Công dụng và bài thuốc hay từ Bồ Công Anh

I. Những điều cần biết về bồ công anh

Bồ công hay còn gọi là rau bồ cóc, diếp dại, mót mét, mũi mác, diếp trời... Đây là một loài cây thân thảo thuộc họ Cúc (Asteraceae), có thể sống khoảng 1-2 năm, chủ yếu phân bổ ở nhiều tỉnh miền Bắc Việt Nam.

Bồ công anh có loại màu vàng, màu trắng, màu tím. Loại thảo mộc này có thể sử dụng nhiều bộ phận khác nhau từ lá, hoa, thân và ngay cả rễ.

Trong Đông y, bồ công anh có vị đắng, ngọt tính lạnh đi vào hai kinh Can và Vị. Có tác dụng giải độc, làm tan chất kết tụ giúp tiêu hóa tốt, nhuận tràng, chữa bệnh sưng vú, tắc tia sữa, mụn nhọt, đinh râu. Ngoài ra, bồ công anh có các tác dụng nhuận tràng người thường bị táo bón, ăn đồ ăn nhiều đạm, dầu mỡ khó tiêu có thể dùng cây bồ công anh tươi nấu nước uống.

II. Công dụng của bồ công anh

Theo y học hiện đại, đã có nhiều nghiên cứu chứng minh cây bồ công anh có những thành phần hóa học giúp nâng cao hệ miễn dịch, giảm cholesterol, kiểm soát lượng đường trong máu, giảm huyết áp, bảo vệ gan… Cụ thể:

1. Cung cấp chất chống oxy hóa

Chất chống oxy hóa hoạt động để vô hiệu hóa tác hại của các gốc tự do. Cơ thể con người tạo ra các gốc tự do một cách tự nhiên, nhưng chúng gây ra tác hại bằng cách đẩy nhanh sự lão hóa hoặc sự tiến triển của một số bệnh.

Bồ công anh chứa beta-carotene, một chất chống oxy hóa giúp bảo vệ các tế bào khỏi bị hư hại. Nghiên cứu cho thấy các caroten như beta-carotene đóng vai trò quan trọng trong việc giảm tổn thương tế bào. Hoa của bồ công anh cũng chứa đầy polyphenol, một loại chất chống oxy hóa khác.

2. Giảm cholesterol

Bồ công anh có chứa các hợp chất hoạt tính sinh học có thể giúp giảm cholesterol.

Một nghiên cứu từ năm 2010 đã xem xét ảnh hưởng của việc tiêu thụ bồ công anh ở thỏ. Kết quả của nó cho thấy rễ và lá bồ công anh có thể giúp giảm cholesterol ở động vật bằng chế độ ăn nhiều cholesterol.

Một nghiên cứu khác trên chuột cho thấy tiêu thụ bồ công anh làm giảm tổng lượng cholesterol và mức chất béo trong gan. Các nhà nghiên cứu kết luận rằng bồ công anh một ngày nào đó có thể giúp điều trị bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu liên quan đến béo phì.

Tuy nhiên, thử nghiệm trên người là cần thiết để giúp xác định mức độ hiệu quả của bồ công anh trong việc giảm cholesterol.

3. Cung cấp vitamin K, chất xơ dồi dào

Từ rễ đến hoa, bồ công anh là những loại cây có giá trị dinh dưỡng cao, chứa nhiều vitamin, khoáng chất và chất xơ. Rau xanh bồ công anh có thể được ăn chín hoặc sống và là nguồn cung cấp vitamin A, C và K tuyệt vời. Chúng cũng chứa vitamin E, folate và một lượng nhỏ vitamin B khác. Hơn nữa, bồ công anh khi làm rau xanh còn cung cấp một lượng đáng kể một số khoáng chất, bao gồm sắt, canxi, magiê và kali.

Rễ cây bồ công anh rất giàu carbohydrate inulin, đây là một loại chất xơ hòa tan có trong thực vật hỗ trợ sự phát triển và duy trì hệ vi khuẩn khỏe mạnh trong đường ruột của bạn. Rễ cây bồ công anh thường được sấy khô và dùng làm trà uống hàng ngày.

4. Có thể giúp chống viêm

Bồ công anh có thể có hiệu quả trong việc giảm viêm do bệnh do sự hiện diện của các hợp chất hoạt tính sinh học khác nhau như polyphenol trong cây.

Sử dụng trà bồ công anh hỗ trợ trong việc kháng khuẩn, kháng virus hiệu quả. Đặc tính chống viêm của bồ công anh có thể chữa bỏng tại chỗ, hạn chế để lại sẹo trên da cho bệnh nhân.

