Những sai lầm và biện pháp xử trí đúng cách khi trẻ bị nuốt dị vật

NỘI DUNG TƯ VẤN

1. Vì sao trẻ hay nuốt dị vật?

Xin hỏi BS, những loại đồ vật nào dễ trở thành “hiểm họa” đối với trẻ nhỏ? Trong đó, trẻ ở độ tuổi nào thường dễ gặp phải dạng tai nạn này nhất ạ?

BS Trương Hữu Khanh:

Việc trẻ nuốt phải dị vật có nhiều mức độ khác nhau tùy theo chất/ vật mà trẻ nuốt vào, vật đang nằm ở đâu, vật này là gì, …. Phụ huynh cần hết sức bình tĩnh khi thấy trẻ nuốt phải dị vật.

Khi dị vật đi vào cơ thể của trẻ bằng đường miệng sẽ có 2 đường đi như sau:

- Một là trẻ nuốt xuống dưới lúc này vị trí nuốt là điều khá quan trọng cần lưu ý, ví dụ: vật bị vướng ở vùng chưa xuống dạ dày sẽ khiến trẻ rất khó chịu được gọi là dị vật đường ăn. Lúc này cha mẹ đừng làm gì khiến hại thêm cho trẻ.

- Hai là sặc vào phổi (trường hợp này nguy hiểm hơn)

Như chúng ta biết với trẻ để khám phá một vật gì lạ thì trẻ sẽ lấy vật đó bỏ vào miệng, nhét vào mũi. Đây là thói quen hết sức bình thường, đừng thấy lạ khi trẻ bỏ một vật gì đó vô miệng và nuốt luôn. Vấn đề quan trọng là nên biết cách phòng ngừa, biết lựa chọn đồ chơi cho trẻ.

2. Dấu hiệu nhận biết trẻ nuốt phải dị vật

Triệu chứng nhận biết trẻ nuốt phải dị vật là gì thưa BS? Đối với trẻ nhỏ chưa biết nói thì những dấu hiệu nào cảnh báo mà cha mẹ cần lưu ý ạ? Một số biểu hiện có thể nhầm lẫn với các bệnh lý khác, chẳng hạn như ho, liệu có cách nào phân biệt được không thưa BS?

BS Trương Hữu Khanh:

Nếu trẻ chơi ở những khu vực có vật lạ, sau đó đột nhiên ho sặc sụa, thậm chí ngưng thở mà trước đó chưa hề có bệnh gì thì nên hình dung ngay rất có thể trẻ đã bị sặc dị vật. Trường hợp nếu trẻ đã nuốt dị vật vào còn ở khu vực hầu họng xuống thực quản thì sẽ rất khó chịu, lúc này trẻ nuốt vướng, ói nhiều.

Còn tình huống trẻ ăn singgum nhưng không nhả ra, ngậm cục pin sau đó nuốt chửng,… Nếu vật nhỏ quá trẻ nuốt xuống dạ dày thì chúng ta không thể biết được chỉ khi nào trẻ ho, mắc nghẹn thì chúng ta mới dễ nhận ra.

Về vấn đề ăn kẹo cao su: chỉ nên cho trẻ ăn khi trẻ hiểu được bản chất của kẹo là không nên nuốt; ngược lại thì đừng cho ăn. Kẹo cao su không quan trọng hay bổ ích gì để nhất thiết phải tập cho trẻ ăn khi trẻ quá nhỏ, đặc biệt là em bé dưới 4 tuổi đừng ăn kẹo cao su; nếu muốn bé sạch miệng thì có nhiều nhiều cách để làm.

Trường hợp bạn thấy trẻ lỡ nuốt bã kẹo cao su thì không vấn đề gì phải lo lắng, vì trẻ sẽ đi cầu ra. Tuy nhiên, chúng ta vẫn cần phải dạy cho trẻ chỉ khi nào biết nhả ra thì mới được ăn kẹo cao su.

3. Dị vật nào trẻ nuốt phải dễ bị phân hủy hoặc mắc kẹt trong bụng?

Phân loại dị vật thường gặp ở trẻ như thế nào? Đối với trẻ em, các loại dị vật nào sẽ đi ra ngoài cùng với phân, dị vật nào có thể mắc kẹt lại gây biến chứng và cần đến bệnh viện ngay khi nuốt?

BS Trương Hữu Khanh:

Điều sợ nhất khi trẻ đưa dị vật vô miệng đó là bị sặc vô phổi. Thường những loại hạt, nút đồ chơi, nắp bút bi, đầu bút, thanh kim loại, … rất nguy hiểm nếu trẻ chơi những thứ này. Ở nước ngoài người ta đã cấm việc sản xuất các loại đồ chơi có thể để rớt ra vật nhỏ khiến trẻ bị sặc.

Trường hợp nếu trẻ nuốt vào bụng một vật nào đó hơi lớn, khiến trẻ nghẹn không ăn được bắt buộc lúc này cần đưa trẻ tới bệnh viện để gắp ra.

Còn khi trẻ nuốt vật xuống dưới bụng đa phần vật sẽ đi ra ngoài cùng phân, chẳng hạn như sợi thun, một vài miếng giấy nhỏ, một miếng nhựa thông thường; có điều những thứ như pin, nút áo có thể làm rỉ sét trong dạ dày ảnh hưởng nghiêm trọng. Thậm chí về sau này có những món đồ chơi như cục bi lắp ráp nếu nuốt nhiều sẽ gây tắc ruột.

