dẳng hay rối loạn giấc ngủ đều đáng để kiểm tra y khoa thay vì tự bỏ qua. Khám sức khỏe định kỳ giúp bạn có cái nhìn rõ ràng về tình trạng hiện tại và xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp cho những năm tiếp theo.

BS Bùi Lê Nhật Tiên đặc biệt nhấn mạnh Quy tắc "Trừ 10 năm" trong tầm soát ung thư: Dù ở tuổi 20-30 nguy cơ ung thư thấp, nhưng nếu gia đình bạn có tiền sử người thân mắc bệnh sớm, hãy áp dụng quy tắc: Lấy số tuổi người thân khi phát hiện bệnh trừ đi 10. Ví dụ: Nếu mẹ bạn phát hiện ung thư vú ở tuổi 45, bạn nên bắt đầu tầm soát nghiêm túc từ tuổi 35.

4.2 Khám sức khỏe định kỳ cho người trẻ nên bao gồm những gì?

Một chương trình khám sức khỏe cho người trẻ tuổi thường bắt đầu bằng khám lâm sàng tổng quát để đánh giá toàn diện cơ thể. Các xét nghiệm cơ bản như xét nghiệm máu tổng quát, kiểm tra mỡ máu, chức năng gan thận, đường huyết và tổng phân tích nước tiểu giúp phản ánh tình trạng chuyển hóa. Điện tim có thể được thực hiện để đánh giá hoạt động tim mạch ngay cả khi chưa có triệu chứng.

Ngoài ra, việc kiểm tra mắt, tai mũi họng và răng hàm mặt cũng có ý nghĩa vì những vấn đề này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống và hiệu suất công việc. Ở một số trường hợp, tiêm chủng và tầm soát theo giới tính, chẳng hạn tầm soát ung thư cổ tử cung ở nữ giới trưởng thành, cũng cần được cân nhắc. Tất cả những nội dung này giúp hình thành một bức tranh tổng thể thay vì chỉ tập trung vào một cơ quan riêng lẻ.

5. "Triệu chứng cờ đỏ" - Khi cơ thể không còn thì thầm

Ở giai đoạn đầu, cơ thể thường chỉ gửi những tín hiệu rất nhẹ. Một chút mệt mỏi, một vài cơn đau thoáng qua, giấc ngủ chập chờn hoặc cảm giác kiệt sức sau một ngày làm việc dài. Người trẻ tuổi, đặc biệt là Gen Z, thường dễ bỏ qua vì nghĩ rằng đó chỉ là hệ quả của áp lực công việc hay thiếu ngủ tạm thời.

Thế nhưng bạn có biết: Gan và thận có khả năng chịu đựng cực kỳ bền bỉ, chúng có thể tổn thương đến 50 - 70% mà vẫn không biểu hiện triệu chứng rõ rệt? Đó là lý do tại sao khi người trẻ thấy đau dữ dội thì thường bệnh đã ở giai đoạn muộn.

Nhưng khi cơ thể không còn “thì thầm” mà bắt đầu lên tiếng rõ ràng hơn, đó có thể là dấu hiệu bạn không nên tiếp tục trì hoãn việc khám sức khỏe. Hãy cảnh giác với 5 dấu hiệu "cờ đỏ" sau:

- Sụt cân không chủ động: Giảm từ 5% cân nặng trong 3-6 tháng dù không ăn kiêng có thể là dấu hiệu của rối loạn chuyển hóa hoặc bệnh lý ác tính.

- Loét miệng kéo dài: Vết loét ở miệng, lưỡi kéo dài từ 2-4 tuần không khỏi cần được bác sĩ kiểm tra để loại trừ các tổn thương tiền ung thư.

- Đau khu trú âm ỉ: Đau đầu liên tục (cần thận trọng với túi phình mạch máu não) hoặc đau tại một vị trí cố định kéo dài trên 2 tuần.

- Sốt nhẹ về chiều: Tình trạng sốt âm ỉ kéo dài nhiều tuần thường liên quan đến lao, nhiễm trùng mạn tính hoặc các bệnh lý về máu.

- Thay đổi thói quen đi cầu: Đi ngoài ra máu, thay đổi hình dạng phân hoặc táo bón - tiêu chảy xen kẽ là dấu hiệu báo động cho đường tiêu hóa.

Những biểu hiện trên không phải lúc nào cũng là bệnh nặng, nhưng chúng là lời cảnh báo rằng cơ thể đang cần được kiểm tra một cách bài bản.

Nhiều người trẻ tuổi có xu hướng tự tìm kiếm thông tin trên mạng và tự trấn an rằng “chắc không sao đâu”. Tuy nhiên, việc trì hoãn khám sức khỏe định kỳ khi đã có triệu chứng bất thường có thể khiến giai đoạn can thiệp sớm bị bỏ lỡ. Điều quan trọng không phải là hoảng sợ trước mỗi thay đổi nhỏ, mà là biết phân biệt giữa tín hiệu tạm thời và dấu hiệu cần đánh giá y khoa.

6. Mô hình tầm soát sức khỏe Ningen Dock có phù hợp cho người trẻ?

Tại Bernard Healthcare, mô hình tầm soát Ningen Dock chuẩn Nhật Bản được áp dụng để thay đổi hoàn toàn trải nghiệm đi khám của người trẻ. Ningen Dock không chỉ là một danh mục xét nghiệm, mà là một triết lý sống.

Sự tỉ mỉ trong từng chi tiết: Theo BS Bùi Lê Nhật Tiên, khám cho người trẻ thậm chí còn khó hơn người già vì bệnh thường ẩn giấu rất sâu. Tại đây, bác sĩ có thể dành tới 30 phút chỉ để lắng nghe về lối sống, áp lực công việc và thói quen ăn uống của bạn. Việc "bắt đúng nhịp" một yếu tố nguy cơ nhỏ từ lối sống giá trị hơn nhiều so với việc đọc một bảng kết quả xét nghiệm khô khan.

Quản lý nguy cơ thay vì "hù dọa" bệnh tật: Thay vì kê một đơn thuốc dài, các bác sĩ Ningen Dock sẽ hướng dẫn bạn cách điều chỉnh chế độ dinh dưỡng, giấc ngủ và tư thế làm việc. Đây là cách tiếp cận y học bền vững, giúp bạn tự làm chủ sức khỏe của mình.

BS Bùi Lê Nhật Tiên thường nhắc lại quy tắc vàng trong y tế: "Chi 1 đồng cho dự phòng giúp tiết kiệm 10 đồng cho điều trị và 100 đồng cho cấp cứu". Với người trẻ, việc dành một khoản ngân sách nhỏ mỗi năm cho Ningen Dock thực chất là cách tiết kiệm thông minh nhất để tránh những hóa đơn bệnh viện khổng lồ ở tuổi trung niên.

Hãy bắt đầu kế hoạch "bảo trì" cho bản thân ngay hôm nay. Đầu tư cho sức khỏe ở tuổi 20, 30 chính là cách để bạn tận hưởng trọn vẹn cuộc sống ở tuổi 40, 50 và xa hơn nữa.