Trong cây bồ công anh chữa bệnh nhiễm khuẩn, diệt nấm và giảm vết cắn của côn trùng hiệu quả.

5. Kiểm soát lượng đường trong máu, giảm huyết áp, bảo vệ gan

Nghiên cứu chỉ ra rằng hai hợp chất citric và axit chlorogenic của bồ công anh có thể giúp kiểm soát lượng đường trong máu. Ngoài ra, bồ công anh còn chứa kali, một khoáng chất có liên quan đến việc hạ huyết áp.

Nhiều nghiên cứu trên động vật cũng cho thấy bồ công anh có thể bảo vệ mô gan khỏi các chất độc hại.

6. Hỗ trợ giảm cân

Một số nhà nghiên cứu đã đề xuất rằng bồ công anh có thể giúp mọi người đạt được mục tiêu giảm cân. Điều này dựa trên khả năng của cây để cải thiện chuyển hóa carbohydrate và giảm hấp thu chất béo.

Một nghiên cứu nhỏ trên chuột cho thấy axit chlorogen, một hóa chất có trong bồ công anh, có thể giúp giảm cân và giữ lipid. Tuy nhiên, cần nhiều bằng chứng mạnh mẽ hơn để biết rõ hơn công dụng này của bồ công anh.

III. Món ngon từ bồ công anh

Với công dụng tốt cho sức khỏe của bồ công anh, nhiều gia đình đã bổ sung loại thảo mộc này vào thực đơn dinh dưỡng hàng ngay. Bồ công anh có thể đem xào tỏi, làm salad hay nấu canh tôm đều ngon miệng.

Bồ công anh xào tỏi: Cắt khúc vừa ăn, tỏi băm nhuyễn. Phi tỏi khi nào có màu vàng và thơm thì cho bồ công anh vào đảo đều, nêm nếm gia vị vừa ăn.

Salad bồ công anh: Với 200g bồ công anh với 3 quả trứng luộc, một ít dầu ô liu, chanh, đường, muối và hành tím phi bạn đã có một món ăn vừa ngon miệng vừa bổ dưỡng. Bồ công anh cắt khúc vừa ăn, sau đó làm nước sốt bằng cách pha nước cốt chanh với đường, muối và dầu ô liu. Cho bồ công anh vào một tô lớn, rưới nước sốt và đảo đều, sau đó cho trứng đã được cắt lát mỏng và hành phi lên trên.

Canh bồ công anh với tôm tươi: Tôm rửa sạch, băm nhuyễn và ướp gia vị vừa ăn. Nước đun sôi, thả tôm tươi vào nấu. Khi nước sôi lại một lần nữa thì cho bồ công anh vào, nêm nếm gia vị như nấu canh thông thường.

IV. Bài thuốc từ bồ công anh

Không chỉ dùng như một loại rau xanh, bồ công anh còn được sử dụng bài bản, kết hợp với các loại thảo dược khác để làm thuốc, có công dụng chữa bệnh.

• Chữa tắc tia sữa, sưng đau vú: 120g bồ công anh kết hợp với 80g sài đất, 40g lá quýt hôi sắc với 60ml nước để còn 200ml, uống 2 lần sáng và tối. Hoặc 20-40g lá tươi rửa sạch, thêm ít muối và giã nát, sau đó vắt lấy nước uống còn bã đắp lên chỗ vú sưng đau, ngày 1-2 lần.
• Chữa đau dạ dày: 20g bồ công anh kết hợp với 15g lá khôi, 10g lá khổ sâm nấu với 300ml nước. Đun sôi 15 phút thì cho một chút đường. Một ngày uống 1 lần. Uống 10 ngảy rồi nghỉ 3 ngày, sau đó lại uống tiếp đến khi khỏi bệnh hoặc theo hướng dẫn của thầy thuốc.
• Chữa mắt đau sưng đỏ: 40g bồ công anh sắc với 12g dành dành. Uống ngày một thang.
• Chữa mụn nhọt: 40g bồ công anh sắc với 50g bèo cái, 20g sài đất. Uống ngày một thang.
• Chữa viêm phổi: 30g bồ công anh sắc với 40g bại tướng thảo, 12g hoàng cầm và 12g tiền hồ.
• Chữa viêm phổi, phế quản: 40g bồ công anh kết hợp với 20g vỏ rễ dâu, 10g hạt tía tô, 20g kim ngân hoa và 10g cam thảo nam sắc lấy nước uống, một ngày một thang.
• Chữa viêm họng: 40g bồ công anh sắc với 20g kim ngân hoa và 10g cam thảo nam. Uống ngày một thang.

Lưu ý: Người bệnh nên đến thầy thuốc khám và được hướng dẫn sử dụng các bài thuốc phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình.

