80-90% mẹ bầu đái tháo đường thai kỳ ổn định nhờ chỉnh chế độ ăn
Theo BS.CK2 Nguyễn Xuân Vũ và BS.CK2 Ngô Trần Minh Thiện - Bệnh viện Hùng Vương, khoảng 80-90% mẹ bầu đái tháo đường thai kỳ có thể kiểm soát tốt đường huyết bằng cách điều chỉnh khẩu phần mà chưa cần dùng thuốc. Các chuyên gia chỉ rõ nhóm cần tầm soát sớm, biến chứng nguy hiểm và nguyên tắc chia đĩa ăn 20 cm giúp con đủ chất.
1. Đái tháo đường thai kỳ: Ai cần tầm soát ngay lần khám thai đầu tiên?
Đái tháo đường thai kỳ đang ngày càng phổ biến ở phụ nữ mang thai. Theo BS, những đối tượng nào có nguy cơ cao và vì sao việc tầm soát đúng thời điểm lại đặc biệt quan trọng?
BS.CK2 Nguyễn Xuân Vũ - Phó Trưởng khoa Sản bệnh, Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Tỷ lệ phát hiện đái tháo đường thai kỳ gần đây cao hơn so với các báo cáo trước đây. Theo bác sĩ, tỷ lệ mắc trong quần thể không tăng. Việc tầm soát tốt hơn giúp phát hiện nhiều trường hợp hơn.
Nhóm có nguy cơ cao nhất là thai phụ có mẹ hoặc chị mắc đái tháo đường, kể cả đái tháo đường thai kỳ. Các trường hợp có nguy cơ cao khác gồm thai phụ từng sinh con nặng trên khoảng 4 kg, từng có thai lưu không rõ nguyên nhân, bị tăng huyết áp hoặc từng mắc đái tháo đường thai kỳ. Dù tình trạng đái tháo đường đã hết sau sinh, bệnh vẫn có thể tái diễn ở lần mang thai tiếp theo.
Thai phụ có rối loạn chuyển hóa, chẳng hạn tăng mỡ máu, cũng thuộc nhóm nguy cơ cao. Hội chứng buồng trứng đa nang khá thường gặp và có liên quan đến nguy cơ đái tháo đường. Bác sĩ cũng đề cập đến một tên gọi mới của hội chứng này là “hội chứng chuyển hóa buồng trứng”.
Trong quá trình khám thai, phát hiện đường trong nước tiểu là một dấu hiệu nguy cơ. Cân nặng thai nhi tăng nhanh qua các lần theo dõi hoặc cân nặng của mẹ tăng nhanh cũng là những dấu hiệu cảnh báo cần lưu ý.
Thai phụ có nguy cơ cao được khuyến cáo thực hiện nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống với 75 g glucose ngay từ lần khám thai đầu tiên. Nếu kết quả đáp ứng tiêu chí chẩn đoán, có thể xác định đái tháo đường thai kỳ ngay ở lần khám này. Nếu kết quả chưa khẳng định chẩn đoán, nghiệm pháp được lặp lại vào tuần 24-28. Tại Bệnh viện Hùng Vương, thai phụ khám thai đầy đủ được thực hiện nghiệm pháp ở tuần 24-28, kể cả những trường hợp có ít yếu tố nguy cơ.

2. Hạn chế đồ ngọt và tinh bột tinh chế, tránh kiêng khem quá mức
Chế độ dinh dưỡng có mối liên hệ như thế nào với nguy cơ đái tháo đường thai kỳ? Những sai lầm trong ăn uống hoặc quan niệm như "ăn cho hai người", ăn quá nhiều tinh bột, đồ ngọt... có thể khiến nhiều mẹ bầu vô tình làm tăng nguy cơ mắc bệnh ra sao?
