Bác sĩ nhi đồng giúp các gia đình có trẻ nhỏ phân biệt cúm mùa và cảm lạnh, COVID-19

Không chỉ đại dịch COVID-19 đang có diễn biến phức tạp mà ở Việt Nam vào những tháng đông - xuân còn đối diện với nguy cơ bệnh cúm bùng phát. Để giúp bạn đọc AloBacsi bảo vệ con em mình, BS.CK2 Nguyễn Trần Nam - Trưởng khoa Nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố chia sẻ những thông tin mới nhất về phòng chống bệnh này trong chương trình giao lưu trực tuyến với chủ đề “Mùa lạnh, làm gì để phòng bệnh cúm cho trẻ em?”.

NỘI DUNG TƯ VẤN

1. Vì sao trời lạnh, trẻ em dễ bị cúm?

Đầu tiên xin được hỏi BS.CK2 Nguyễn Trần Nam, vì sao thời tiết chuyển lạnh là điều kiện thuận lợi để virus cúm tấn công trẻ em?

BS.CK2 Nguyễn Trần Nam:

Hàng năm, mỗi khi thời tiết trở khô và lạnh, tức là vào khoảng cuối năm và dịp noel có rất nhiều người sau một giấc ngủ thức dậy bị hắt hơi, chảy nước mắt, nước mũi nhiều hơn bình thường, kèm nhức mỏi, ê ẩm người và bắt đầu cảm giác đau phía sau họng, nhất là khi chúng ta nuốt, ho và bắt đầu tiếng ho có vẻ nặng hơn.

Ngày hôm sau nước mũi sẽ chảy dàn dụa hơn, nhưng vẫn trong, và một vài ngày tiếp theo nữa nước mũi bắt đầu đặc dần, màu trắng dục, đôi khi có cả màu xanh. Thêm vài ngày sau thì triệu chứng mới thuyên giảm. Đó là dấu hiệu cho thấy chúng ta đã bị nhiễm một đợt cảm cúm.

Tại sao cúm lại thường xảy ra vào mùa này? Bởi lúc này thời tiết đang trở lạnh, ví dụ các tỉnh phía Bắc có rõ ràng 4 mùa xuân, hạ, thu, đông; các tỉnh phía Nam gần đường xích đạo thì có 2 mùa là mùa mưa và mùa khô.

Bây giờ thời tiết đang chuyển từ mùa mưa sang khô, không khí trở nên khô hơn, lạnh hơn và bụi cũng bốc lên nhiều hơn khiến cơ thể con người khó chịu.

Đây cũng là thời gian hệ thống đường hô hấp của chúng ta bị nhiệt độ và độ ẩm giảm làm ảnh hưởng đến khả năng bảo vệ đường hô hấp. Do đó, lúc này là cơ hội thuận lợi để các siêu vi, đặc biệt là siêu vi cúm hoạt động nhiều và tấn công vào đường hô hấp thông qua không khí, giọt bắn của người bị nhiễm cúm.

Khi họ ho, hắt hơi thì giọt bắn từ nước mũi, nước bọt văng ra, sau đó chúng ta vô tình chạm tay rồi đưa lên = mũi miệng, hoặc hít phải thì sẽ dễ bị nhiễm cúm.

Chúng ta cũng cần hiểu cảm lạnh thông thường do nhóm siêu vi cảm thông thường gây ra, ví dụ như nhóm rhinovirus (tức là ở vùng mũi) hoạt động có thể gây các triệu chứng nhẹ như ho, hắt hơi, sổ mũi và sốt nhẹ, một vài ngày tự khỏi.

Nhưng có những trường hợp nhiễm cúm rất nặng, tức là nhóm siêu vi hay gọi Influenza virus, và thường có 3 nhóm A, B, C. Influenza virus thường là nhóm A, và nhóm B thì thường gây bệnh cho người và có thể gây các triệu chứng trên. Đồng thời sẽ diễn tiến nặng hơn, tạo thành biến chứng nặng như viêm phổi, tiêu chảy,…

BS có thể chia sẻ đôi chút về tình hình tiếp nhận bệnh cúm mùa tại Bệnh viện Nhi đồng Thành phố trong thời điểm gần đây?

