Người đái tháo đường luyện tập buổi tối cần đề phòng hạ đường huyết khi ngủ
Đi bộ sau bữa tối hoặc tập thể dục trước khi ngủ có thể giúp người đái tháo đường kiểm soát đường huyết tốt hơn. Tuy nhiên, tác dụng hạ đường huyết của vận động không nhất thiết kết thúc khi người bệnh ngừng tập. Theo Hiệp hội Đái tháo đường Mỹ (ADA), đường huyết có thể tiếp tục giảm nhiều giờ sau vận động, thậm chí sang ngày hôm sau. Đặc biệt, người đang sử dụng insulin hoặc thuốc kích thích tiết insulin cần lưu ý nguy cơ hạ đường huyết về đêm, ngay cả khi vừa tập xong vẫn cảm thấy bình thường.
Vì sao tập thể dục buổi tối có thể gây hạ đường huyết khi ngủ?
Hoạt động thể lực là một phần quan trọng trong quản lý bệnh đái tháo đường. Khi vận động, cơ bắp sử dụng glucose để tạo năng lượng. Đồng thời, độ nhạy insulin của cơ thể tăng lên, giúp các tế bào sử dụng glucose hiệu quả hơn.
Theo ADA, tác động này có thể khiến đường huyết giảm trong 24 giờ hoặc lâu hơn sau khi tập luyện.
Điều đó có nghĩa một người đi bộ hoặc tập thể dục vào buổi tối có thể vẫn chịu ảnh hưởng của hoạt động thể lực khi đã đi ngủ.
Chẳng hạn, một người bệnh tiêm insulin trước bữa tối, sau đó đi bộ lâu hơn thường ngày. Khi trở về nhà, người bệnh không thấy mệt hay run tay nên cho rằng đường huyết đã ổn định. Tuy nhiên, trong những giờ tiếp theo, tác dụng của insulin kết hợp với sự gia tăng độ nhạy insulin sau vận động có thể làm đường huyết tiếp tục giảm.
Nguy cơ này đáng chú ý hơn khi người bệnh sử dụng insulin hoặc thuốc kích thích tuyến tụy tiết insulin, chẳng hạn một số thuốc nhóm sulfonylurea.
ADA cũng lưu ý nguy cơ hạ đường huyết tăng khi người bệnh bỏ bữa, ăn không đủ so với mức vận động, tập kéo dài hoặc vận động với cường độ cao.
Không phải tất cả các hình thức tập luyện đều làm đường huyết thay đổi giống nhau. Đi bộ, đạp xe và những hoạt động aerobic thường có xu hướng làm giảm đường huyết. Trong khi đó, tập cường độ cao có thể khiến đường huyết tăng tạm thời, sau đó giảm trong những giờ tiếp theo.
Vì vậy, một kết quả đường huyết bình thường ngay sau buổi tập chưa đủ để loại trừ nguy cơ hạ đường huyết muộn.
Những dấu hiệu hạ đường huyết không nên bỏ qua
Hạ đường huyết thường được xác định khi glucose máu dưới 70mg/dL (3,9mmol/L).
Các biểu hiện thường gặp gồm run tay, vã mồ hôi, cảm giác đói, chóng mặt, hồi hộp, mệt mỏi, dễ cáu gắt hoặc lú lẫn.
Khi hạ đường huyết xảy ra trong lúc ngủ, người bệnh có thể không nhận biết được các triệu chứng sớm. Một số người còn có tình trạng giảm nhận biết hạ đường huyết, khiến đường huyết xuống thấp nhưng không xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo rõ ràng.
Hạ đường huyết nặng có thể gây rối loạn ý thức, co giật hoặc bất tỉnh và cần được cấp cứu.
Theo hướng dẫn ADA năm 2026, người bệnh đái tháo đường type 1 cần theo dõi đường huyết trước và trong hoạt động thể lực, đặc biệt khi tập kéo dài hoặc cường độ cao.
Sau buổi tập tối, ADA khuyến cáo tiếp tục theo dõi trong vài giờ, đôi khi cần theo dõi qua đêm, vì hạ đường huyết có thể xuất hiện muộn.
Người sử dụng thiết bị theo dõi glucose liên tục (CGM) có thể quan sát xu hướng glucose trong đêm và sử dụng cảnh báo hạ glucose nếu thiết bị có chức năng này. Tuy nhiên, khi triệu chứng không phù hợp với số đo cảm biến hoặc glucose thay đổi nhanh, cần kiểm tra bằng máy đo đường huyết mao mạch theo hướng dẫn.
Người đái tháo đường cần chuẩn bị gì khi tập buổi tối?
Để vận động an toàn, người bệnh nên xây dựng kế hoạch theo dõi đường huyết phù hợp với loại thuốc đang sử dụng, thời gian tập và mức độ hoạt động.
Một số nguyên tắc cần lưu ý:
-
Kiểm tra đường huyết trước và sau vận động: Đặc biệt quan trọng với người đang sử dụng insulin hoặc thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết.
-
Theo dõi thêm sau buổi tập tối: Không chỉ dựa vào cảm giác khỏe hoặc một kết quả đo ngay sau khi ngừng tập. Người có nguy cơ có thể cần kiểm tra trước khi ngủ hoặc trong đêm theo kế hoạch cá nhân.
-
Chuẩn bị carbohydrate hấp thu nhanh: Mang theo viên glucose, gel glucose hoặc nước trái cây để xử trí khi hạ đường huyết.
-
Không bỏ bữa hoặc ăn quá ít so với mức vận động: Cần chú ý những ngày đi bộ lâu hơn, tập nặng hơn hoặc thay đổi giờ ăn.
-
Ghi lại các yếu tố liên quan: Thời điểm ăn, lượng thức ăn, thuốc đã sử dụng, loại bài tập, thời gian tập và kết quả đường huyết giúp người bệnh cùng bác sĩ nhận diện quy luật thay đổi glucose.
Nếu người bệnh còn tỉnh táo và nuốt an toàn, khi đường huyết dưới 70mg/dL, hướng dẫn ADA dành cho người đái tháo đường type 1 nêu cách xử trí thông thường là dùng 15g carbohydrate hấp thu nhanh, kiểm tra lại sau 15 phút và lặp lại nếu đường huyết vẫn thấp.
Tuy nhiên, người sử dụng hệ thống bơm insulin tự động có thể cần lượng carbohydrate khác; do đó, cần tuân theo kế hoạch xử trí đã được nhân viên y tế hướng dẫn.
Nếu người bệnh bất tỉnh, co giật hoặc không thể nuốt an toàn, tuyệt đối không cho ăn uống bằng đường miệng. Cần gọi cấp cứu 115 và sử dụng glucagon nếu có sẵn, được chỉ định và người hỗ trợ biết cách dùng.
Đặc biệt, người bệnh không nên tự giảm liều insulin hoặc thay đổi giờ dùng thuốc theo một công thức chung chỉ vì muốn tập thể dục buổi tối. Mọi điều chỉnh cần được cá nhân hóa cùng bác sĩ điều trị.
Tập thể dục buổi tối không phải hoạt động cần tránh ở người đái tháo đường. Điều quan trọng là hiểu đường huyết có thể tiếp tục thay đổi sau khi vận động kết thúc, từ đó theo dõi và chuẩn bị phù hợp để hạn chế nguy cơ hạ đường huyết khi ngủ.
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
