Quất cảnh sau Tết: Bỏ thì tiếc, ăn thì lo - tận dụng sao cho an toàn?

Mỗi dịp Tết, quất cảnh là biểu tượng của sung túc và may mắn. Phần lớn cây quất bán dịp này được chăm sóc với mục đích trưng bày: trái chín đồng loạt, màu sắc đẹp, ít rụng. Để đạt được điều đó, nhà vườn có thể sử dụng phân bón hóa học, thuốc kích thích ra hoa - đậu trái và thuốc bảo vệ thực vật với liều lượng, thời điểm không phù hợp cho tiêu chuẩn thực phẩm.

Vì vậy, khuyến cáo không sử dụng quả quất cảnh để ăn, làm mứt hay làm thuốc là hoàn toàn có cơ sở.

Trước những băn khoăn của khán giả, có thể phân tích từng ý kiến như sau.

1. Trồng lại vài tháng, chất độc có “tan” không?

Nhiều người cho rằng nếu đem cây quất Tết trồng xuống đất vài tháng, các hóa chất tồn dư trong quả sẽ giảm dần theo thời gian.

Thực tế, điều này không đơn giản.

Nếu hóa chất đã tồn tại trong mô quả (do phun trực tiếp hoặc hấp thu qua cây), việc chỉ chờ đợi không đảm bảo các chất đó tự phân hủy hoàn toàn đến mức an toàn. Thời gian phân hủy phụ thuộc vào loại thuốc, liều lượng, điều kiện môi trường và cả khả năng chuyển hóa của cây.

Quan trọng hơn, quả đã hình thành trong giai đoạn chăm sóc “cảnh” thì bản chất của nó không thay đổi chỉ vì được trồng lại. Những quả còn lại trên cây sau Tết không nên sử dụng làm thực phẩm, kể cả sau vài tuần hay vài tháng.

Giải pháp hợp lý nếu muốn trồng lại cây:

• Cắt bỏ toàn bộ số quả cũ.
• Chăm sóc lại theo hướng cây ăn trái thông thường.
• Chỉ sử dụng những lứa quả mới hình thành sau này, khi chắc chắn không dùng thuốc ngoài danh mục và đảm bảo thời gian cách ly an toàn.
  
  

Nói cách khác: không tận dụng quả cũ, chỉ có thể chờ đợt quả sau.

2. Để 2 tuần rồi ăn được không?

Có ý kiến cho rằng chỉ cần để 2 tuần sau Tết là có thể dùng quất làm mứt, ngâm mật ong hoặc làm thuốc ho.

Đây là quan niệm thiếu cơ sở khoa học.

Thời gian cách ly của thuốc bảo vệ thực vật (khoảng thời gian từ khi phun thuốc đến khi thu hoạch) phải được tính toán ngay từ đầu theo tiêu chuẩn sản xuất thực phẩm. Quất cảnh vốn không được trồng với mục đích ăn, nên không ai đảm bảo thời gian cách ly phù hợp.

Việc “chờ thêm 2 tuần” không thể thay thế quy trình sản xuất an toàn.

Do đó, không nên sử dụng quả quất cảnh còn lại để ăn, dù đã để một thời gian.

3. Làm nước rửa chén bát có an toàn?

Một số khán giả gợi ý tận dụng quất để làm nước rửa chén sinh học vì vỏ chứa tinh dầu.

Xét về mặt lý thuyết, tinh dầu cam quýt có khả năng làm sạch dầu mỡ. Tuy nhiên, nếu quả quất từng tiếp xúc thuốc bảo vệ thực vật, phần vỏ cũng có thể tồn dư hóa chất.

Khi dùng làm nước rửa chén, nguy cơ không nằm ở việc “ăn trực tiếp”, mà ở khả năng hóa chất còn sót lại bám lên bề mặt dụng cụ ăn uống nếu không được rửa tráng kỹ.

Vì vậy, nếu không rõ nguồn gốc và quy trình chăm sóc cây, việc dùng quất cảnh làm dung dịch rửa chén vẫn tiềm ẩn rủi ro.

Vậy tận dụng quất cảnh sau Tết thế nào cho hợp lý?

Thay vì cố tìm cách biến quả quất cảnh thành thực phẩm, có thể lựa chọn các hướng an toàn hơn:

1. Giữ cây làm cảnh lâu dài

Cắt tỉa, thay đất, chăm sóc lại để cây tiếp tục phát triển. Quất có thể trở thành cây cảnh sân vườn hoặc ban công.

2. Ủ làm phân hữu cơ

Quả rụng có thể đem ủ làm compost cùng rác hữu cơ, trả lại dinh dưỡng cho đất.

3. Tái chế trang trí

Những quả còn đẹp có thể tận dụng trang trí tiểu cảnh, chụp ảnh, làm đồ thủ công.

4. Nếu muốn ăn quất

Hãy mua quất được trồng chuyên cho mục đích thực phẩm tại nguồn uy tín, có chứng nhận an toàn.

Nguyên tắc quan trọng: phân biệt “cây cảnh” và “cây ăn trái”

Cây trồng để làm cảnh thường được chăm sóc theo tiêu chí thẩm mỹ, không phải an toàn thực phẩm. 

Việc “tiếc của” là tâm lý dễ hiểu sau Tết. Tuy nhiên, sức khỏe vẫn là ưu tiên hàng đầu. Một vài ký quất không đáng để đánh đổi nguy cơ nhiễm hóa chất tồn dư.

Quất Tết mang ý nghĩa may mắn, sung túc trong những ngày đầu năm. Sau Tết, hãy để cây tiếp tục làm đẹp không gian sống hoặc bắt đầu một vòng đời mới trong vườn nhà. Còn nếu muốn làm mứt, ngâm mật ong hay nấu nước giải khát, hãy chọn quất trồng đúng chuẩn thực phẩm.