BS.CK2 Nguyễn Trần Nam:

Tại BV Nhi Đồng TP hiện nay các triệu chứng người bệnh liên quan đến hô hấp rất nhiều và trong những nhóm triệu chứng đó thường liên quan đến cúm. Tỷ lệ đến khám và nhập viện do nguyên nhân hô hấp chiếm khoảng 50-60% trong tổng số bệnh nhân.

Trong số đó có rất nhiều trường hợp bị cúm và cúm biến chứng cộng kèm bộ nhiễm vi trùng làm cho tình trạng bệnh của trẻ diễn tiến nặng, thậm chí phải hỗ trợ hô hấp và điều trị tích cực hơn.

2. Độ tuổi nào trẻ dễ mắc cúm mùa?

Thưa BS, trẻ em ở độ tuổi nào dễ mắc cúm mùa ạ? Nhiều người cho rằng cúm mùa chỉ như cơn cảm thoáng qua sẽ tự khỏi, vậy cúm có gây nguy hiểm đến tính mạng của trẻ hay không?

BS.CK2 Nguyễn Trần Nam:

Trẻ em là đối tượng có nguy cơ mắc bệnh và nếu có sẽ diễn tiến nặng hơn, giống như người lớn tuổi, người già hoặc người có bệnh lý mãn tính.

Có nhiều nguyên nhân cả chủ quan lẫn khách quan. Với trẻ càng nhỏ thì nguy cơ mắc cúm càng cao, vì thói quen vệ sinh đường hô hấp chưa được tốt; đặc biệt khi trẻ đi học ở trong môi trường khá đông đúc nên khi 1 bé bị bệnh sẽ có khả năng lây cho các bé khác.

Mà chúng ta biết cúm là siêu vi lây qua giọt bắn, do đó chỉ cần 1 em bé ho, hắt hơi thì khả năng các bé xung quanh bị lây cũng rất cao. Sau đó sẽ diễn tiến rất nhanh, có thể trong 1 buổi hoặc một ngày là các triệu chứng đã xuất hiện và khá rầm rộ.

Bên cạnh đó, đối với trẻ em thì sức đề kháng cũng đang trong giai đoạn hình thành và phát triển để bảo vệ chống lại siêu vi.

Người ta thấy rằng siêu vi cúm hoạt động nhiều vào mùa lạnh ở các nước và mỗi năm có một chủng biến thể, hoạt động nhiều hơn để gây bệnh cúm. Vì vậy, hệ miễn dịch của trẻ để chống lại siêu vi chưa đủ tốt bằng người lớn có sức đề kháng khỏe hơn.

Ngoài ra, với nhóm trẻ nhỏ, ví dụ như trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt dưới 3 tuổi và đặc biệt hơn nữa là dưới 1 tuổi. Đối với trẻ dưới 3 và 1 tuổi có một thói quen của phụ huynh lại vô tình gây ra nguy cơ lớn cho trẻ đó là hôn trẻ, chính động tác tiếp xúc gần như vậy lại làm tăng nguy cơ mắc cúm.

Với người lớn đôi khi triệu chứng có thể nhẹ hơn hoặc bắt đầu chớm thôi nhưng chúng ta không cẩn thận và hôn trẻ, làm cho trẻ hít thở được không khí chúng ta thở ra và làm trẻ sẽ bị lây bệnh. Tuy nhiên, không chỉ cúm mà các bệnh lây truyền qua đường hô hấp cũng dễ mắc phải khi hôn trẻ.

3. Làm sao giúp trẻ không bị lây cúm khi đi học?

Trẻ đi học khó tránh khỏi việc tiếp xúc với những đứa trẻ khác, vậy khi vào mùa cúm cha mẹ cần trang bị những gì để con không bị lây bệnh?

BS.CK2 Nguyễn Trần Nam:

Năm nay 2020 mà chúng ta thường gọi là năm COVID, thì chuyện đi học của trẻ lại là một mối lo lắng của tất cả phụ huynh. Vậy chúng ta cần làm gì?

Thứ nhất, vấn đề vệ sinh đường hô hấp hiện nay được nhắc đi nhắc lại rất nhiều lần nên quan trọng nhất mọi người vẫn phải tập thói quen đeo khẩu trang, rửa tay hàng ngày. Bàn tay của người lớn và cả trẻ đều rất bẩn vì mỗi ngày chúng ta sờ, chạm vào rất nhiều nơi, từ đó siêu vi có thể ẩn lấp trong bàn tay.