BS.CK2 Ngô Trần Minh Thiện - Phó Trưởng phòng Kế hoạch Tổng hợp - Bệnh viện Hùng Vương trả lời: Khi mang thai, những thay đổi nội tiết làm tăng đề kháng insulin. Insulin là hormone giúp hạ đường huyết. Khi cơ thể đáp ứng kém hơn với insulin, đường huyết dễ tăng hơn so với trước khi mang thai. Tuyến tụy phải hoạt động nhiều hơn để giữ đường huyết ở mức bình thường.
Nếu thai phụ ăn nhiều đồ ngọt hoặc thường xuyên uống nước mía, trà sữa, đường huyết có thể tăng cao, khiến tuyến tụy phải hoạt động nhiều hơn nữa. Khi tuyến tụy không đáp ứng đủ để đưa đường huyết về mức bình thường, nguy cơ đái tháo đường thai kỳ tăng lên. Vì vậy, chế độ ăn có ảnh hưởng đến nguy cơ mắc bệnh.
Thai phụ đã mắc đái tháo đường thai kỳ cần hạn chế tối đa đồ ngọt. Với các thực phẩm giàu tinh bột hấp thu nhanh như cơm trắng, bún và phở, cần giảm khẩu phần. Có thể thay một phần bằng các loại ngũ cốc hấp thu chậm hơn để đường huyết không tăng quá nhanh.
Một số thai phụ vì lo đường huyết tăng mà kiêng khem quá mức, ăn uống không đủ. Điều này có thể khiến thai nhi chậm tăng trưởng hoặc suy dinh dưỡng trong thai kỳ. Khẩu phần vẫn cần cân đối và đủ chất, đồng thời hạn chế đồ ngọt và điều chỉnh lượng tinh bột.

3. Đái tháo đường thai kỳ kiểm soát kém làm tăng nguy cơ thai lưu và sinh khó
Nếu không được phát hiện và kiểm soát tốt, đái tháo đường thai kỳ có thể ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe của mẹ, sự phát triển của thai nhi cũng như quá trình chuyển dạ và sinh nở?
BS.CK2 Nguyễn Xuân Vũ trả lời: Đái tháo đường thai kỳ kiểm soát kém có thể ảnh hưởng đến cả mẹ và thai nhi. Về phía mẹ, đường huyết tăng quá cao có thể gây bồn chồn, bứt rứt và khó chịu. Bác sĩ nêu có những trường hợp đường huyết vượt mức 300-400, thậm chí trên 500. Trong trường hợp nặng, thai phụ có thể rơi vào hôn mê.
Về phía thai nhi, biến chứng đáng lo nhất khi đường huyết của mẹ dao động mạnh là thai lưu. Thai nhi cũng có thể phát triển quá mức, đặc biệt ở vùng vai. Thai to chưa chắc khỏe và có thể làm tăng nguy cơ kẹt vai khi sinh. Kẹt vai có thể gây tổn thương đám rối thần kinh cánh tay. Một khi xảy ra, tổn thương này rất khó hồi phục.
Những biến chứng của đái tháo đường thai kỳ cũng góp phần làm tăng tỷ lệ mổ lấy thai. Mổ lấy thai cũng có những bất lợi. Khi đã mắc đái tháo đường thai kỳ, việc kiểm soát cân nặng và giữ đường huyết ổn định giúp hạn chế ảnh hưởng đến mẹ và thai nhi.
4. Ăn thế nào để kiểm soát đường huyết mà thai nhi vẫn đủ chất?
Khi được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ, nhiều mẹ bầu rất lo lắng vì sợ phải kiêng khem quá mức, ảnh hưởng đến sự phát triển của em bé. Theo BS, làm thế nào để vừa kiểm soát đường huyết, vừa đảm bảo thai nhi vẫn nhận đủ dưỡng chất? Đâu là những nguyên tắc dinh dưỡng mà mẹ cần đặc biệt lưu ý trong giai đoạn này?
