ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương: Đối phó với hội chứng ruột kích thích
Tại sao hội chứng ruột kích thích uống thuốc hoài không khỏi mà còn dễ tái phát? Làm sao để giảm triệu chứng của bệnh này? ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương sẽ giúp bạn đọc AloBacsi hiểu rõ cách đối phó với hội chứng ruột kích thích.

NỘI DUNG BUỔI TƯ VẤN
1. Hội chứng ruột kích thích gây phiền toái rất nhiều cho bệnh nhân, họ gọi đùa đây là bệnh “hễ ăn là chạy” (chạy vào WC). Trước hết, xin hỏi BS, tại sao lại gọi là “hội chứng ruột kích thích” mà không phải là “bệnh ruột kích thích” ạ?
Do dịch nguyên gốc từ tiếng Anh nên được gọi là hội chứng ruột kích thích, nhưng thật sự đây là bệnh. Mọi người có thể hiểu đơn giản theo văn của chúng ta rằng đây là một loại bệnh và là bệnh của đường ruột (ruột non lẫn ruột già) dễ bị kích động hay kích ứng gây khó chịu cho người gặp phải.
Hội chứng ruột kích thích thường được sử dụng hơn, vì trong sách dạy chúng ta từ ngữ được dịch từ nước ngoài sang thành hội chứng theo sát nguyên bản.
2. Những dấu hiệu đặc trưng của hội chứng ruột kích thích là gì, thưa BS? Nó có dễ nhầm với bệnh tiêu hóa nào khác không?
Đây là bệnh của đường ruột, tuy nhiên, nếu hiểu theo nghĩa triệu chứng của bệnh này “hễ ăn là chạy” thì chỉ đúng 50 - 60%. Vì nó là bệnh đường ruột nên sẽ luôn có biểu hiện là đau bụng và có thể kèm theo tiêu chảy hoặc sôi bụng, xì hơi nhiều.
Bệnh ruột kích thích sẽ được kích thích theo kiểu xung hóa gây ra triệu chứng đau bụng, tiêu chảy. Còn 1 dạng khác là bệnh sẽ không có biểu hiện đi cầu.
Vì ở Việt Nam, hội chứng ruột kích thích theo kiểu xung hóa như tiêu chảy nhiều nên mọi người vẫn lầm tưởng hội chứng ruột kích thích là khi ăn vào sẽ khiến bệnh nhân chỉ bị tiêu chảy.
Bên cạnh đó, vẫn còn 30 - 40% hội chứng ruột kích thích sẽ theo kiểu lười hoạt động, ruột không có biểu hiện gì và bệnh nhân sẽ không bị đau bụng đi cầu.
Song, còn 1 thể khác là thể xen kẽ, hỗn hợp, tức có đợt kích động gây tiêu chảy, đồng thời cũng có đợt trầm lắng thì gây táo bón. Thể xen kẽ này ở Việt Nam ít hơn những thể khác, khoảng 30%. Hơn nữa, tình trạng bón thường ít được bệnh nhân quan tâm hơn so với tiêu chảy nên mọi người thường nghĩ hội chứng ruột kích thích sẽ bị tiêu chảy nhiều hơn.
Triệu chứng đau bụng có thể gặp ở rất nhiều bệnh như đau bao tử, viêm ruột cấp, đau đường ruột, loét ruột,...Tuy nhiên, có 2 triệu chứng riêng biệt không có ở hội chứng ruột kích thích là sụt cân và đi cầu ra máu.
Tóm lại, triệu chứng của hội chứng ruột kích thích sẽ là đau bụng, đây là biểu hiện luôn luôn có của bệnh. Ngoài ra, táo bón hay tiêu chảy còn phụ thuộc vào sắc tộc, giới tính và vùng địa dư. Ở Việt Nam sẽ thường bị ở thể đi cầu nhiều hơn.
3. Chẩn đoán hội chứng ruột kích thích có dễ không ạ? Để được chẩn đoán hội chứng này, bệnh nhân trải qua những thăm khám hay xét nghiệm gì ạ?
Thông thường, nếu bệnh mới khởi phát và bệnh nhân còn trẻ (dưới 40 tuổi) và người thân trong gia đình không có bị những bệnh về đường tiêu hóa như đi cầu ra máu, u lành tính/ u ác tính, sụt cân thì bác sĩ chỉ cần hỏi thăm là có thể có chẩn đoán được hội chứng ruột kích thích.
Nếu trong quá trình khám có những nghi ngờ thì bác sĩ sẽ chỉ định thực hiện thêm các xét nghiệm như xét nghiệm phân, xét nghiệm máu, đặc biệt là làm nội soi đường tiêu hóa, nhất là ruột già để đưa ra những chẩn đoán chính xác nhất cho bệnh nhân.

4. Rất nhiều người than phiền vì khi bị hội chứng ruột kích thích, họ uống thuốc hoài không khỏi bệnh, hoặc khỏi một thời gian rồi nhanh chóng bị tái phát. Vì sao lại như vậy, thưa BS?