V. Tác dụng phụ và lưu ý khi sử dụng bồ công anh

1. Tác dụng phụ khi dùng bồ công anh

Đối với hầu hết các trường hợp rất hiếm khi gặp tác dụng phụ khi sử dụng bồ công anh. Tuy nhiên, ở một số người khi dùng bồ công anh có thể gây ra tình trạng khó chịu ở dạ dày, tiêu chảy hoặc ợ nóng. Một số hiếm hoi có thể gây ra phản ứng dị ứng. Khi dùng bồ công anh và xảy ra bất kỳ tình trạng nào về sức khỏe hãy gặp bác sĩ để được hướng dẫn cụ thể.

2. Phòng ngừa và cảnh báo đặc biệt:

Mang thai: Hiện chưa có đủ thông tin đáng tin cậy để biết liệu bồ công anh có sử dụng an toàn khi mang thai. Theo một số chuyên gia, uống trà bồ công anh trong chừng mực không có hại cho sức khỏe khi mang thai, tuy nhiên các chị em không nên uống thường xuyên hoặc uống quá nhiều lần trong một ngày. Theo Cơ quan Phát triển thực phẩm Mỹ khuyến cáo chị em phụ nữ mang thai nên tránh dùng các sản phẩm thảo dược mà không không hỏi ý kiến ​​bác sĩ. Cơ quan này cũng khuyến nghị, tốt nhất bà bầu không nên uống trà bồ công anh.

Bệnh chàm: Những người bị bệnh chàm dường như có nguy cơ dị ứng với bồ công anh cao hơn. Nếu bạn bị bệnh chàm, hãy nói với bác sĩ trước khi dùng bồ công anh.

Rối loạn chảy máu: Bồ công anh có thể làm chậm đông máu. Về lý thuyết, dùng bồ công anh có thể làm tăng nguy cơ bị bầm tím và chảy máu ở những người bị rối loạn chảy máu.

Dị ứng Ragweed: Những người bị dị ứng với cây ragweed và các loại thực vật có liên quan (hoa cúc, hoa cúc, cúc vạn thọ) có thể dễ bị dị ứng với bồ công anh. Nếu bạn bị dị ứng, hãy trao đổi với bác sĩ trước khi dùng bồ công anh.

Suy thận: Bồ công anh có thể làm giảm lượng oxalate được giải phóng qua nước tiểu. Về lý thuyết, điều này có thể làm tăng nguy cơ biến chứng ở những người có vấn đề về thận.

VI. Tương tác thuốc với bồ công anh

Hãy liệt kê các loại thuốc đang sử dụng, bao gồm thuốc kê toa, thuốc không kê toa, vitamin và thảo dược trước khi dùng bồ công anh để tránh tình trạng tương tác thuốc không mong muốn. Bồ công anh có thể tương tác với một số loại thuốc như:

Thuốc kháng sinh (kháng sinh Quinolone): Bồ công anh có thể làm giảm lượng kháng sinh mà cơ thể hấp thụ. Dùng bồ công anh cùng với kháng sinh có thể làm giảm hiệu quả của một số loại kháng sinh, chẳng hạn như trovafloxacin, grepafloxacin, enoxacin, norfloxacin, ciprofloxacin, Sparfloxacin.

Tương tác với Lithium: Bồ công anh có thể có tác dụng như một viên thuốc nước hoặc "lợi tiểu". Uống bồ công anh có thể làm giảm mức độ cơ thể thoát khỏi lithium. Điều này có thể làm tăng lượng lithium trong cơ thể và dẫn đến các tác dụng phụ nghiêm trọng. Nói chuyện với thầy thuốc trước khi sử dụng bồ công anh nếu bạn đang dùng lithium. Liều lithium của bạn có thể cần phải được thay đổi hoặc sử dụng bồ công anh dãn cách với thuốc.

Các loại thuốc được thay đổi bởi gan (chất nền Cytochrom P450 1A2 (CYP1A2): Bồ công anh có thể làm giảm tốc độ gan phá vỡ một số loại thuốc. Dùng bồ công anh cùng với một số loại thuốc được đào thải ở gan có thể làm tăng tác dụng và tác dụng phụ của một số loại thuốc.

Trước khi dùng bồ công anh, hãy nói chuyện thầy thuốc nếu bạn dùng bất kỳ loại thuốc nào trong số này: amitriptyline, haloperidol, ondansetron, propranolol, theophylline, verapamil. Hoặc lamotrigine, lorazepam, lovastatin, meprobamate, morphine, oxazepam.