Bên cạnh đó, thói quen thường xuyên xảy ra đối với bất cứ ai đó là hay đưa tay chạm lên mặt (khoảng hơn 30 lần/ngày), mà khi người lớn làm như vậy thì trẻ em cũng thế, đặc biệt trẻ em có thói quen là cho tay hoặc bất cứ thứ gì vào miệng và ngậm hoặc móc mũi.

Đó là thói quen vô thức, nhưng nếu chúng ta thay đổi và tập một thói quen khác đó là rửa tay, thì không chỉ một trẻ mà trong môi trường có nhiều em bé thì nếu bé này làm bé kia cũng bắt chước làm theo sẽ giúp bảo vệ đường hô hấp rất tốt. Cho nên cô giáo hoặc phụ huynh hãy tạo cho bé thói quen đến giờ là đi rửa tay khi ăn uống hoặc khi vừa chơi ngoài bên ngoài xong.

Ngoài ra, có những bé ho, hắt hơi sẽ có động tác dụi mũi, mà bàn tay lại cực kỳ bẩn vì nó chứa siêu vi từ mũi họng và khi đó các bé chơi với nhau sẽ lây cho nhau rất nhiều.

Bác sĩ thường khuyên các bậc phụ huynh nếu con bị bệnh nên cho con ở nhà, nhưng khi con ở nhà thì bố mẹ lại phải nghỉ làm và ở nhà theo, đó là điều khó khăn. Nhưng chúng ta phải biết rằng nếu con mình bị ho, hắt hơi, sổ mũi, chảy nước mắt nhiều mà đến trường thì sẽ lây cho rất nhiều bạn.

Do đó, nên cho trẻ ở nhà để một vài ngày sau triệu chứng khỏe hẳn thì hãy cho con đi học. Vì khi bé đi học bé sẽ mệt hơn, sức khỏe yếu làm bé đau nhức mình mẩy, khó chịu, đến lớp cũng không hoạt động được bình thường, và ở nhà bé sẽ được chăm sóc tốt hơn.

Đặc biệt, nếu trẻ đang viêm nhiễm đường hô hấp sẽ rất dễ bị bội nhiễm và làm tăng nguy cơ biến chứng nặng hơn.

Tiếp theo, khi đến lớp bé ăn uống không ngon miệng, nghỉ ngơi không được bé sẽ mè nheo, các dịch tiết của em bé sẽ dính rất nhiều nơi làm việc chăm sóc trở nên khó khăn. Do đó, nếu bé ở nhà sẽ tốt hơn và hạn chế tối đa việc lây nhiễm.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng phải chủ động trong việc phòng ngừa bệnh cho trẻ. Như mọi người đều biết rằng cúm có thể được phòng ngừa bằng phương pháp chích ngừa. Sau 3-5 ngày chích là có tác dụng bảo vệ trẻ và tác dụng đó còn kéo dài đến 1 năm.

Vắc xin giúp hạn chế khả năng mắc và biến chứng nặng của cúm gây ra. Do đó, đây là một lưu ý đối với phụ huynh trong việc chăm sóc con.

4. Bệnh cúm có ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của trẻ em không?

Thưa bác sĩ, đó là tác hại trước mắt, còn về lâu dài thì cúm mùa còn gây tác hại gì đối với sức khỏe của trẻ?

BS.CK2 Nguyễn Trần Nam:

Biến chứng của cúm khá nặng nề. Ở người lớn nếu bị cúm thì chúng ta sẽ có cảm giác đau đầu, đau cơ, đau nhức xương không muốn cử động. Tiếp theo đau họng, thậm chí lan xuống ngực và bắt đầu ho nhiều, thì trẻ em cũng bị triệu chứng như vậy.

Có một số trường hợp viêm rất nặng ở vùng họng rồi xuống phổi, sau đó gây viêm phổi nặng, suy hô hấp phải hỗ trợ bằng máy thở. Một số trường hợp diễn tiến mà bác sĩ hay gọi là viêm phổi lan tỏa, tức là nhìn Xquang phổi thấy bị tổn thương lan tỏa 2 phổi. Đây là triệu chứng hay gặp của cúm khi biến chứng.

Ngoài ra, có nhiều trường hợp biến chứng liên quan tiêu hóa, đường ruột gây tiêu chảy nặng, gọi là tình trạng tổn thương toàn thân, các cơ quan khác cũng có thể bị ảnh hưởng. Một vài đối tượng trẻ phải điều trị thay tim phổi bằng máy hỗ trợ giai đoạn ECMO, tức là tim phổi nhân tạo để chờ tổn thương hô hấp của trẻ cải thiện.