Bệnh ruột kích thích là bệnh dễ kích ứng. Từ khi sinh ra ruột đã phải tiếp xúc với các vi khuẩn sống trong ruột cho tới mọi thứ được đưa từ miệng xuống như đồ ăn thức uống, thuốc men... Như vậy, ruột của chúng ta ngày đêm phải tiếp xúc với rất nhiều vi trùng và hóa chất và phải hoạt động liên tục, chúng ta không thể yêu cầu ruột ngừng tiết phân hay chất axit để tiêu hóa thức ăn, hay tiết thêm nước để tránh táo bón.
Ruột hoạt động trên một cơ chế thần kinh độc lập, ta gọi là thần kinh tự chủ mà nó ảnh hưởng từ não bộ đến hệ thống đám rối thần kinh lang thang (hay còn gọi là đám rối dây thần kinh 10). Như vậy là những căng thẳng trong cuộc sống, nhịp sinh học thay đổi, ăn uống không đều độ,...tất cả mọi thứ đều ảnh hưởng đến hoạt động của ruột.
Ruột cũng như da, có thể bị dị ứng, khác ở chỗ là dị ứng này xảy ra bên trong, tạo cảm giác rất khó chịu. Chính vì vậy, thuốc chỉ giải quyết được một phần của bệnh. Do đó, bệnh nhân cũng đừng nên quá tin vào một loại thuốc nào của Đông- Tây y có thể trị tuyệt đối ruột kích thích. Ruột kích thích giống như cơ địa của con người, nên hiện nay vẫn chưa có loại thuốc nào có thể điều trị dứt điểm căn bệnh này.
5. Mong BS chỉ rõ những thực phẩm cần kiêng và thực phẩm nên ăn đối với người bị hội chứng ruột kích thích?
Trước khi đề cập đến những thực phẩm cần ăn và nên kiêng thì chúng ta nói tới thuốc. Thuốc sẽ có một số loại giúp làm êm dịu thần kinh ruột, đường tiêu hóa để đỡ nhạy cảm. Hay thuốc có thể điều chỉnh các hoạt động co bóp, được sử dụng để bảo vệ đường tiêu hóa. Tuy nhiên, để có kết quả, những loại thuốc này phải được dùng lâu dài và chú trọng việc ăn uống đều độ.
Chẳng hạn như quý ông uống rất nhiều rượu bia, gây nhiều tác hại như kích thích ruột tiết dịch hay kích thích bao tử tiết axit, làm cho ruột co bóp không đều ngoài sự điều khiển của dây thần kinh. Chính những men trong rượu bia có khả năng gây dị ứng đường tiêu hóa. Song khi sử dụng rượu bia sẽ kèm theo mồi thì những món này có thể là tác nhân gây kích thích việc đau bụng và đi vệ sinh.
Bên cạnh đó, phải điều chỉnh lối sống lại. Chẳng hạn nhiều người làm việc và quên giờ giấc ăn uống, nhịp sinh học còn lộn xộn thì khó tránh khỏi việc ruột bị rối loạn, không điều hòa được.
Trong vấn đề thực phẩm, chế độ ăn uống, khoa học đã nghiên cứu ra một số loại đối với người có ruột nhạy cảm thì sẽ dễ bị kích ứng hơn. Chẳng hạn không nên ăn những thực phẩm họ đậu sẽ làm kích thích, sinh hơi. Hay ăn những chất tạo ngọt nhân tạo như Xylitol, những loại có đuôi -ol hay khi nhai kẹo cao su cũng có thể gây kích thích ruột. Hoặc uống những loại nước dành cho người đái tháo đường, nếu như đọc kỹ thành phần chất tạo ngọt có đuôi -ol sẽ gây kích thích ruột.
Bên cạnh đó, những loại đường quá ngọt từ trái cây cũng có thể gây kích thích ruột. Vì vậy, mọi người có thể đổi qua đường mật ong để giảm sự kích thích này. Hay những loại trái cây như xoài, dưa hấu là những trái gây kích thích ruột. Còn những trái như nho, dâu, khoai tây, khoai lang, cam,...lại ít gây kích thích ruột. Những loại cải như cải bó xôi, bông cải dễ gây ruột kích thích hơn. Hay những loại sữa nói chung có thể gây ruột kích thích, ngoại trừ sữa đậu nành.
6. Nếu kết hợp dùng nghệ thì có giúp bệnh cải thiện không ạ?
Tác dụng của nghệ dùng để chống viêm trên dạ dày và chỉ có tác dụng nhẹ. Còn việc dùng nghệ để điều trị ruột kích thích thì chưa có nghiên cứu nào chứng minh chúng có hiệu quả. Do đó, đứng về phương diện khoa học thì tôi không khuyên dùng nghệ chữa hội chứng ruột kích thích.
7. Trong quá trình điều trị cho nhiều bệnh nhân, BS nhận thấy người bị hội chứng ruột kích thích thường vấp phải sai lầm gì?
Sai lầm lớn nhất là “thần khẩu hại xác phàm”, tức là nếu bệnh nhân không kiêng cữ, ăn uống lung tung và sử dụng những loại thuốc truyền miệng rằng có thể điều trị hội chứng ruột kích thích.
