Vì sao nghi hóc dị vật nhưng không phải ai cũng cần nội soi ngay?

Những ngày gần đây, thông tin trẻ hóc hạt hướng dương khiến nhiều phụ huynh lo lắng. Trong phần bình luận, có người chia sẻ trải nghiệm: đưa con đi khám vì nghi dị vật đường thở, nhưng bác sĩ chỉ hỏi có ho hay không, không ho thì cho về theo dõi, không đồng ý nội soi dù gia đình yêu cầu. Điều này khiến không ít người hoang mang, thậm chí nghi ngờ sự thận trọng của bác sĩ.

Thực tế, xử trí nghi ngờ dị vật đường thở có quy trình chuyên môn rõ ràng, và nội soi không phải lúc nào cũng được thực hiện ngay lập tức.

Trước hết, cần hiểu rằng dị vật đường thở là tình huống nguy hiểm, nhưng không phải mọi trường hợp “cảm giác nghẹn” hay “tức ngực” đều là dị vật lọt vào phế quản.

Khi trẻ thực sự hít phải dị vật, thường sẽ có một “hội chứng xâm nhập” điển hình: trẻ đang ăn, cười, khóc hoặc nói thì đột ngột ho sặc sụa, tím tái, khó thở. Cơn ho dữ dội này là phản xạ tự nhiên khi dị vật rơi vào thanh quản hoặc khí quản.

Chính vì vậy, câu hỏi “lúc đó có ho sặc sụa không?” là chi tiết cực kỳ quan trọng trong khai thác bệnh sử. Nếu hoàn toàn không có cơn ho cấp tính, nguy cơ dị vật đường thở thực sự sẽ thấp hơn đáng kể.

Sau khi hỏi bệnh, bác sĩ sẽ khám lâm sàng kỹ: nghe phổi xem có tiếng rít, ran bất thường, một bên phổi giảm thông khí hay không; quan sát nhịp thở, độ bão hòa oxy; đánh giá xem trẻ có co kéo lồng ngực, thở nhanh, tím môi hay không.

Nếu trẻ tỉnh táo, thở đều, phổi nghe rõ hai bên, không có dấu hiệu tắc nghẽn, khả năng dị vật mắc kẹt sâu trong đường thở sẽ được cân nhắc thận trọng.

Bước tiếp theo, tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang ngực. Tuy nhiên, cần biết rằng nhiều loại hạt (như hạt hướng dương, đậu phộng) là dị vật hữu cơ, không cản quang, nên không phải lúc nào cũng nhìn thấy trên phim. X-quang giúp phát hiện các dấu hiệu gián tiếp như xẹp phổi, khí phế thũng một bên hoặc lệch trung thất.

Chỉ khi có tiền sử ho sặc rõ ràng kèm theo triệu chứng hô hấp dai dẳng, hoặc hình ảnh nghi ngờ trên X-quang, bác sĩ mới cân nhắc nội soi phế quản để kiểm tra và gắp dị vật.

Vì sao không nội soi ngay theo yêu cầu gia đình? Bởi nội soi phế quản là thủ thuật xâm lấn, đặc biệt ở trẻ nhỏ thường phải gây mê toàn thân. Thủ thuật này có những nguy cơ nhất định như co thắt thanh quản, chảy máu, biến chứng do gây mê. Do đó, chỉ định nội soi phải dựa trên cân nhắc lợi ích – nguy cơ, không thể thực hiện chỉ vì “nghi ngờ mơ hồ”.

Trong nhiều trường hợp, trẻ có thể chỉ bị trầy nhẹ vùng họng, hoặc dị vật đã rơi vào thực quản rồi được nuốt xuống dạ dày. Cảm giác “tức ngực” sau đó có thể do lo lắng, co thắt cơ hoặc viêm họng nhẹ. Nếu nội soi khi không có chỉ định rõ ràng, rủi ro đôi khi còn lớn hơn lợi ích.

Tuy vậy, điều quan trọng là theo dõi sát. Nếu sau khi về nhà trẻ xuất hiện ho kéo dài, sốt, khò khè, thở rít, viêm phổi tái đi tái lại một bên, phụ huynh cần đưa trẻ quay lại ngay. Có những trường hợp dị vật nhỏ gây triệu chứng muộn, và khi đó nội soi sẽ được chỉ định.

Tóm lại, việc bác sĩ không cho nội soi ngay không đồng nghĩa với bỏ sót hay chủ quan. Đó là quyết định dựa trên khai thác bệnh sử, thăm khám lâm sàng và đánh giá nguy cơ. Nội soi là phương pháp rất hiệu quả khi có chỉ định đúng, nhưng không phải là xét nghiệm “muốn làm là làm”.

Điều phụ huynh nên làm là cung cấp thông tin thật chi tiết về hoàn cảnh xảy ra sự cố, theo dõi sát trẻ sau khi khám và tái khám ngay nếu có dấu hiệu bất thường. Hiểu đúng quy trình sẽ giúp chúng ta bình tĩnh hơn, phối hợp tốt hơn với nhân viên y tế - và quan trọng nhất là đảm bảo an toàn cho trẻ.