Đặc biệt với trẻ nhỏ diễn tiến rất nhanh, triệu chứng ban đầu lại thường không rõ ràng, tức là diễn tiến nhẹ nhàng nhưng đột ngột sốt, dẫn đến suy hô hấp có thể trong vòng chưa đến 1 ngày.

Đối với cơ địa em bé càng nhỏ, sức đề kháng càng kém hoặc mắc bệnh mãn tính thì bệnh diễn tiến rất nặng và nguy hiểm. Do đó, chúng ta không được chủ quan đối với bệnh cúm, đặc biệt là vào những mùa như thế này.

5. Làm thế nào để phân biệt triệu chứng của cảm cúm và COVID-19?

Như BS vừa chia sẻ, sốt, đau nhức, mệt mỏi là triệu chứng nhận diện bệnh cúm, nhưng đây cũng là dấu hiệu nhận diện các bệnh khác như cảm lạnh, đặc biệt là COVID-19. Vậy làm thế nào để phân biệt?

BS.CK2 Nguyễn Trần Nam:

Siêu vi giữa bệnh cúm và COVID có cùng cơ chế lây nhiễm, tức là lây nhiễm qua đường giọt bắn và trong không khí.

Tuy nhiên, may mắn ở Việt Nam hiện nay là vấn đề COVID-19 đang được kiểm soát khá tốt và nguồn lây nhiễm COVID bây giờ chủ yếu là từ những người từ nước ngoài về.

Do đó, đối với COVID nếu nghi ngờ mình có tiếp xúc với một người mắc COVID, chúng ta không thể dựa vào biểu hiện lâm sàng mà phải làm xét nghiệm.

Đối với bệnh nhân nghi ngờ tiếp xúc với COVID-19 thì phải được xét nghiệm ở cơ sở đặc biệt và cách ly theo dõi. Bởi vì nó lây lan rất nhanh.

Còn riêng bệnh cúm, chúng ta cũng xét nghiệm được. Đối với những trường hợp hiện nay như suy hô hấp hoặc tổn thương phổi diễn tiến nhanh thì bác sĩ có thể làm xét nghiệm hoặc xét nghiệm ngay từ đầu để xem bệnh nhân có bị cúm hay không.

Và khi có xét nghiệm như vậy sẽ thì thái độ xử trí và phác đồ điều trị sẽ phù hợp từng trường hợp.

6. Chăm sóc trẻ bị cúm tại nhà như thế nào? Cách cho uống thuốc hạ sốt?

Nếu được theo dõi tại nhà thì các bậc phụ huynh nên và không nên làm gì?Những trường hợp nào cần phải đến bệnh viện?

BS.CK2 Nguyễn Trần Nam:

Ở gia đình, khi trẻ mắc bệnh cúm mọi người thường khá hoang mang.

Thứ nhất là con mình tự nhiên hôm nay sốt, ho, quấy, với bé nhỏ thì nằm mệt 1 chỗ, ít cử động; còn bé lớn thì quấy khóc, mè nheo, rất khó chịu.

Các triệu chứng biểu hiện như vậy, đa số gia đình rất lo lắng không biết con mình bị sao và vội vàng đưa đi bệnh viện khám xem bệnh gì, nhưng lại có một số người đi ra nhà thuốc và nói dược sĩ bán cho 2-3 liều cảm cúm và về tự cho con uống.

Đối với trẻ bị cảm cúm cảm giác đầu tiên đó là khó chịu, ho, và an toàn nhất trường hợp này là làm sao cho trẻ dễ chịu hơn bằng các cách như sau:

- Nếu trẻ đau, quấy khóc, sốt thì sử dụng thuốc hạ sốt. Vì thuốc hạ sốt không chỉ là thuốc hạ sốt mà có thuốc giảm đau, cho nên chúng ta vừa giúp bé hạ sốt lại vừa giúp giảm đau. Cụ thể như Paracetamol là thuốc không cần toa thì phụ huynh có thể mua và sử dụng cho con em mình. Nhưng nhớ dùng đúng liều, tức là 10-15mmg/ký cho 1 lần uống.

Ví dụ 1 bé khoảng 20 ký thì Paracetamol có thể sử dụng là 1 gói hạ sốt Hapacol 250mmg, pha vào nước cho bé uống. Thuốc sẽ giúp bé giảm đau, sốt từ đó bé sẽ dễ chịu hơn.