BS.CK2 Ngô Trần Minh Thiện trả lời: Sau khi được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ, thai phụ cần điều chỉnh chế độ ăn, hạn chế tối đa đồ ăn, thức uống nhiều đường và giảm bớt lượng tinh bột. Khẩu phần vẫn cần cung cấp đủ năng lượng và dưỡng chất cho thai nhi. Kiêng khem quá mức có thể khiến thai nhi thiếu dưỡng chất để phát triển, đồng thời làm tăng thể ceton trong máu mẹ. Nếu thể ceton tăng quá mức, sự phát triển thần kinh của thai nhi có thể bị ảnh hưởng.
Để cân đối khẩu phần, thai phụ cần khám thai đầy đủ để theo dõi sát sức khỏe của mẹ và mức độ phát triển của thai nhi ở từng giai đoạn. Bác sĩ sản khoa, bác sĩ phụ trách đái tháo đường và chuyên gia dinh dưỡng có thể phối hợp xây dựng thực đơn phù hợp với nhu cầu năng lượng và dinh dưỡng của từng thai phụ.
Theo nguyên tắc chung, một nửa khẩu phần dành cho thực phẩm giàu chất xơ như rau và trái cây, một phần tư dành cho thực phẩm giàu đạm và một phần tư dành cho tinh bột. Tỷ lệ này có thể điều chỉnh theo nhu cầu của từng người. Chia khẩu phần thành nhiều bữa nhỏ giúp tránh ăn quá no trong một bữa, hạn chế đường huyết tăng quá cao mà vẫn bảo đảm đủ dinh dưỡng cho mẹ và thai nhi.

- Khi nào mẹ bầu phải dùng đến thuốc ạ?
BS.CK2 Nguyễn Xuân Vũ trả lời: Khoảng 80-90% thai phụ mắc đái tháo đường thai kỳ đáp ứng với điều chỉnh chế độ ăn. Khoảng 10% cần dùng thuốc để kiểm soát đường huyết.
Để dễ chia khẩu phần, có thể dùng đĩa đường kính khoảng 20 cm. Một nửa đĩa dành cho rau củ, một phần tư dành cho cơm và một phần tư dành cho thực phẩm giàu đạm. Thai phụ có thể tự đo đường huyết để theo dõi mức dao động khi áp dụng chế độ ăn này. Việc điều trị cần đạt đồng thời hai mục tiêu là giữ đường huyết ổn định và bảo đảm thai nhi tiếp tục phát triển. Nếu mẹ ăn uống thiếu chất, thai nhi có thể bị suy dinh dưỡng.
Nếu đã thực hiện đúng chế độ ăn trong một đến hai tuần mà đường huyết vẫn chưa được kiểm soát, bác sĩ có thể cho thai phụ nhập viện để khoa Dinh dưỡng cân đối lại khẩu phần và theo dõi đáp ứng. Nếu đường huyết vẫn chưa đạt yêu cầu sau khi điều chỉnh, bác sĩ sẽ cân nhắc dùng thuốc.
>>> Đọc thêm phần 1: Mang thai tăng bao nhiêu cân là chuẩn?
>>> Đọc thêm phần 3: Từng đái tháo đường thai kỳ: 50% nguy cơ tiến triển tiểu đường type 2
Trân trọng cảm ơn sự đồng hành của Chương trình Dinh dưỡng Bà mẹ và Trẻ em - Công ty Ajinomoto Việt Nam cùng radar Sản Phụ khoa kỳ 67.
Series Truyền hình trực tuyến Radar Sản phụ khoa do Bệnh viện Hùng Vương phối hợp cùng Cổng thông tin Tư vấn sức khỏe AloBacsi thực hiện, phát sóng định kỳ vào 19h Thứ 4 của tuần 1 và tuần 3 mỗi tháng.
Thông tin biên tập
Tác giả
Đơn vị chịu trách nhiệm nội dung: AloBacsi
Bài viết có hữu ích với bạn?
Có thể bạn quan tâm
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ
Để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
Đăng ký nhận bản tin sức khoẻ để chủ động bảo vệ bản thân và gia đình