Điều quan trọng, mỗi người hãy ý thức kiêng những thực phẩm tôi vừa nêu ở trên, đồng thời có chế độ sinh hoạt, học tập, làm việc hợp lý. Và những người đàn ông Việt Nam hay có thói quen uống bia, rượu rất nhiều, nhìn về phương diện sức khỏe điều này thật sự không tốt.
8. Hội chứng ruột kích thích nếu không được điều trị đúng cách, có thể đưa đến hậu quả gì ạ?
Bản thân hội chứng ruột kích thích không gây ung thư nhưng nó có thể ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và thần kinh tâm lý. Từ hội chứng ruột kích thích về sau dẫn đến các bệnh về thần kinh tâm lý như trầm cảm, suy nhược thần kinh, mất ngủ, lo âu.
Tuy nhiên, có một sai lầm mà những người bị hội chứng ruột kích thích thường mắc phải là mặc dù đã được chẩn đoán và cứ nghĩ rằng bản thân đã mắc phải bệnh này suốt đời. Nhưng thật sự bệnh này vẫn có khả năng tiến triển thành ung thư ruột dựa vào các yếu tố xung quanh có các triệu chứng giống với hội chứng ruột kích thích chứ không phải ruột kích thích có biến chứng thành ung thư. Khi bị hội chứng ruột kích thích vẫn có khả năng bị những bệnh khác về đường ruột.
9. Những ai thường mắc phải hội chứng ruột kích thích? Và cách phòng ngừa hội chứng này như thế nào, thưa BS?
Những người thường ăn nhậu nhiều, những người làm việc không có giờ giấc có thể bị hội chứng ruột kích thích. Đương nhiên, những người có đường ruột “đa sầu đa cảm” hơn thì sẽ dễ xảy ra hội chứng ruột kích thích hơn người bình thường.
Ăn nhậu và giờ giấc sinh hoạt không quy củ là yếu tố thúc đẩy trên cơ địa nhạy cảm của ruột. Cơ địa của ruột thì chúng ta không thay đổi được, nhưng lối sống, nếp sinh hoạt thì có thể thay đổi, từ đó giúp phòng ngừa hoặc cải thiện hội chứng ruột kích thích.
Chẳng như hạn chế uống bia, chỉ nên uống vào những dịp lễ tết, đàn ông 1 lần chỉ nên uống 4 đơn vị rượu; ăn chín uống sôi rửa sạch. Riêng về việc ăn uống sạch sẽ thì có nghĩa là sử dụng thực phẩm không độc hại, không tẩm ướp hóa chất; cân bằng cuộc sống từ kiếm tiền, làm việc, giải trí thì có thể giúp phòng ngừa hội chứng ruột kích thích.
10. Dịp tết Nguyên đán sắp đến rồi, nhờ BS đưa ra những hướng dẫn giúp người bị hội chứng ruột kích thích mau chóng cải thiện tình trạng của mình, và hạn chế tái phát?
Chúng ta đừng tự tạo áp lực khi đến Tết, hãy xem như đây là dịp để nghỉ ngơi và gặp gỡ bạn bè nhiều hơn còn mọi việc cũng như ngày bình thường,
Ngày xưa ông bà làm nông, chỉ được nghỉ ngơi mùa Tết và đây cũng là mùa no đủ nhất trong năm, nên mới có câu “Đói giỗ cha, no ba ngày tết”. Nhưng hiện nay, cơ sở vật chất cũng như các tiện nghi để phục vụ cho đời sống con người rất phát triển, nên mọi người không nên tích trữ quá nhiều thực phẩm, ăn không hết phải hâm nóng lại nhiều lần, mà đối với người bị ruột kích thích như vậy sẽ rất dễ bị ngộ độc thực phẩm, nhiễm trùng, dễ gây kích ứng hơn.
Đồng thời, vào dịp Tết, mọi người cũng nên ăn uống có chừng mực, không nên ăn một bữa ăn quá thịnh soạn. Ông bà ngày xưa của chúng ta có câu nói rất hay “Thịt mỡ dưa hành câu đối đỏ, cây nêu tràng pháo bánh chưng xanh”. Thịt mỡ là những thực phẩm rất khó tiêu, vì vậy chúng ta phải ăn thêm sữa chua, dưa hành là những thực phẩm lên men có thể giúp bảo vệ đường ruột ít bị kích ứng và nên uống nhiều nước, ngủ nghỉ đúng giờ.
Và trong tủ thuốc gia đình nên có những loại thuốc chống tiêu chảy cấp tính nhưng không cần bác sĩ kê toa, luôn có gói oresol để khi đau bụng cấp tính có thể sử dụng.
~~~~~~~
Những chia sẻ của ThS.BS.CK2 Trần Ngọc Lưu Phương - trưởng Đơn vị Tiêu hóa can thiệp, Bệnh viện Nguyễn Tri Phương đã giúp bạn đọc hiểu hơn về hội chứng ruột kích thích, làm sao để ăn Tết vui khỏe với bệnh này... Thay mặt bạn đọc, xin chân thành cảm ơn bác sĩ!.
Thực hiện: Minh Khuê - Hồng Nhung
Ảnh Viết Hưởng
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