- Nếu trẻ ho, thì thuốc ho an toàn, hiệu quả nhất cho trẻ đó là nước ấm. Khi bé ho nhiều, khó chịu, đau họng thì cha mẹ hãy chịu khó cho bé uống từng ngụm nước ấm.

Nếu phụ huynh nào từng bị cảm cúm sẽ thấy rằng lúc đó mình rất háo nước, cần uốngnước nhiều hơn, và không thể ăn nổi cơm, cháo vì đắng miệng ăn không ngon. Đối với trẻ em cũng vậy, chúng ta hãy đút cho trẻ từng ít nước ấm 1 bằng muống thì trẻ sẽ thoải mái, dễ chịu hơn, đồng thời nước đó làm dịu cơn đau họng, dịu cơn ho cho trẻ.

Hay có những trẻ bị chảy nước mũi, phụ huynh thường cố gắng xịt rửa mũi, xịt thuốc để con đỡ nghẹt, nhưng giai đoạn này nước mũi chưa chảy ra nhiều mà là phù nề thì cũng nên cho trẻ nước uống để giảm bớt triệu chứng.

Thứ 2, về dinh dưỡng, khi trẻ bị bệnh nói chung và cúm nói riêng thì vị giác sẽ kém, ăn uống không được khiến phụ huynh rất lo lắng. Hầu như tôi thấy ở Bệnh viện Nhi đồng TP rất nhiều phụ huynh đưa con đi khám bệnh nói rằng lo lắng nhất là bé không ăn gì cả từ sáng giờ và làm sao có chất.

Lời khuyên trong trường hợp này là cha mẹ nên cho trẻ ăn ít một, ăn thức ăn lỏng, dễ tiêu. Trẻ thích ăn bao nhiêu thì ăn nhưng sẽ ăn nhiều lần trong ngày, xen kẽ bổ sung nước cho trẻ nó rất cần thiết vì giúp trẻ có đủ năng lượng để chống lại bệnh.

Thứ 3, phụ huynh cần theo dõi khi nào đưa trẻ đi khám và khi nào đi ngay. Trường hợp trẻ sốt cao, không đáp ứng thuốc hạ sốt, nằm li bì hoài, không muốn tiếp xúc với bố mẹ, ăn vào bao nhiêu là ói bấy nhiêu, tiếng ho càng lúc càng nặng, kèm khó thở, mệt mỏi thì cần đưa trẻ đi khám bệnh ngay tại các cơ sở y tế.

Chúng ta không nên tự động đi mua thêm thuốc cho trẻ uống vì lúc này thuốc không còn tác dụng nữa mà có thể làm chậm vấn đề cấp cứu và điều trị cho trẻ. Vì nhiều trẻ diễn tiến bệnh rất nhanh có thể trong 1 ngày đã trở nặng rồi.

Đối với những trẻ đến khám tại các bệnh viện rồi mà bác sĩ cho thuốc về uống, thì phụ huynh lưu ý khi trẻ sử dụng thuốc phải deo dõi đáp ứng và hiệu quả thuốc, lắng nghe kỹ những lời dặn của bác sĩ.

Bởi đa phần phụ huynh sau khi đưa con đi khám bệnh về chỉ quan tâm việc phát thuốc rồi cầm về cho con uống mà không lưu ý dấu hiệu khám lại, chăm sóc mà bác sĩ tư vấn rất kỹ.

Chúng ta chỉ sốt ruột hy vọng uống thuốc buổi sáng thì buổi chiều sẽ khỏi, nhưng cần biết điều đó là không thể, quan trọng nhất vẫn là mong cho triệu chứng không diễn tiến nặng thêm mà thôi, và cần tiếp tục đưa con tái khám đúng lịch.

Có thể những trẻ bị bội nhiễm khi sử dụng thuốc có đỡ nhưng cha mẹ lại tự ý ngưng thuốc, rồi không tái khám thì điều đó là yếu tố khiến trẻ dễ bị lại và bị nặng hơn. Cha mẹ cần hết sức thận trọng.

(Còn tiếp)

Trân trọng cảm ơn Nhãn hàng Hapacol - Giảm đau hạ sốt nhanh từ Dược Hậu Giang đã đồng hành cùng chương trình.

Lệ Phương