Thuốc nước (thuốc lợi tiểu tiết kiệm kali): Bồ công anh chứa lượng kali đáng kể. Một số "viên thuốc nước" cũng có thể làm tăng nồng độ kali trong cơ thể. Uống một số "viên thuốc nước" như amiloride, spironolactone, triamterene cùng với bồ công anh có thể gây ra quá nhiều kali trong cơ thể.

Bồ công anh có hàm lượng vitamin K cao, có thể ảnh hưởng đến quá trình đông máu. Nếu bạn đang dùng thuốc chống đông máu Warfarin, bạn nên tham vấn thầy thuốc trước khi sử dụng bồ công anh.

VI. Bồ công anh có dễ trồng?

Bồ công anh là loại cây rất dễ trồng bằng cách gieo hạt hoặc cây con.

Hạt giống và đất thịt trộn với đất có sẵn phân vi sinh được bán ở các cửa tiêm cây cảnh. Để cây nảy nầm nhanh hơn, bạn nên ngâm hạt giống trong nước ấm một ngày đêm, sau đó vớt ra ủ tiếp trong khắn giấy thêm một ngày đêm nữa để giữ ẩm. Hoặc nếu không có thời gian thì gieo hạt trực tiếp xuống đất đều được. Khi gieo hạt cần đảm bảo khoảng cách tốt nhất là 25cm, nhưng nếu nhà không có không gian thì cần tối đa là 15cm.

Nếu trồng bồ công anh trên chậu thì nên chọn loại có đường kính 40-50cm. Khi gieo hạt vào chậu, dùng một ít đấy phủ nhẹ lên hạt, rồi tưới nước vào chậu. Sau khi hoàn tất công đoạn gieo hạt cần tưới nước âm ấm, nhưng không được để cây quá ẩm vì sẽ ảnh hưởng đến tuổi thọ của bồ công anh.

Nếu nhà có khoảng đất vườn thì trồng bằng cây con cũng thuận tiện và nhanh thu sản phẩm hơn. Bạn cần dọn một luống đất cho tơi xốp, rắc ít vôi với bột thanh trùng và ít phân vi sinh cho có dinh dưỡng rồi cắm cây con, trồng đều cách nhau khoảng 15cm như trên, hoặc dễ hơn thì canh các cây cách nhau khoảng 1 gang tay là được.

Lưu ý, bồ công anh là loại câu ưa bóng mát, do đó nếu trồng tại nhà thì nên có vật che nắng, không nên để thừa nắng vì cây sẽ héo, hoa nhanh tàn vì gió cuốn đi. Đồng thời cây này cũng không thích mưa, thích ẩm nhưng không thích ướt, do đó khi tưới nước nên tưới vừa đủ đừng để ngập úng. Ngoài ra, do là rễ chùm nên đất trồng phải tơi xốp cho dễ phát triển.

Việc chăm sóc cây bồ công anh cũng không khó. Để cây đủ chất dinh dưỡng thì bận có thể bón phân hữu cơ một tháng một lần, với lượng vừa đủ, tùy theo số lượng trồng. Bạn có thể hỏi chỗ bán cây giống hoặc xem trên bao bì để biết cách sử dụng.

Nên chú ý tới kiến, ốc sên, rầy, cỏ dại. Đặc biệt trong giai đoạn ươm hạt thì không nên để kiến xâm hại cây. Các loại rầy hay ốc sên thì có thể dùng tay bắt hoặc mua thuốc ngoài tiệm về dùng. Cỏ dại nếu mọc nhiều thì cần phải nhổ để tránh ảnh hưởng đến sự phát triển của cây.

Nếu bạn trồng mà thấy bồ công anh mãi không phát triển thì cần cắt bỏ luôn một nửa số lá cây. Cũng lưu ý thêm, lá và bồ công anh ngon và bổ dưỡng nhất là khi được khoảng một gang tay. Do vậy, khi đạt độ dài này thì bạn có thể hái và chế biến thành những món ngon, không để cho cây già và cứ thế mà hái dần lên trên.

Không chỉ trồng bồ công anh làm món ngon, làm thuốc mà có thể tận dụng hoa của cây này để tô điểm thêm cho ngôi nhà của bạn. Cắm hoa cũng phải đúng thời điểm. Canh cho đến khi hao có dấu hiệu hơi nứt ra thì dùng kéo cắt rồi cứ đem đi cắm. Để hoa tươi lâu thì cắm vào bình nước sạch. Nếu là nước máy thì để qua đêm rồi mới dùng nước cắm hoặc tưới hoa. Đồng thời, thay nước thường xuyên nếu không cuống hoa sẽ bị héo, mềm oặt và hoa bị gục xuống.

Một bình hoa dại đôi khi cũng sẽ khiến tâm trạng bạn khá hơn và đem lại sự mới lạ cho ngôi nhà.