Trong trường hợp này cần đưa trẻ đi bệnh viện để BS khám xem có cần gắp ra hay không vì để lâu sẽ gây thủng ruột.

4. Làm sao để dị vật ra khỏi người trẻ nhanh hơn?

Thường thì phải theo dõi phân trong bao lâu thì sẽ thu được dị vật ạ? Trong thời gian chờ đợi, theo BS chúng ta nên ăn uống như thế nào để giúp dị vật ra nhanh hơn?

BS Trương Hữu Khanh:

Nếu không phải là cục pin hay những viên bi bằng nam châm thì chúng ta đừng nên canh làm gì. Thông thường từ 48-72 ngày vật sẽ theo phân đi ra; phụ huynh cũng đừng lo lắng quá và cũng không cần cho bé ăn uống cầu kì, chỉ cần ăn uống bình thường là được, từ từ vật sẽ được đẩy ra.

5. Sai lầm cần tránh khi trẻ bị nuốt dị vật

Khi bị mắc dị vật, người lớn thường cố gắng móc họng để trẻ khạc ra hoặc chữa theo mẹo dân gian là nuốt chuối, cơm để đẩy dị vật xuống. Theo BS, việc xử trí bằng những cách này liệu có an toàn và hiệu quả? Những sai lầm cần tránh khi trẻ bị hóc dị vật?

BS Trương Hữu Khanh:

Nếu dị vật không phải là xương thì bạn có thể cho trẻ ăn gì đó hy vọng vật sẽ trôi xuống dưới được. Nhưng nếu đã ăn mà trẻ vẫn khó chịu vì bị vướng hoài thì chắc chắn cần đi khám BS để lấy ra.

Với trường hợp mắc xương, dù có nuốt hay không nuốt chuối, cơm thì khả năng xuống của nó rất thấp bởi nó chạm vào các góc cạnh, cần đi khám lại để xem có đúng là em bé mắc xương đã tự nuốt xuống hay còn vướng.

Chúng ta nên biết một điều, nếu mắc xương mà để lâu rất có khả năng sẽ đâm thủng thực quản làm áp xe ở phía sau rất nguy hiểm, do đó cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được điều trị.

Các bậc phụ huynh khi lo lắng thường xử trí cho trẻ với nhiều cách sai lầm, vì vậy cần lưu ý:

• Thứ nhất: đừng bao giờ móc họng trẻ, vì sẽ không có hiệu quả và làm trầy thêm khiến chảy máu.
• Nếu thấy trẻ nuốt nghẹn mà khi đã cố gắng xử lý cho ăn, uống một thứ gì đó để trôi xuống nhưng vẫn không cải thiện thì cần đi BS.
• Nếu thấy trẻ ho sặc sụa cần đi cấp cứu ngay.
• Nếu sau một lần bị sặc thấy trẻ ho kéo dài thì khi đi khám bệnh cần nói với BS để BS nghi ngờ và loại trừ trẻ có dị vật trong phổi cần lấy ra.

6. Xử trí sao khi trẻ nuốt dị vật?

Vậy sơ cứu đúng cách khi trẻ nuốt dị vật là như thế nào? Xử trí đúng cách đối với mỗi loại chất liệu (dị vật là chất lỏng; dị vật cứng; dị vật mềm - dẻo) ra sao?

BS Trương Hữu Khanh:

Khi em bé hóc dị vật hay nuốt vật lạ thì chúng ta cần chú ý vật này là gì.

Thứ nhất, nếu là một chất lỏng có thể gây phỏng thì chắc chắn phải đưa trẻ tới bệnh viện, trong thời gian chờ đợi chỉ uống nhiều nước thôi, đừng móc họng.

Thứ hai, nếu là dị vật cứng khi lỡ nuốt vào mà sau đó em bé vẫn chơi, vẫn ăn, uống bình thường thì có thể dị vật đó đã đi xuống dạ dày. Không nên quá lo lắng và tuyệt đối đừng móc họng trẻ. Cần xem lại coi đó là dị vật gì, chỉ có cục pin, nút áo hoặc những viên nam chân thì mới đáng ngại nên đi bệnh viện. Còn nếu là những mảnh nhựa nhỏ, giấy, cục singgum, dây thun thì trẻ sẽ đi cầu ra ngoài.

Nếu trẻ bị sặc vật lạ vào đường thở, ho sặc sụa thì chắc chắn phải ghi nhận lại, nếu khó thở thì đi khám. Sau này nếu trẻ có ho kéo dài thì mình có thể biết và nghi ngờ được có khả năng trẻ bỏ quên dị vật ở trong phổi.

7. Lưu ý giúp trẻ tránh nuốt dị vật?

Nhà có trẻ nhỏ, cần lưu ý gì để tránh các tình huống đáng tiếc do hóc dị vật thưa BS?

BS Trương Hữu Khanh:

Nếu trong gia đình có trẻ nhỏ cần nghĩ ngay đến việc rất có thể trẻ sẽ bị nuốt hoặc sặc dị vật. Thói quen đưa những vật lạ lên miệng là thói quen hết sức bình thường trong phát triển của trẻ.

Khi cho trẻ chơi đồ chơi phải kiểm tra xem những loại đồ chơi đó có văng ra các miếng nhỏ khác hay không. Cần coi lại những loại hạt như hạt dưa, hạt bí, … thì không nên cho trẻ ăn.

Dù không thể kiểm soát được hết nhưng cũng cần kiểm tra rà soát trẻ ăn gì, chơi gì để tránh các tình trạng trẻ nuốt, hóc phải dị vật.